Krótka odpowiedź (TL;DR): Nie — według dominującej linii orzeczniczej bank nie może naliczać odsetek od części kredytu przeznaczonej na pokrycie pozaodsetkowych kosztów (prowizji, ubezpieczenia, opłat). TSUE w wyroku C-744/24 (23.04.2026) jednoznacznie orzekł, że dyrektywa 2008/48/WE stoi na przeszkodzie takiej praktyce, a polskie sądy rejonowe i apelacyjne od lat potwierdzają, że „całkowita kwota kredytu" obejmuje wyłącznie środki faktycznie udostępnione konsumentowi. Kontrowersje budzi jednak kwestia, czy naruszenie to automatycznie uruchamia sankcję kredytu darmowego z art. 45 u.k.k..
1. Co orzekł TSUE w sprawie C-744/24 i jak to wpływa na polskie spory?
Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie „przepisy dyrektywy stoją na przeszkodzie włączaniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem" → C-744/24. TSUE wyjaśnił, że pojęcia „całkowity koszt kredytu" i „stopa oprocentowania" są autonomicznymi pojęciami prawa Unii — odsetki mogą być stosowane wyłącznie do kwoty faktycznie wypłaconej konsumentowi. Orzeczenie to zamyka wieloletni spór interpretacyjny w polskim orzecznictwie. Wcześniej część sądów okręgowych dopuszczała oprocentowanie kosztów — tak właśnie uczynił Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie „jeżeli kredytobiorca (konsument) godzi się na takie rozwiązanie - chociażby milcząco, zawierając umowę zredagowaną przez kredytodawcę (przedsiębiorcę) - a literalne brzmienie przepisów Dyrektywy 2008/48/WE oraz polskiej ustawy o kredycie konsumenckim wprost tego nie zakazuje, to takie postanowienie umowne należałoby uznawać za niezabronione prawem" → I C 808/23. Wyrok TSUE C-744/24 czyni tę linię nie do utrzymania.
2. Dlaczego „całkowita kwota kredytu" nie obejmuje kosztów?
Definicja z art. 5 pkt 7 u.k.k. stanowi, że całkowita kwota kredytu to „maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu". Sądy rejonowe konsekwentnie stosują tę definicję. W sprawie „całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu" → I C 525/22 oraz „całkowita kwota kredytu obejmuje jedynie tę kwotę, która została faktycznie oddana do swobodnej dyspozycji konsumenta" → I 1 C 91/22. Podobnie w sprawie I C 680/20 sąd uznał, że bank nie miał prawa naliczać odsetek od skredytowanych kosztów pożyczki, ponieważ całkowita kwota kredytu obejmuje jedynie środki faktycznie udostępnione konsumentowi. Próba obejścia tego zakazu przez wprowadzanie pozaustawowego pojęcia „kwoty pożyczki" wyższej niż całkowita kwota kredytu jest traktowana jako wprowadzająca w błąd — „wprowadzono mylące konsument błąd pozaustawowe pojęcie tzw. kwoty pożyczki" → I C 525/22.
3. Klauzule o oprocentowaniu kosztów jako niedozwolone postanowienia umowne
Nawet przed wyrokiem TSUE C-744/24 polskie sądy apelacyjne uznawały klauzule o oprocentowaniu skredytowanej prowizji za abuzywne. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w sprawie I ACa 1504/22 uznał, że naliczanie odsetek od skredytowanej prowizji stanowiło dążenie do maksymalizacji zysków banku, naruszało dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. Klauzula ta nie była uzgadniana indywidualnie z konsumentem i kształtowała jego obowiązki w sposób sprzeczny z art. 385(1) § 1 k.c.. Sąd Rejonowy w Gdyni w sprawie „pobieranie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu jest niedozwolone" → I 1 C 1109/21 upr — i zasądził zwrot nadpłaconych kwot. W sprawie I 1 C 64/22 sąd dodał, że błędne naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. i uzasadnia zastosowanie sankcji kredytu darmowego.
4. Granica między naruszeniem informacyjnym a drobnym uchybieniem — czy sankcja jest automatyczna?
Nie wszystkie naruszenia uruchamiają sankcję z art. 45 u.k.k.. Część sądów rejonowych w Gdyni przyjmuje, że sankcja kredytu darmowego musi być proporcjonalna do wagi naruszenia. W sprawie „sankcja kredytu darmowego musi być proporcjonalna do wagi naruszenia" → I 1 C 1276/23 sąd oddalił powództwo, uznając, że pozbawienie kredytodawcy wszelkich zysków byłoby rażąco nieproporcjonalne, zwłaszcza gdy „zakaz pobierania odsetek od skredytowanych kosztów nie wynika z jasnego i jednoznacznego przepisu o randze co najmniej ustawowej" → I 1 C 1276/23. Podobnie w I C 396/23 sąd uznał, że nie ma podstaw, aby pozbawiać sąd możliwości oceny skutków sankcji pod kątem proporcjonalności. Należy jednak zauważyć, że wyrok TSUE C-744/24 z 23.04.2026 r. eliminuje argument o braku jasnego zakazu ustawowego — co może osłabić linię proporcjonalnościową.
5. Termin i forma oświadczenia o skorzystaniu z sankcji — pułapki procesowe
Nawet przy zasadności roszczenia, oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego musi zostać złożone w terminie. Zgodnie z art. 45 ust. 5 u.k.k., uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. W sprawie I NSK 9/18 sąd oddalił powództwo, uznając że uprawnienie wygasło po upływie roku od daty wykonania umowy — mimo że potwierdził naruszenia u.k.k. ze strony SKOK, w tym że pozwana contra legem pobierała odsetki od skredytowanych kosztów kredytu. Oświadczenie musi być pisemne i skierowane do kredytodawcy. Cesja wierzytelności na rzecz profesjonalnego podmiotu jest dopuszczalna — „konsument, powierzając profesjonalnemu podmiotowi ściągnięcie wierzytelności mającej swe źródło w klauzuli abuzywnej, ma większe szanse na jej wyegzekwowanie" → I 1 C 64/22.
6. Zawieszenie postępowania przez SN — co dalej?
Sąd Najwyższy w postanowieniu III CZP 3/25 zawiesił rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego dotyczącego dopuszczalności oprocentowania pozaodsetkowych kosztów kredytu do czasu orzeczeń TSUE w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24. Pytania SN obejmowały m.in. termin wygaśnięcia uprawnienia do sankcji, dopuszczalność oprocentowania prowizji oraz skutki błędnego wyliczenia RRSO. Wyrok TSUE C-744/24 z 23.04.2026 r. dostarczył kluczowych odpowiedzi — pozostaje kwestią czasu, jak SN zintegruje te ustalenia z polskim porządkiem prawnym i linią proporcjonalnościową sądów rejonowych.
Źródła: C-744/24 (TSUE, 23.04.2026); I ACa 1504/22 (SA Białystok, 8.04.2024); I C 525/22 (SR Gdynia, 26.03.2024); I 1 C 91/22 (SR Gdynia, 8.06.2022); I C 680/20 (SR Gdynia, 6.06.2023); I 1 C 1109/21 upr. (SR Gdynia, 6.12.2021); I 1 C 64/22 (SR Gdynia, 6.07.2022); I C 808/23 (SO Poznań, 9.07.2024); I 1 C 1276/23 (SR Gdynia, 8.02.2024); I C 396/23 (SR Gdynia, 25.01.2024); I NSK 9/18 (SR Gdynia, 30.05.2022); III CZP 3/25 (SN, 23.09.2025); art. 45 u.k.k.; art. 5 pkt 7 u.k.k.; art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.; art. 385(1) § 1 k.c..