TL;DR: „W okresie ubezpieczenia" oznacza, że niezdolność do pracy musi powstać w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego — czyli gdy ubezpieczony faktycznie podlega temu ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia lub innej działalności. Po ustaniu tytułu ubezpieczenia ochrona jest ograniczona: zasiłek chorobowy przysługuje tylko, jeśli niezdolność powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu i trwała bez przerwy co najmniej 30 dni (art. 7 ustawy zasiłkowej). Kontynuowanie działalności zarobkowej po ustaniu ubezpieczenia wyklucza prawo do zasiłku.
1. Niezdolność do pracy „w czasie trwania ubezpieczenia" — dwie drogi do zasiłku
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. SN wielokrotnie podkreślał, że art. 6 i art. 7 ustawy zasiłkowej stanowią dwie samoistne podstawy nabycia prawa do zasiłku. W wyroku „Każdy z tych przepisów [art. 6 i 7] stanowi samoistną podstawę do nabycia prawa do zasiłku chorobowego" → I UK 269/18 SN wyjaśnił, że nie można wymagać, aby okres wyczekiwania upłynął wyłącznie w trakcie trwania ubezpieczenia — wystarczy jego spełnienie przed ustaniem ubezpieczenia. Z kolei w „Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą nie jest okresem przerwy w ubezpieczeniu chorobowym" → I UK 73/17 SN potwierdził, że przerwa w ubezpieczeniu krótsza niż 30 dni nie przerywa ciągłości ubezpieczenia.
2. Po ustaniu tytułu ubezpieczenia — 14 dni ochrony
Po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego ochrona nie ustaje natychmiast. Art. 7 ustawy zasiłkowej przewiduje, że zasiłek przysługuje, jeżeli niezdolność do pracy powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu i trwała bez przerwy co najmniej 30 dni. SN w „Świadczenie przewidziane w art. 7 ustawy zasiłkowej ma charakter wyjątkowy" → I UK 269/18 potwierdził, że świadczenie z art. 7 ma charakter wyjątkowy, ale stanowi pełnoprawną drogę do zasiłku. Kluczowe jest jednak, co stanowi „tytuł ubezpieczenia" — w uchwale „urlop bezpłatny nie stanowi tytułu ubezpieczenia chorobowego" → III UZP 4/02 SN orzekł, że pracownik na urlopie bezpłatnym nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu, więc 14-dniowy termin liczy się od ostatniego dnia faktycznego ubezpieczenia, a nie od ustania stosunku pracy.
3. Kontynuowanie działalności zarobkowej wyklucza zasiłek po ustaniu ubezpieczenia
Art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej stanowi, że zasiłek chorobowy nie przysługuje po ustaniu tytułu ubezpieczenia, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje lub podejmuje działalność zarobkową stanowiącą tytuł do ubezpieczenia chorobowego. SN w „Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia ma charakter wyjątkowy" → II UK 336/18 potwierdził, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej rodzi obowiązek ubezpieczenia i wyklucza zasiłek z poprzedniego tytułu, nawet przy nieopłaconych składkach. Jednakże w „regulacja art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego jedynie za taki okres po ustaniu zatrudnienia, w którym osoba zainteresowana rzeczywiście kontynuuje wykonywanie działalności zarobkowej" → III UZP 5/18 SN doprecyzował, że wykluczenie dotyczy tylko okresu faktycznego kontynuowania działalności — po jej zakończeniu prawo do zasiłku „odżywa".
4. Wynagrodzenie z rady nadzorczej a „działalność zarobkowa"
W „wynagrodzenie za członkostwo w radzie nadzorczej spółki kapitałowej, o którym mowa w art. 392 § 1 k.s.h., takim świadczeniem natomiast nie jest" → I UK 19/13 SN rozstrzygnął, że samo wynagrodzenie członka rady nadzorczej nie stanowi tytułu do ubezpieczenia chorobowego ani nie zapewnia świadczeń za okres niezdolności do pracy. SN wyraźnie rozróżnił art. 13 (sytuacja po ustaniu ubezpieczenia) i art. 17 (utrata prawa w trakcie ubezpieczenia), wskazując, że „art. 13, w znaczeniu podmiotowym, dotyczy osoby, która nie jest już ubezpieczonym" → I UK 19/13.
5. Niezdolność do pracy przedsiębiorcy a ciągłość ubezpieczenia
Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą okresy niezdolności do pracy nie oznaczają ustania ubezpieczenia. SA w Szczecinie w III AUa 499/19 potwierdził, że wpis do CEIDG tworzy domniemanie prowadzenia działalności, a czasowa choroba go nie obala. SN w II UKN 302/99 wcześniej orzekł, że osoba niezdolna do pracy i pobierająca zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu działalności gospodarczej, której faktycznie nie wykonuje.
6. Ustanie niezdolności do pracy — znaczenie medyczne, nie prawne
W uchwale „ustanie poprzedniej niezdolności do pracy należy rozumieć jako ustanie niezdolności do pracy w znaczeniu medycznym" → II UZP 7/09 SN wyjaśnił kluczowe rozróżnienie: „ustanie niezdolności do pracy" w art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej oznacza ustanie medyczne, a nie wyczerpanie 182-dniowego okresu zasiłkowego. Ustawodawca celowo odróżnia „okres zasiłkowy" od „okresu niezdolności do pracy", co ma istotne znaczenie przy wliczaniu poprzednich okresów niezdolności spowodowanej tą samą chorobą z przerwą nieprzekraczającą 60 dni.
Źródła: I UK 269/18 (SN, 28.11.2019); II UK 336/18 (SN, 15.07.2020); III UZP 4/02 (SN, 12.06.2002); III UZP 5/18 (SN, 4.10.2018); I UK 19/13 (SN, 13.06.2013); I UK 73/17 (SN, 17.04.2018); II UZP 7/09 (SN, 2.09.2009); III AUa 499/19 (SA Szczecin, 13.02.2020); II UKN 302/99 (SN, 12.01.2000); art. 6, 7, 9, 13 ustawy zasiłkowej; art. 13 u.s.u.s.