I OSK 1720/23Zwrot nieruchomości droga publiczna termin wniosku
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która została przejęta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę drogi publicznej. Starosta Krakowski odmówił zwrotu części nieruchomości na rzecz spadkobierców pierwotnych właścicieli, uznając, że nieruchomość ta stanowi część drogi publicznej (ul. [...]) i w związku z tym zwrot jest niemożliwy. Dodatkowo, Starosta umorzył postępowanie w stosunku do E. Ł., uznając, że jej wniosek o zwrot został złożony po upływie ustawowego terminu (art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Wojewoda Małopolski uchylił decyzję Starosty w części dotyczącej umorzenia wniosku E. Ł., nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy i uznając, że złożenie wniosku przez innych spadkobierców może być traktowane jako czynność zachowawcza. W pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty o odmowie zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody, podzielając stanowisko o niemożności zwrotu nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, ale jednocześnie nie zgodził się z organem odwoławczym co do wygasłego terminu wniosku E. Ł., nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z założeniem, że termin ten nie wygasł, aby nie wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Z. w K., uznał ją za zasadną. NSA stwierdził, że WSA błędnie zastosował art. 134 § 2 p.p.s.a. (zakaz reformationis in peius), nakazując organowi przyjęcie, że termin nie wygasł. NSA potwierdził stanowisko organu I instancji i WSA co do wygaśnięcia uprawnienia E. Ł. do zwrotu nieruchomości z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie (art. 136 ust. 7 u.g.n. w brzmieniu po nowelizacji z 2019 r.). NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA, stwierdził nieważność decyzji Wojewody w części dotyczącej rozstrzygnięcia o wniosku E. Ł. (pkt I decyzji Wojewody), uchylił decyzję Wojewody w części utrzymującej w mocy odmowę zwrotu nieruchomości jako części drogi publicznej (pkt II decyzji Wojewody), a w pozostałym zakresie oddalił skargi. NSA uznał, że zarzuty dotyczące braku podstaw do zwrotu nieruchomości z powodu jej przeznaczenia na drogę publiczną nie zostały skutecznie podniesione w skardze kasacyjnej, jednakże uchylił wyrok WSA w tym zakresie, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności terminu do złożenia wniosku o zwrot przez spadkobierców oraz skutków jego przekroczenia, a także stosowania zakazu reformationis in peius w postępowaniu administracyjnosądowym.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami z 2019 r. oraz interpretacji przepisów dotyczących dróg publicznych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony przez jednego ze spadkobierców po upływie terminu określonego w art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, po nowelizacji z 2019 r., może być uznany za skuteczny, jeśli inni spadkobiercy złożyli wnioski w terminie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uprawnienie do zwrotu wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku. Złożenie wniosku przez jednego ze współuprawnionych nie stanowi czynności zachowawczej dla pozostałych, którzy nie zgłosili żądania w terminie.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że termin z art. 136 ust. 7 u.g.n. jest terminem materialnym, który biegnie odrębnie dla każdego uprawnionego. Złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców nie przerywa biegu terminu dla pozostałych, a jego bezskuteczny upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnienia.
Czy nieruchomość stanowiąca część pasa drogowego drogi publicznej może podlegać zwrotowi na rzecz byłych właścicieli?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nieruchomość została wykorzystana na cele wywłaszczenia, w tym jako część drogi publicznej, zwrot jest niemożliwy. Jednakże, sąd I instancji nie uznał za wystarczające dowodów przedstawionych przez organ odwoławczy co do tego, czy sporna działka faktycznie stanowi część drogi publicznej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że zarzuty dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego i oceny dowodów w zakresie tego, czy nieruchomość stanowi część drogi publicznej, nie zostały skutecznie podniesione w skardze kasacyjnej. Niemniej jednak, uchylił wyrok WSA w tym zakresie, wskazując na potrzebę ponownego rozpatrzenia przez organ odwoławczy.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (19)
Główne
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 136 § 7
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Uprawnienie do zwrotu wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku. Brak obowiązku zawiadamiania pozostałych uprawnionych w takim przypadku.
u.g.n. art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przesłanki zwrotu nieruchomości - zbędność na cel wywłaszczeniowy.
nowela u.g.n. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami
Termin 12 miesięcy na złożenie wniosku o zwrot, jeśli termin 20-letni upłynął przed wejściem w życie ustawy lub pozostało mniej niż 12 miesięcy do jego upływu.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. WSA błędnie zastosował ten przepis, nakazując organowi przyjęcie, że roszczenie E. Ł. nie wygasło.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 175
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika.
u.g.n. art. 136 § 3a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Organ prowadzący postępowanie zwrotowe jest zobowiązany do zawiadomienia pozostałych uprawnionych o możliwości ubiegania się o zwrot udziału.
u.g.n. art. 136 § 3b
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Organ prowadzi jedno postępowanie o zwrot, rozstrzygając o zwrocie udziału dla każdego uprawnionego niezależnie.
nowela u.g.n. art. 2 § 2
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami
Przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości nabytych w drodze umowy.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną art. 103 § 2
Przekształcenie dróg lokalnych miejskich w drogi publiczne o kategorii gminnej.
ustawa COVID-19 art. 15zzr
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący zawieszenia biegu terminów w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 art. 46 § 20
Przepis dotyczący zawieszenia biegu terminów.
Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 art. 68 § 2
Przepis dotyczący zawieszenia biegu terminów.
k.c. art. 209
Kodeks cywilny
Czynność zachowawcza w prawie cywilnym.
u.d.p. art. 2a § 1
Ustawa o drogach publicznych
Definicja drogi publicznej.
u.d.p. art. 2a § 2
Ustawa o drogach publicznych
Definicja pasa drogowego.
u.d.p. art. 4 § 1
Ustawa o drogach publicznych
Kategorie dróg publicznych.
u.d.p. art. 4 § 2
Ustawa o drogach publicznych
Kategorie dróg publicznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uprawnienie E. Ł. do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wygasło z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie. • Niewłaściwe zastosowanie przez WSA przepisu art. 134 § 2 p.p.s.a. (zakaz reformationis in peius).
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego i oceny dowodów w zakresie tego, czy nieruchomość stanowi część drogi publicznej, nie zostały skutecznie podniesione w skardze kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie jest w stanie zweryfikować ustaleń organu II instancji na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych zwłaszcza co do stanu zagospodarowania działki nr [...], istnienia na nim elementów drogi publicznej, tudzież elementów drogi dojazdowej do osiedla. • Termin z art. 136 ust. 7 u.g.n. ma charakter zawity (prekluzyjny), a jego bezskuteczny upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. • Złożenie wniosku zwrotowego przed upływem tego terminu choćby przez jednego ze współuprawnionych nie stanowi czynności zachowawczej w rozumieniu art. 209 k.c., zatem nie ma żadnego znaczenia dla pozostałych osób, które nie zgłosiły swego żądania o zwrot w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie, co w konsekwencji spowodowało wygaśnięcie ich uprawnienia.
Skład orzekający
Marian Wolanin
przewodniczący sprawozdawca
Krzysztof Sobieralski
sędzia
Jakub Zieliński
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności terminu do złożenia wniosku o zwrot przez spadkobierców oraz skutków jego przekroczenia, a także stosowania zakazu reformationis in peius w postępowaniu administracyjnosądowym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami z 2019 r. oraz interpretacji przepisów dotyczących dróg publicznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i interpretacji terminów prawnych, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i prawników. Wyrok NSA wyjaśnia kluczowe kwestie proceduralne i materialne.
“Koniec nadziei na zwrot wywłaszczonej działki? NSA rozstrzyga o terminach i drogach publicznych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.