I ACa 340/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSpółka jawna złożyła ofertę w przetargu publicznym na zadanie „gospodarka wodno – ściekowa w gminie Z.”, dołączając gwarancję ubezpieczeniową zapłaty wadium. Gmina Z. wykluczyła spółkę z przetargu i odrzuciła jej ofertę z powodu niezłożenia aktualnego zaświadczenia ZUS o niezaleganiu ze składkami na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, a następnie zajęła objęte gwarancją wadium w kwocie 350 000 zł. Spółka dochodziła zwrotu wadium, twierdząc, że jego zatrzymanie nastąpiło bez podstawy prawnej. Gmina argumentowała, że wykluczenie wykonawcy skutkuje uznaniem oferty za odrzuconą i uprawnia do zatrzymania wadium na podstawie art. 46 ust. 4a ustawy Prawo zamówień publicznych. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, ustalając, że spółka zalegała ze składkami ZUS za maj 2014 r. oraz za lata 2010 i 2014, a przedłożone zaświadczenie z lutego 2014 r. było nieaktualne. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację spółki, uznał ustalenia Sądu Okręgowego za własne. Podkreślił, że wartość zamówienia była niższa niż kwoty, od których dopuszczalne było odwołanie w trybie Pzp, a dopuszczalność drogi sądowej wynikała z oparcia roszczenia na konstrukcji nienależnego świadczenia. Sąd Apelacyjny uznał apelację za niezasadną, stwierdzając, że spółka nie dopełniła wymogów zamówienia, a zaświadczenie z lutego 2014 r. było nieadekwatne. Podkreślono, że spółka nie wykazała, iż zaległości nie leżały po jej stronie, a brak kasy w inspektoracie ZUS nie stanowił przeszkody do zapłaty. Sąd Apelacyjny uznał, że zatrzymanie wadium było uzasadnione na podstawie art. 46 ust. 4a Pzp, a wzbogacenie pozwanej nie miało charakteru bezpodstawnego. Strona pozwana nie naruszyła też zasad współżycia społecznego, a zatrzymanie wadium miało na celu zapobieganie manipulacjom przy zamówieniach publicznych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów Prawa zamówień publicznych dotyczących zatrzymania wadium, wymogów formalnych oferty, należytej staranności wykonawcy oraz zapobiegania manipulacjom przetargowym.
Dotyczy specyficznej sytuacji niezłożenia aktualnego zaświadczenia ZUS w przetargu o wartości poniżej progów unijnych, gdzie dopuszczalność drogi sądowej wynikała z konstrukcji nienależnego świadczenia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zatrzymanie wadium przez zamawiającego jest dopuszczalne, gdy wykonawca nie przedłożył aktualnego zaświadczenia ZUS o niezaleganiu ze składkami, a zaległości istniały?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zatrzymanie wadium jest dopuszczalne, jeśli wykonawca nie przedłożył wymaganych dokumentów z przyczyn leżących po jego stronie, nawet jeśli zaległości były niewielkie lub dotyczyły okresu wcześniejszego niż wskazany w zaświadczeniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wykonawca nie dopełnił należytej staranności, nie sprawdzając aktualności swojego statusu składkowego przed złożeniem oferty i nie występując o nowe zaświadczenie ZUS. Istnienie zaległości, nawet jeśli nie było kwestionowane przez wykonawcę w kontekście wcześniejszego zaświadczenia, stanowiło podstawę do wykluczenia i zatrzymania wadium zgodnie z art. 46 ust. 4a Pzp.
Czy zatrzymanie wadium przez zamawiającego, który nie wykazał zmowy cenowej między oferentami, narusza zasady współżycia społecznego lub prawo zamówień publicznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zatrzymanie wadium jest zgodne z prawem i nie narusza zasad współżycia społecznego, nawet jeśli nie wykazano zmowy cenowej, ponieważ ma na celu zapobieganie manipulacjom i zapewnienie uczciwości przetargu.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że ustawa Prawo zamówień publicznych w art. 46 ust. 4a w sposób kategoryczny nakazuje zatrzymanie wadium w określonych sytuacjach, a brak obowiązku wykazywania zmowy cenowej przez zamawiającego jest uzasadniony trudnościami dowodowymi i potrzebą zapobiegania manipulacjom przetargowym. Zatrzymanie wadium jest zgodne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego środka.
Czy roszczenie o zwrot wadium oparte na konstrukcji nienależnego świadczenia (bezpodstawnego wzbogacenia) jest dopuszczalne, gdy zatrzymanie wadium nastąpiło na podstawie Prawa zamówień publicznych?
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalność drogi sądowej wynika z oparcia roszczenia na cywilistycznej konstrukcji nienależnego świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że nawet jeśli czynność zatrzymania wadium mieści się w ramach Prawa zamówień publicznych, to dopuszczalne jest dochodzenie zwrotu kwoty jako nienależnego świadczenia, jeśli nie było ku temu podstaw prawnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) spółki jawnej | spółka | powód |
| Gminy Z. | instytucja | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
p.z.p. art. 24 § ust. 1 pkt 3
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wykluczenie wykonawców zalegających z opłacaniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne.
p.z.p. art. 24 § ust. 2 pkt 4
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wykluczenie z postępowania z powodu nieuzupełnienia dokumentów lub oświadczeń.
p.z.p. art. 25 § ust. 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Rodzaje dokumentów i oświadczeń potwierdzających spełnienie warunków udziału w postępowaniu.
p.z.p. art. 26 § ust. 3
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wezwanie do uzupełnienia dokumentów lub oświadczeń.
p.z.p. art. 46 § ust. 4a
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Przesłanki zatrzymania wadium przez zamawiającego.
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego lub wykorzystania prawa sprzecznie z jego społeczno – gospodarczym przeznaczeniem.
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów art. 3 § ust. 1 pkt 4
Rodzaje dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy, w tym zaświadczenie ZUS.
k.p.c. art. 233 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 21 § § 2 pkt 7 i § 10 ust. 1 pkt 2
Stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych.
Ord.pod.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa
Przepisy dotyczące zapłaty zaległości i odsetek.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wykonawca nie dopełnił należytej staranności przy składaniu oferty, nie sprawdzając aktualności swojego statusu składkowego. • Istnienie zaległości w składkach ZUS, nawet niewielkich lub z wcześniejszego okresu, stanowiło podstawę do wykluczenia i zatrzymania wadium. • Zatrzymanie wadium jest zgodne z Prawem zamówień publicznych i ma na celu zapobieganie manipulacjom przetargowym. • Roszczenie o zwrot wadium oparte na konstrukcji nienależnego świadczenia nie było uzasadnione, gdyż zatrzymanie wadium miało podstawę prawną.
Odrzucone argumenty
Zatrzymanie wadium nastąpiło bez podstawy prawnej. • Zatrzymanie wadium przez Gminę było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 233 k.p.c.) poprzez błędną ocenę dowodów. • Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 405 k.c., art. 46 ust. 4a Pzp, art. 5 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
Załączenie do oferty oświadczenia, które nie odpowiadało wymogom [...] należy traktować na równi z nieprzedstawieniem zaświadczenia w ogóle. • Złożenie oferty w ramach procedury zamówień publicznych bez uprzedniego sprawdzenia przez oferenta, czy spełnia wymogi [...] należy natomiast potraktować jako niedołożenie przez oferenta należytej staranności. • Wzbogacenie po stronie pozwanej wskutek zatrzymania złożonego przez stronę powodową wadium na podstawie art. 46 ust. 4a p.z.p. nie miało charakteru bezpodstawnego. • Wadium stanowi element ciężarów związanych z ryzykiem ponoszonym przez organizatora przetargu, który na skutek zachowania oferentów może okazać się nieważny czy bezwynikowy. • Wygrywający przetarg mógłby poprzez niezłożenie dokumentu i zaniechanie jego złożenia na wezwanie doprowadzić do wykluczenia z przetargu bez żadnej sankcji i doprowadzenia do wygrania droższej oferty współdziałającego z nim innego wykonawcy.
Skład orzekający
Anna Kowacz-Braun
przewodniczący
Zbigniew Ducki
sędzia
Sławomir Jamróg
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa zamówień publicznych dotyczących zatrzymania wadium, wymogów formalnych oferty, należytej staranności wykonawcy oraz zapobiegania manipulacjom przetargowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niezłożenia aktualnego zaświadczenia ZUS w przetargu o wartości poniżej progów unijnych, gdzie dopuszczalność drogi sądowej wynikała z konstrukcji nienależnego świadczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak drobne niedopatrzenie formalne (nieaktualne zaświadczenie ZUS) może prowadzić do utraty znaczącej kwoty wadium w przetargu publicznym. Podkreśla znaczenie należytej staranności profesjonalnych uczestników rynku.
“Utrata 350 000 zł wadium przez spółkę jawną – czy błąd formalny w przetargu może kosztować fortunę?”
Dane finansowe
WPS: 350 000 PLN
koszty postępowania apelacyjnego: 10 800 PLN
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.