Orzeczenie · 2022-10-04

I NSNc 731/21

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2022-10-04

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

pożyczkakonsumentlichwaodsetkiklauzule abuzywneochrona konsumentaskarga nadzwyczajnaSąd Najwyższypostępowanie upominawcze

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Sosnowcu z 2005 r., który nakazywał G. B. zapłatę 1000 zł z odsetkami umownymi w wysokości 0,6% dziennie (219% w skali roku) na rzecz R. M. z tytułu umowy pożyczki. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie zasad ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazując na lichwiarski charakter odsetek i brak zbadania przez sąd pierwszej instancji potencjalnie nieuczciwych zapisów umowy. Sąd Najwyższy uznał zarzut naruszenia art. 76 Konstytucji RP za zasadny, powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, które nakłada na sądy obowiązek badania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu upominawczym. Sąd podkreślił, że rażąco wygórowane odsetki w umowie pożyczki konsumenckiej naruszają zasady współżycia społecznego i dobre obyczaje, a sąd pierwszej instancji powinien był zbadać tę kwestię z urzędu. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sosnowcu, zasądzając jednocześnie koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Obowiązek sądów do badania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście lichwiarskich odsetek, nawet w postępowaniu upominawczym.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy umów konsumenckich i sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie dopełnił obowiązku badania z urzędu.

Zagadnienia prawne (3)

Czy sąd w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu badać charakter odsetek w umowie pożyczki konsumenckiej pod kątem ich lichwiarskiego charakteru i potencjalnej abuzywności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sąd w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu badać, czy umowa leżąca u podstaw roszczenia zawiera klauzule abuzywne, w tym rażąco wygórowane odsetki, zgodnie z Konstytucją RP i prawem UE.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE i SN, które nakłada na sądy obowiązek ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi i badanie z urzędu klauzul abuzywnych, nawet w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, w celu zapewnienia skutecznej ochrony praw konsumenta.

Czy odsetki umowne w wysokości 0,6% dziennie (219% w skali roku) w umowie pożyczki konsumenckiej są rażąco wygórowane i sprzeczne z dobrymi obyczajami?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, odsetki w takiej wysokości są rażąco sprzeczne z dobrymi obyczajami i oczywiście bezzasadne.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że postanowienia umowy o charakterze lichwiarskim, zastrzegające rażąco wygórowane odsetki, nie są dopuszczalne i naruszają podstawowe zasady prawa zobowiązań, takie jak uczciwość w obrocie.

Czy naruszenie zasad współżycia społecznego w treści czynności prawnej może być utożsamiane z naruszeniem art. 30 Konstytucji RP (godność człowieka)?

Odpowiedź sądu

Nie, samo wskazanie na naruszenie zasad współżycia społecznego nie jest wystarczające do stwierdzenia naruszenia art. 30 Konstytucji RP, wymaga to szczegółowego uzasadnienia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że choć czynności prawne naruszające zasady współżycia społecznego mogą być nieważne, to nie można ich automatycznie utożsamiać z naruszeniem godności człowieka w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP, co wymaga odrębnego uzasadnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie nakazu zapłaty i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

G. B. (w postępowaniu ze skargi nadzwyczajnej)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
R. M.	osoba_fizyczna	powód
G. B.	osoba_fizyczna	pozwana
Prokurator Generalny	organ_państwowy	skarżący
Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Sosnowcu	instytucja	przeciwnik procesowy (w zakresie kosztów)
adwokat J. S.	inne	pełnomocnik z urzędu

Przepisy (10)

Główne

k.p.c. art. 499 § § 1 pkt 1 i 2

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu badać klauzule abuzywne w umowach konsumenckich.

k.c. art. 353 § § 1

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów, która podlega ograniczeniom wynikającym z zasad współżycia społecznego i właściwości stosunku prawnego.

k.c. art. 58 § § 2

Kodeks cywilny

Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.

Konstytucja RP art. 76

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek ochrony konsumentów przez władze publiczne przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.

Pomocnicze

k.c. art. 22 § 1

Kodeks cywilny

Definicja konsumenta, istotna dla zastosowania przepisów o ochronie konsumentów.

Konstytucja RP art. 30

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada godności człowieka.

Rozporządzenie Rady Ministrów § z dnia 4 stycznia 2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych

Określało wysokość odsetek ustawowych, stanowiąc punkt odniesienia dla oceny rażącego wygórowania odsetek umownych.

u.SN art. 95 § pkt 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Podstawa do zniesienia kosztów postępowania.

k.p.c. art. 398 § 18

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 9 § ust. 1 pkt 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3

Podstawa orzekania o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rażąco lichwiarski charakter odsetek w umowie pożyczki konsumenckiej. • Obowiązek sądu do zbadania z urzędu klauzul abuzywnych w postępowaniu upominawczym. • Naruszenie art. 76 Konstytucji RP w zakresie ochrony konsumenta.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 30 Konstytucji RP (godność człowieka) bez odpowiedniego uzasadnienia.

Godne uwagi sformułowania

odsetki umowne w wysokości 0,6% za każdy dzień zwłoki, opóźnienia” czyli 219% w stosunku rocznym • postanowienie to było rażąco sprzeczne z dobrymi obyczajami, a przez to oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 499 k.p.c. • sąd w postępowaniu upominawczym ma obowiązek z urzędu ustalić, czy pozwany jest konsumentem, a w razie potwierdzenia tego statusu, również z urzędu powinien zbadać, czy umowa leżąca u podstaw roszczenia zawiera klauzule abuzywne.

Skład orzekający

Janusz Niczyporuk

przewodniczący

Leszek Bosek

sprawozdawca

Józef Kowalski

ławnik Sądu Najwyższego

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Obowiązek sądów do badania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście lichwiarskich odsetek, nawet w postępowaniu upominawczym."

Ograniczenia: Dotyczy umów konsumenckich i sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie dopełnił obowiązku badania z urzędu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu lichwiarskich pożyczek i pokazuje, jak prawo chroni konsumentów, nawet jeśli pierwotnie sąd nie zastosował odpowiednich przepisów. Jest to przykład skutecznego wykorzystania skargi nadzwyczajnej.

“Lichwa w sądzie? Sąd Najwyższy przypomina: konsument musi być chroniony!”

Dane finansowe

WPS: 1000 PLN

kwota główna: 1000 PLN

koszty procesu (w postępowaniu pierwotnym): 20 PLN

zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu ze skargi nadzwyczajnej: 135 PLN

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników