I ACA 8/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi pauliańskiej wniesionej przez wierzyciela (Skarb Państwa - Urząd Skarbowy) przeciwko pozwanym, którzy nabyli od dłużnika podatkowego A.B. udział we współwłasności nieruchomości. Dłużnik A.B. miał znaczące zaległości podatkowe i karne-skarbowe, a postępowanie egzekucyjne wobec niego okazało się nieskuteczne. Sąd Okręgowy uznał umowę sprzedaży za bezskuteczną, stwierdzając, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a pozwani, będący w bliskim z nim stosunku, o tym wiedzieli lub mogli się dowiedzieć. Pozwani w apelacji zarzucili m.in. naruszenie przepisów procesowych dotyczących oceny dowodów oraz naruszenie przepisów materialnych, w tym art. 527 § 2 i 3 k.c. Sąd Apelacyjny oddalił apelację, uznając ustalenia Sądu Okręgowego za prawidłowe. Sąd podkreślił, że nawet odpłatna czynność prawna może być uznana za bezskuteczną, jeśli ekwiwalent nie jest osiągalny dla wierzyciela. Sąd Apelacyjny szczegółowo analizował relację między dłużnikiem a pozwanym Z.R., uznając ją za bliską, co uzasadniało zastosowanie domniemania z art. 527 § 3 k.c. Brak pokwitowania zapłaty, wspólne interesy w branży transportowej oraz dalsze korzystanie przez dłużnika z nieruchomości przez pozwanych świadczyły o bliskości relacji i wiedzy pozwanego o zamiarach dłużnika. W przypadku pozwanej B.R., sąd wskazał, że nabycie nieruchomości w ramach majątku wspólnego skutkuje automatycznym obciążeniem jej konsekwencjami, jeśli przesłanki skargi pauliańskiej ziszczą się wobec jednego z małżonków.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania skargi pauliańskiej w przypadku wierzytelności podatkowych, interpretacja pojęcia 'bliskiego stosunku' między dłużnikiem a osobą trzecią, zasady odpowiedzialności małżonka nabywającego majątek wspólny w kontekście skargi pauliańskiej.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym dłużnik był osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, a wierzycielem był organ podatkowy. Interpretacja 'bliskiego stosunku' może być różnie stosowana w zależności od okoliczności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa sprzedaży udziału we współwłasności nieruchomości, zawarta przez dłużnika podatkowego z osobą trzecią będącą w bliskim z nim stosunku, może zostać uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela (Skarbu Państwa) na podstawie art. 527 k.c. w sytuacji, gdy dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub mogła się dowiedzieć?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa taka może zostać uznana za bezskuteczną, jeśli spełnione są przesłanki z art. 527 k.c., w tym niewypłacalność dłużnika, jego świadomość pokrzywdzenia wierzycieli oraz wiedza osoby trzeciej o tym zamiarze (lub możliwość jej dowiedzenia się).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dłużnik A.B. działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela (Skarbu Państwa) poprzez sprzedaż nieruchomości, co doprowadziło do jego niewypłacalności. Pozwani, będący w bliskim z nim stosunku (co potwierdzono brakiem pokwitowania zapłaty, wspólnymi interesami i innymi okolicznościami), mieli wiedzę o tym zamiarze, co uzasadniało zastosowanie domniemania z art. 527 § 3 k.c. Nawet odpłatna czynność prawna może być uznana za bezskuteczną, jeśli ekwiwalent nie jest osiągalny dla wierzyciela.
Czy wierzytelności z tytułu podatków, odsetek, kosztów upomnień i egzekucji, a także z tytułu przepadku korzyści majątkowej orzeczonego wyrokiem karnym, mogą być traktowane jako wierzytelności istniejące w dacie zawarcia umowy sprzedaży przez dłużnika, na potrzeby zastosowania skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wierzytelności podatkowe powstają z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże ich powstanie, a decyzje organów podatkowych mają charakter deklaratoryjny. Wierzytelności z wyroku karnego również mogą być podstawą skargi pauliańskiej, jeśli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że zobowiązania podatkowe powstają z mocy prawa, a decyzje administracyjne jedynie potwierdzają ich istnienie. Dlatego wierzytelności te istniały obiektywnie przed zawarciem umowy sprzedaży. Odsetki i koszty mają charakter akcesoryjny. W przypadku należności z wyroku karnego, choć mogły być traktowane jako przyszłe, wiedza dłużnika o zamiarze pokrzywdzenia wierzyciela pozwalała na zastosowanie skargi pauliańskiej.
Czy wiedza jednego z małżonków o zamiarze dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli jest wystarczająca do uznania czynności prawnej (nabycia nieruchomości do majątku wspólnego) za bezskuteczną wobec wierzyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli przesłanki z art. 527 k.c. ziszczą się w stosunku do jednego z małżonków, konsekwencje obciążają automatycznie drugiego małżonka, który nabył nieruchomość do majątku wspólnego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym wystarczy, aby przesłanki skargi pauliańskiej zmaterializowały się wobec jednego z małżonków nabywających majątek wspólny, aby czynność była bezskuteczna wobec wierzyciela.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. | organ_państwowy | powód |
| Z. R. | osoba_fizyczna | pozwany |
| B. R. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A. B. | osoba_fizyczna | dłużnik |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
k.c. art. 527 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna dłużnika jest przy tym dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.
k.c. art. 527 § § 3
Kodeks cywilny
Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Pomocnicze
k.c. art. 530
Kodeks cywilny
Przepisów o skardze pauliańskiej nie stosuje się do czynności prawnych dotyczących wierzytelności przyszłych.
k.p.c. art. 11
Kodeks postępowania cywilnego
Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Strona wygrywająca sprawę może żądać od strony przeciwnej zwrotu kosztów procesu.
k.k.s. art. 56 § § 1
Kodeks karny skarbowy
Kto, w celu zatajenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego lub przed uchyleniem się od odpowiedzialności za popełnione przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, niszczy, usuwa, przerabia lub podrabia dokumenty, albo falsyfikuje lub przerabia dane informatyczne, może podlegać karze.
k.k.s. art. 61 § § 1
Kodeks karny skarbowy
Kto nierzetelnie prowadzi księgę rachunkową lub inny zapis księgowy, podlega karze grzywny.
k.k.s. art. 62 § § 2
Kodeks karny skarbowy
Kto wbrew przepisom ustawy o podatku od towarów i usług lub przepisom wykonawczym wydanym na podstawie tej ustawy, nie wykazuje właściwego zakresu zobowiązania podatkowego lub podstawy opodatkowania lub nie zgłasza właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania, lub nie składa deklaracji, podlega karze grzywny.
k.k.s. art. 15 § § 1 i 2
Kodeks karny skarbowy
Orzeczenie zapadłe w postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie zwalnia od obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej, z wyjątkiem sytuacji określonych w § 2.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego nie powstaje, w przypadkach, gdy transakcja udokumentowana jest fakturą, która nie odzwierciedla rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych.
u.k.s.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Opłaty sądowe w sprawach cywilnych pobiera się od pism wszczynających postępowanie w sprawie.
u.p.g.s.p. art. 32 § ust. 3
Ustawa o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
rozp. MS ws. opłat art. 2 § pkt 6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie
o.p. art. 21 § § 1 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania.
o.p. art. 21 § § 3
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. • Pozwani, będąc w bliskim stosunku z dłużnikiem, wiedzieli lub mogli się dowiedzieć o jego zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli. • Nieruchomość sprzedana przez dłużnika była jego ostatnim istotnym składnikiem majątku, a jej zbycie doprowadziło do niewypłacalności lub zwiększyło stopień niewypłacalności. • Wiedza jednego z małżonków o zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli jest wystarczająca do uznania czynności za bezskuteczną wobec obojga małżonków nabywających majątek wspólny.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. dotyczące dowolnej oceny dowodów z zeznań pozwanego Z. R. • Zarzuty naruszenia art. 527 § 2 k.c. dotyczące braku pokrzywdzenia wierzycieli. • Zarzuty naruszenia art. 527 § 3 k.c. dotyczące braku bliskiego stosunku między pozwanymi a dłużnikiem. • Zarzut niezastosowania art. 530 k.c. w sytuacji wierzytelności przyszłych.
Godne uwagi sformułowania
Pozwany uiścił A. B. cenę nabycia znaczną ekonomicznie, bez żadnego pokwitowania odbioru, oczywiste jest, że pozostawał z dłużnikiem w bliskim stosunku. • Rezygnacja pozwanego z żądania pokwitowania dowodzi istotnie bardzo dużego zaufania pozwanego do A. B., co w sposób oczywisty świadczy o bliskości ich relacji. • O bliskiej zażyłości Z. R. i A. B. świadczy wiele okoliczności. • Taki przypadek ma miejsce w sprawie niniejszej. • Sąd Apelacyjny nie podziela poddanej analizie argumentacji skarżących, a w konsekwencji nie stwierdza wystąpienia przesłanek do zmiany orzeczenia.
Skład orzekający
Ewa Bazelan
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania skargi pauliańskiej w przypadku wierzytelności podatkowych, interpretacja pojęcia 'bliskiego stosunku' między dłużnikiem a osobą trzecią, zasady odpowiedzialności małżonka nabywającego majątek wspólny w kontekście skargi pauliańskiej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym dłużnik był osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, a wierzycielem był organ podatkowy. Interpretacja 'bliskiego stosunku' może być różnie stosowana w zależności od okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak organy państwowe mogą odzyskać należności podatkowe, nawet jeśli dłużnik próbuje ukryć majątek poprzez sprzedaż nieruchomości bliskiej osobie. Podkreśla znaczenie skargi pauliańskiej i analizy relacji między stronami.
“Jak Skarb Państwa odzyskał pieniądze od dłużnika, który sprzedał dom bliskiej osobie?”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 4050 PLN
koszty zastępstwa procesowego (sąd I instancji): 5400 PLN
brakująca opłata od pozwu (ściągnięta od pozwanych): 6850 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.