Orzeczenie · 2013-01-11

I ACA 1000/12

Sąd

Sąd Apelacyjny w Łodzi

Miejsce

Łódź

Data

2013-01-11

SAOSCywilneprawo spadkoweWysokaapelacyjny

zachowekdarowiznaspadekgospodarstwo rolneumowa darowiznyumowa z następcąprawo cywilneorzecznictwo

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Apelacyjny w Łodzi rozpoznał sprawę z powództwa M. U. przeciwko T. U. o zachowek po zmarłej matce H. U. Sąd Okręgowy w Sieradzu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 40.375 zł tytułem zachowku, uznając, że umowa darowizny gospodarstwa rolnego dokonana przez rodziców na rzecz pozwanego w 1991 roku jest umową darowizny w rozumieniu Kodeksu cywilnego i podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku. Pozwany twierdził, że była to umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenia emerytalne, a nie darowizna. Sąd Okręgowy odrzucił tę argumentację, wskazując, że rodzice mieli prawo do emerytury niezależnie od przekazania gospodarstwa. Sąd Okręgowy ustalił wartość darowizny na 323.000 zł, a należny powodowi zachowek na 40.375 zł, zasądzając odsetki od dnia wyroku. Obie strony wniosły apelacje. Powód kwestionował datę naliczania odsetek, domagając się ich od dnia wezwania do zapłaty. Pozwany podtrzymywał argumentację o charakterze umowy darowizny i kwestionował jej wliczenie do spadku. Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje. W kwestii odsetek, sąd uznał, że w okolicznościach sprawy, gdzie wysokość zachowku i jego podstawa były sporne, zasadne było zasądzenie odsetek od dnia wyrokowania, gdyż dopiero wtedy potwierdzono zasadę uprawnienia powoda i ustalono wartość darowizny według cen aktualnych. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 k.c.). W odniesieniu do apelacji pozwanego, sąd apelacyjny podzielił ustalenia i argumentację Sądu Okręgowego, uznając, że umowa z 1991 roku była umową darowizny, a nie umową przekazania gospodarstwa rolnego następcy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, które rozróżnia te typy umów i podkreślił, że wybór umowy darowizny przez strony oznacza, że podlega ona przepisom Kodeksu cywilnego, w tym możliwości odwołania darowizny. Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz powoda 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalanie charakteru prawnego umów dotyczących przekazania gospodarstw rolnych w kontekście zachowku, momentu wymagalności roszczenia o zachowek i naliczania odsetek.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników i interpretacją umowy darowizny w kontekście prawa spadkowego.

Zagadnienia prawne (2)

Czy umowa darowizny gospodarstwa rolnego przez rodziców na rzecz syna, zawarta w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, umowa darowizny gospodarstwa rolnego zawarta przez rodziców na rzecz syna, nawet jeśli strony oświadczyły, że zawierają ją w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, jest umową darowizny w rozumieniu Kodeksu cywilnego i podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku, chyba że zostanie odwołana.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe jest zgodne oświadczenie woli stron i cel umowy. Mimo zapisu o zaprzestaniu działalności rolniczej, umowa została sporządzona jako darowizna w formie aktu notarialnego. Analiza przepisów dotyczących emerytury rolniczej wykazała, że rodzice mogli mieć prawo do świadczeń niezależnie od przekazania gospodarstwa. Sąd odwołał się do orzecznictwa rozróżniającego umowę darowizny od umowy o przekazanie gospodarstwa następcy, podkreślając, że wybór formy darowizny wiąże się z przepisami Kodeksu cywilnego.

Od kiedy należy naliczać odsetki ustawowe od zasądzonego zachowku, którego wysokość została ustalona dopiero w wyroku sądowym?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

W okolicznościach sprawy, gdzie podstawa prawna i wysokość zachowku były sporne i wymagały postępowania dowodowego, odsetki ustawowe od zasądzonej kwoty zachowku należy naliczać od dnia wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że choć co do zasady roszczenie o zachowek staje się wymagalne od daty wezwania do zapłaty, w tym konkretnym przypadku, gdzie spór dotyczył charakteru umowy darowizny i jej wartości, a tym samym zasadności samego roszczenia, odsetki powinny być naliczane od dnia, w którym sąd pierwszej instancji ustalił wysokość zachowku i potwierdził zasadę uprawnienia powoda. Przyjęcie innego rozwiązania prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzyciela.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

brak jednoznacznego zwycięzcy w apelacji, obie strony przegrały swoje apelacje

Strony

Nazwa	Typ	Rola
M. U.	osoba_fizyczna	powód
T. U.	osoba_fizyczna	pozwany

Przepisy (20)

Główne

k.c. art. 991 § § 1

Kodeks cywilny

Uprawnienie do zachowku.

k.c. art. 993

Kodeks cywilny

Doliczanie darowizn do spadku przy ustalaniu zachowku.

k.c. art. 995 § § 1

Kodeks cywilny

Sposób obliczania wartości przedmiotu darowizny dla celów zachowku (stan z chwili darowizny, ceny z chwili ustalania zachowku).

k.c. art. 1000 § § 1

Kodeks cywilny

Odpowiedzialność obdarowanego za zachowek.

Pomocnicze

k.c. art. 888 § § 1

Kodeks cywilny

Definicja umowy darowizny.

k.c. art. 481 § § 1

Kodeks cywilny

Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Wymagalność świadczenia bezterminowego.

k.c. art. 359 § § 1

Kodeks cywilny

Odsetki od sumy pieniężnej.

k.c. art. 65 § § 1

Kodeks cywilny

Wykładnia oświadczeń woli.

k.c. art. 65 § § 2

Kodeks cywilny

Wykładnia umów - zgodny zamiar stron i cel umowy.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Oddalenie apelacji.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.

k.p.c. art. 244 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Moc dowodowa dokumentów urzędowych.

u.u.s.r. art. 19 § ust. 1