I ACA 78/13Brak interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności umowy sprzedaży
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód A. J., częściowo ubezwłasnowolniony z powodu lekkiego niedorozwoju umysłowego i uzależnienia od alkoholu, zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej, który oddalił jego powództwo o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży udziału w nieruchomości zawartej z M. D. w dniu 23 marca 2007 r. Powód argumentował, że w chwili zawarcia umowy nie rozumiał jej treści, a pozwany, będący jego kuratorem, wykorzystał jego stan psychofizyczny. Sąd Okręgowy uznał umowę za nieważną na podstawie art. 82 k.c., jednak oddalił powództwo o ustalenie jej nieważności z powodu braku interesu prawnego powoda, wskazując, że pozwany nie był już właścicielem nieruchomości, a powód mógł dochodzić swoich praw w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.). Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko, oddalając apelację powoda. Podkreślono, że wyrok ustalający nieważność umowy nie pozwoliłby na zmianę wpisów w księdze wieczystej, a powód mógł skuteczniej dochodzić swoich praw w odrębnym postępowaniu, które pozwoliłoby na przesłankowe ustalenie nieważności umowy sprzedaży, a także na ocenę ważności późniejszej umowy darowizny. Sąd Apelacyjny nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego ze względu na jego trudną sytuację życiową i relację z pozwanym, a także przyznał wynagrodzenie kuratorowi powoda.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie przesłanek interesu prawnego w powództwie o ustalenie nieważności umowy (art. 189 k.p.c.) w kontekście nieruchomości objętych księgami wieczystymi oraz wskazanie alternatywnych środków ochrony prawnej (art. 10 u.k.w.h.).
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której pozwany zbył przedmiot umowy przed rozstrzygnięciem sprawy, co wpłynęło na ocenę interesu prawnego powoda. Interpretacja art. 189 k.p.c. w kontekście nieruchomości i ksiąg wieczystych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy powód posiada interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży nieruchomości, jeśli pozwany nie jest już jej właścicielem, a powód może dochodzić swoich praw w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powód nie posiada interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży, ponieważ pozwany nie jest już właścicielem nieruchomości, a powód może dochodzić swoich praw w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok ustalający nieważność umowy sprzedaży nie pozwoliłby na zmianę wpisów w księdze wieczystej, ponieważ pozwany zbył nieruchomość. Skuteczniejszym środkiem prawnym jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które pozwoli na przesłankowe ustalenie nieważności umowy sprzedaży i ocenę ważności późniejszych transakcji.
Czy wyrok ustalający nieważność umowy sprzedaży może stanowić samoistną podstawę wpisu do księgi wieczystej prawa własności na rzecz poprzednio ujawnionego właściciela?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta jest postrzegana niejednolicie w judykaturze i piśmiennictwie, jednak nawet przy akceptacji poglądu dopuszczającego taką możliwość, w konkretnej sprawie brak było interesu prawnego powoda.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego (IV CSK 13/11) dopuszczającego taką możliwość, ale podkreślił, że w analizowanej sprawie, ze względu na dalsze zbycie nieruchomości, taki wyrok nie przyniósłby powodowi oczekiwanej ochrony prawnej.
Czy powód, osoba częściowo ubezwłasnowolniona, ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży zawartej z jego kuratorem, aby umożliwić sądowi opiekuńczemu ocenę dalszego pełnienia przez kuratora funkcji lub ocenę karnoprawną jego zachowania?
Odpowiedź sądu
Nie, brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji z tego powodu, gdyż wyrok ustalający nieważność umowy nie jest konieczny dla dokonania przez sąd opiekuńczy prawidłowych ocen ani dla oceny karnoprawnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny stwierdził, że sąd opiekuńczy i organy ścigania dysponują innymi środkami prawnymi do oceny zachowania kuratora, a wyrok w sprawie cywilnej o ustalenie nieważności umowy nie jest do tego niezbędny.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. J. | osoba_fizyczna | powód |
| M. D. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w K. | organ_państwowy | udział |
| K. G. | osoba_fizyczna | kurator powoda |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa, wymagające wykazania interesu prawnego.
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Pomocnicze
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
u.k.w.h. art. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w zakresie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak interesu prawnego powoda w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży, gdyż pozwany nie jest już właścicielem nieruchomości, a powód może dochodzić swoich praw w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. • Wyrok ustalający nieważność umowy sprzedaży nie umożliwiłby zmiany treści księgi wieczystej w zakresie ujawnionego stanu własnościowego. • Istnieje inny środek prawny (powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej) zapewniający skuteczną ochronę prawną. • Wyrok ustalający nieważność umowy nie jest konieczny dla oceny sądu opiekuńczego ani oceny karnoprawnej zachowania pozwanego.
Odrzucone argumenty
Powód posiada interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży, ponieważ umowa ta jest nieważna z mocy prawa (art. 82 k.c.), a wyrok ustalający jej nieważność ma charakter deklaratoryjny i może stanowić podstawę do wytoczenia powództwa z art. 10 u.k.w.h. • Cel powództwa opartego na art. 189 k.p.c. jest inny niż wynikający z art. 10 u.k.w.h. i zmierza do udzielenia powodowi ochrony poprzez usunięcie stanu niepewności. • Wyrok ustalający nieważność umowy pozwoli sądowi opiekuńczemu na należyte rozważenie, czy pozwany będzie mógł nadal pełnić obowiązki kuratora, a także pozwoli na właściwą karnoprawną ocenę zachowania pozwanego.
Godne uwagi sformułowania
powód nie posiada interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności spornej umowy, albowiem pozwany nie jest już właścicielem udziału w nieruchomości, który był przedmiotem owej umowy. • wyrok wydany na podstawie art. 189 k.p.c. nie zrealizowałby interesu prawnego powoda, związanego z przedmiotem sporu - powód na podstawie tego wyroku nie mógłby domagać się wpisania prawa własności do księgi wieczystej. • wyrok ustalający nieważność umowy doprowadziłby natomiast do istnienia niezgodności między księgą wieczystą, a rzeczywistym stanem prawnym. • jedynie powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest drogą umożliwiającą trwałe i skuteczne wobec wszystkich obalenie domniemania ustanowionego w art. 3 u.k.w.h. • powództwo z art. 10 u.k.w.h. jest sui generis powództwem o ustalenie, a oba powołane przepisy upodabnia przesłanka interesu prawnego w ustaleniu rzeczywistego stanu prawnego
Skład orzekający
Zofia Kawińska-Szwed
przewodniczący
Anna Bohdziewicz
sędzia
Tomasz Opitek
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie przesłanek interesu prawnego w powództwie o ustalenie nieważności umowy (art. 189 k.p.c.) w kontekście nieruchomości objętych księgami wieczystymi oraz wskazanie alternatywnych środków ochrony prawnej (art. 10 u.k.w.h.)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której pozwany zbył przedmiot umowy przed rozstrzygnięciem sprawy, co wpłynęło na ocenę interesu prawnego powoda. Interpretacja art. 189 k.p.c. w kontekście nieruchomości i ksiąg wieczystych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy osoby ubezwłasnowolnionej i jej kuratora, co nadaje jej silny wymiar ludzki. Dodatkowo, porusza istotne kwestie proceduralne związane z dochodzeniem praw do nieruchomości i księgami wieczystymi.
“Czy kurator może wykorzystać ubezwłasnowolnienie podopiecznego do przejęcia jego majątku? Sąd rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.