I ACa 716/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi pauliańskiej wniesionej przez wierzycielkę A.K. przeciwko Ł.S., domagającej się uznania za bezskuteczne wobec niej szeregu umów darowizny i sprzedaży nieruchomości, które pierwotnie należały do jej dłużnika Z.S. Dłużnik przeniósł własność nieruchomości na rzecz swojej żony B.S., która następnie dokonała dalszych rozporządzeń, w tym darowizny na rzecz pozwanego Ł.S. Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione, stwierdzając, że czynności te zostały dokonane z pokrzywdzeniem wierzycielki, która posiadała prawomocną wierzytelność wobec Z.S. Sąd pierwszej instancji zastosował domniemanie z art. 527 § 2 kc (wiedza osoby bliskiej o pokrzywdzeniu wierzyciela) oraz art. 528 kc (nieodpłatność czynności). Pozwany w apelacji kwestionował zasadność uznania czynności za bezskuteczne, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia art. 531 § 2 kc i art. 532 kc, w szczególności dotyczące jego legitymacji biernej jako dalszego następcy prawnego oraz rozszerzenia uprawnień powódki na całe nieruchomości, podczas gdy dłużnik był właścicielem tylko udziału. Sąd Apelacyjny oddalił apelację, uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd drugiej instancji potwierdził, że art. 531 § 2 kc pozwala na skierowanie powództwa przeciwko dalszym następcom prawnym osoby trzeciej, jeśli spełnione są przesłanki wiedzy lub nieodpłatności. Wskazał, że S.S.(1), który pośredniczył w obrocie nieruchomościami, wiedział o wierzytelności powódki, a rozporządzenie na rzecz pozwanego było nieodpłatne. Sąd podkreślił również, że brak wiedzy powódki o umowie rozdzielności majątkowej małżonków S. uniemożliwia im powoływanie się na nią wobec niej. Ostatecznie Sąd Apelacyjny uznał, że wszystkie kolejne czynności prawne, w tym darowizna na rzecz pozwanego, były bezskuteczne wobec wierzycielki, a apelacja pozwanego została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie przepisów o skardze pauliańskiej (art. 527 i nast. k.c.), w szczególności w kontekście dalszych następstw prawnych, nieodpłatności rozporządzeń oraz ochrony wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika i jego rodziny.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego obejmującego wielokrotne rozporządzenia nieruchomościami w rodzinie, z zastosowaniem domniemań i przepisów o nieodpłatności. Może wymagać analizy w kontekście innych, podobnych stanów faktycznych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy dalszy następca prawny osoby trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową w wyniku czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, może być pozwany w sprawie o uznanie tej czynności za bezskuteczną na podstawie art. 531 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis art. 531 § 2 k.c. nie ogranicza uprawnień wierzyciela do możliwości dochodzenia roszczenia z akcji pauliańskiej wyłącznie do pierwszego następcy prawnego osoby trzeciej, jeżeli tylko kolejni następcy prawni spełniają przesłankę wiedzy o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną lub korzyść uzyskali nieodpłatnie.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołując się na doktrynę i orzecznictwo, stwierdził, że art. 531 § 2 k.c. pozwala na skierowanie powództwa przeciwko dalszym następcom prawnym osoby trzeciej, jeśli rozporządzenie na ich rzecz było nieodpłatne lub wiedzieli o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną. W analizowanej sprawie pozwany, jako syn B.S., uzyskał nieruchomości w drodze darowizny, co było nieodpłatnym rozporządzeniem, a pośredniczący S.S.(1) wiedział o wierzytelności powódki.
Czy rozporządzenie przez osobę trzecią nieruchomościami, które wcześniej nabyła od dłużnika, a następnie sprzedała i odkupiła, może być uznane za rozporządzenie korzyścią uzyskaną od dłużnika w rozumieniu art. 531 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli kolejne czynności prawne dotyczą tych samych nieruchomości, które pierwotnie zostały nabyte od dłużnika, a dalszy następca prawny spełnia przesłanki z art. 531 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że fakt, iż B.S. sprzedała nieruchomości S.S.(1), a następnie je odkupiła i darowała pozwanemu, nie niweczy możliwości uznania tych czynności za bezskuteczne. Kluczowe jest to, że nieruchomości te były pierwotnie nabyte od dłużnika, a S.S.(1) wiedział o wierzytelności powódki, a rozporządzenie na rzecz pozwanego było nieodpłatne.
Czy małżonek może powoływać się wobec wierzyciela na umowę o rozdzielności majątkowej, jeśli wierzyciel nie został o niej powiadomiony i wierzytelność powstała przed zawarciem umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zgodnie z art. 47¹ k.r.o., małżonek może powoływać się wobec innych osób na umowę majątkową małżeńską tylko wtedy, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. W przeciwnym razie egzekucja może być prowadzona tak, jakby umowa nie została zawarta.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy i Apelacyjny uznały, że skoro powódka nie wiedziała o zawarciu umowy znoszącej wspólność majątkową między małżonkami S., to ani B.S., ani pozwany nie mogą się na nią skutecznie powoływać wobec powódki. Wierzytelność powódki powstała bowiem przed zawarciem tej umowy.
Czy uznanie za bezskuteczne czynności prawnej dłużnika na rzecz osoby trzeciej może obejmować nieruchomości, co do których dłużnik był właścicielem jedynie udziału?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli kolejne czynności prawne rozporządzające tymi nieruchomościami były bezskuteczne wobec wierzyciela, umożliwiając prowadzenie egzekucji z całości majątku, który pierwotnie należał do dłużnika.
Uzasadnienie
Sąd odrzucił zarzut pozwanego o nieuzasadnionym rozszerzeniu uprawnień powódki na całe nieruchomości, wskazując, że umożliwienie prowadzenia egzekucji z majątku dłużnika wymagało uznania za bezskuteczne wszystkich kolejnych czynności prawnych, nawet jeśli dłużnik był właścicielem tylko udziału.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| Ł. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Z. S. | osoba_fizyczna | dłużnik powódki |
| B. S. | osoba_fizyczna | osoba trzecia |
| S. S. (1) | osoba_fizyczna | osoba trzecia |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 527
Kodeks cywilny
Określa przesłanki skargi pauliańskiej, w tym pokrzywdzenie wierzyciela i uzyskanie korzyści przez osobę trzecią.
k.c. art. 527 § § 2
Kodeks cywilny
Domniemanie wiedzy osoby bliskiej dłużnika o jego świadomości pokrzywdzenia wierzycieli.
k.c. art. 528
Kodeks cywilny
Uznanie czynności za bezskuteczną, gdy rozporządzenie przez dłużnika nastąpiło nieodpłatnie, nawet gdy osoba trzecia nie wiedziała o pokrzywdzeniu.
k.c. art. 531 § § 1
Kodeks cywilny
Powództwo o uznanie czynności za bezskuteczną kierowane jest przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową.
k.c. art. 531 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość wystąpienia wierzyciela o uznanie czynności za bezskuteczną bezpośrednio przeciwko następcy osoby trzeciej, w którego władaniu jest korzyść, jeśli wiedział o okolicznościach lub uzyskał korzyść nieodpłatnie.
Pomocnicze
k.c. art. 532
Kodeks cywilny
Traktowanie dalszych losów mienia dłużnika tak, jakby nie wyszło ono z jego majątku.
k.r.o. art. 47 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Warunki powoływania się przez małżonka na umowę majątkową małżeńską wobec osób trzecich.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czynności prawne dokonane przez dłużnika Z.S. i jego żonę B.S. doprowadziły do pokrzywdzenia wierzycielki A.K. • B.S. jako osoba bliska dłużnikowi wiedziała o jego zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli (domniemanie z art. 527 § 2 kc). • Rozporządzenie nieruchomościami przez B.S. na rzecz pozwanego Ł.S. było nieodpłatne (art. 528 kc). • Pozwany Ł.S. jako dalszy następca prawny B.S. spełniał przesłanki z art. 531 § 2 kc. • Brak wiedzy powódki o umowie rozdzielności majątkowej małżonków S. uniemożliwia im powoływanie się na nią wobec niej (art. 47¹ k.r.o.). • Uznanie za bezskuteczne wszystkich kolejnych czynności prawnych było konieczne dla umożliwienia egzekucji z majątku dłużnika.
Odrzucone argumenty
Pozwany kwestionował swoją legitymację bierną, twierdząc, że nie jest następcą prawnym osoby trzeciej w rozumieniu art. 531 § 2 kc. • Pozwany zarzucał naruszenie art. 531 § 2 kc i art. 532 kc, twierdząc, że nieruchomości uzyskane przez B.S. stanowiły przysporzenie od S.S.(1), a nie od dłużnika Z.S. • Pozwany zarzucał nieuzasadnione rozszerzenie uprawnień powódki na całe nieruchomości, podczas gdy dłużnik był właścicielem tylko udziału. • Pozwany twierdził, że rozporządzenie przez B.S. na rzecz pozwanego nie było rozporządzeniem korzyścią uzyskaną od dłużnika.
Godne uwagi sformułowania
jedynym powodem podejmowanych przez rodzinę czynności, w wyniku których pozwany stał się właścicielem nieruchomości, było doprowadzenie do pokrzywdzenia wierzycielki Z. S., czyli powódki. • przepis ten nie ogranicza uprawnień wierzyciela do możliwości dochodzenia roszczenia z akcji pauliańskiej wyłącznie do pierwszego następcy prawnego osoby trzeciej, jeżeli tylko kolejni następcy prawni spełniają przesłankę wiedzy o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną lub korzyść uzyskali nieodpłatnie. • nie niweczy zatem skuteczności roszczenia powódki fakt, że B. S. [żona dłużnika – osoba trzecia] sprzedała S. S. (1), a następnie odkupiła od niego przedmiotowe nieruchomości i jednocześnie, tym samym aktem notarialnym, przekazała je nieodpłatnie pozwanemu [synowi], skoro S. S. (1) wiedział o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną, zaś na rzecz Ł. S. rozporządzenie było nieodpłatne.
Skład orzekający
Dorota Ochalska - Gola
przewodniczący
Lilla Mateuszczyk
sprawozdawca
Ryszard Badio
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów o skardze pauliańskiej (art. 527 i nast. k.c.), w szczególności w kontekście dalszych następstw prawnych, nieodpłatności rozporządzeń oraz ochrony wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika i jego rodziny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego obejmującego wielokrotne rozporządzenia nieruchomościami w rodzinie, z zastosowaniem domniemań i przepisów o nieodpłatności. Może wymagać analizy w kontekście innych, podobnych stanów faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak skomplikowane transakcje rodzinne mogą być podważane przez wierzycieli na mocy skargi pauliańskiej, co jest istotne dla zrozumienia ochrony wierzycieli i potencjalnych ryzyk związanych z obrotem majątkiem w rodzinie.
“Rodzinne przepisywanie majątku? Uważaj, bo wierzyciel może to podważyć!”
Dane finansowe
WPS: 188 092,47 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 2700 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.