XV Ca 543/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Poznaniu rozpoznał apelację pozwanej E.Z. od wyroku Sądu Rejonowego, który zasądził od pozwanej na rzecz powódek M.S. i M.B. kwoty tytułem zachowku. Roszczenie wynikało z faktu, że spadkodawczyni S.S. darowała pozwanej lokal mieszkalny, który był jedynym wartościowym składnikiem jej majątku. Sąd Rejonowy, opierając się na opinii biegłego, ustalił wartość darowizny na 107.697 zł (po uwzględnieniu obciążenia prawem użytkowania na rzecz spadkodawczyni) i na tej podstawie obliczył należny powódkom zachowek. Pozwana w apelacji zarzucała m.in. naruszenie art. 233 kpc poprzez nieuwzględnienie, że środki na wykup mieszkania pochodziły od niej, naruszenie art. 993 kc poprzez błędne zaliczenie darowizny na substrat zachowku oraz niezastosowanie art. 1039 i 1040 kc. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego za prawidłowe, zwłaszcza w kontekście braku dowodów na pochodzenie środków na wykup mieszkania od pozwanej. Sąd podkreślił, że przepisy art. 1039 i 1040 kc dotyczą spraw o dział spadku, a nie o zachowek. Utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznając roszczenia powódek za zasadne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalanie wartości darowizny przy obciążeniu prawem użytkowania na potrzeby zachowku; stosowanie przepisów o zachowku przy dziedziczeniu ustawowym.
Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej i darowizny nieruchomości z obciążeniem.
Zagadnienia prawne (4)
Czy darowizna dokonana przez spadkodawcę na rzecz jednego ze spadkobierców, stanowiąca jedyny wartościowy składnik majątku, podlega zaliczeniu na substrat zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, darowizna dokonana przez spadkodawczynię na rzecz córki (będącej spadkobiercą ustawowym) podlega zaliczeniu na substrat zachowku, stanowiący podstawę obliczenia należnego zachowku.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na art. 991 i 993 kc, zgodnie z którymi przy obliczaniu zachowku dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę. Wartość darowizny należy ustalić według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku, uwzględniając obciążenia nieruchomości.
Czy przy obliczaniu wartości darowizny nieruchomości obciążonej prawem nieodpłatnego użytkowania na rzecz spadkodawcy, należy uwzględnić wartość tego prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wartość darowizny należy pomniejszyć o kwotę odpowiadającą wartości prawa użytkowania, które obciążało nieruchomość.
Uzasadnienie
Zgodnie z przepisami dotyczącymi wyceny nieruchomości, przy określaniu wartości nieruchomości obciążonej ograniczonymi prawami rzeczowymi, jej wartość pomniejsza się o kwotę odpowiadającą wartości tego prawa.
Czy przepisy art. 1039 i 1040 kc (dotyczące zaliczenia darowizn przy dziale spadku) mają zastosowanie w sprawie o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te mają zastosowanie wyłącznie w sprawie o dział spadku, a nie w sprawie o zachowek.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na komentarze do Kodeksu cywilnego, wskazując, że art. 1039 i 1040 kc regulują kwestie związane z działem spadku.
Czy roszczenie o zachowek służy również w przypadku dziedziczenia ustawowego, gdy spadkodawca rozporządził majątkiem w drodze darowizn?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek służy także w przypadku spadkobrania ustawowego, gdy na skutek rozporządzenia majątkiem przez spadkodawcę w drodze darowizn, spadkobierca ustawowy nie otrzymał należnego mu udziału w spadku.
Uzasadnienie
Odmienne stanowisko prowadziłoby do iluzorycznej ochrony spadkobiercy ustawowego, gdyby spadkodawca rozporządził całością majątku przed śmiercią. Brzmienie art. 991 kc nie pozwala na odmienne wnioski.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| E. Z. | osoba_fizyczna | pozwana |
| S. S. | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| S. E. K. Z. | osoba_fizyczna | spadkobierczyni |
| D. W. z.d P. | osoba_fizyczna | spadkobierczyni |
| M. K. P. | osoba_fizyczna | matka powódki M.B. |
| W. P. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 991
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do domagania się zachowku oraz jego wysokość.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Określa zasady doliczania darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku.
k.c. art. 995 § § 1
Kodeks cywilny
Określa zasady ustalania wartości przedmiotu darowizny dla celów obliczenia zachowku oraz wyłączenia drobnych darowizn lub darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji.
Pomocnicze
k.c. art. 922 § § 1
Kodeks cywilny
Definiuje pojęcie spadku.
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
Określa chwilę otwarcia spadku.
k.c. art. 925
Kodeks cywilny
Określa nabycie spadku.
k.c. art. 1039
Kodeks cywilny
Dotyczy zaliczenia darowizn przy dziale spadku.
k.c. art. 1040
Kodeks cywilny
Dotyczy zaliczenia darowizn przy dziale spadku.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna pozostawienia rozliczenia kosztów referendarzowi.
k.p.c. art. 233
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa zasądzenia odsetek ustawowych.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Podstawa zasądzenia odsetek ustawowych.
Rozporządzenie Rady Ministrów art. 38 pkt. 1
Dotyczy uwzględniania obciążeń nieruchomości przy wycenie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna dokonana przez spadkodawcę podlega zaliczeniu na substrat zachowku. • Wartość darowizny należy obliczyć z uwzględnieniem obciążenia prawem użytkowania. • Roszczenie o zachowek przysługuje również przy dziedziczeniu ustawowym. • Przepisy art. 1039 i 1040 kc nie mają zastosowania w sprawie o zachowek.
Odrzucone argumenty
Brak podstaw do dochodzenia zachowku przy dziedziczeniu ustawowym. • Darowizna nie podlega zaliczeniu na substrat zachowku. • Środki na wykup mieszkania pochodziły od pozwanej. • Zastosowanie art. 1039 i 1040 kc.
Godne uwagi sformułowania
Darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku są doliczane do spadku bez względu na czas ich dokonania. • Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. • Przepisy art. 1039 i 1040 kc regulacje te mają zastosowanie wyłącznie w sprawie o dział spadku (a niniejsza sprawa dotyczy żądania zachowku).
Skład orzekający
Michał Wysocki
przewodniczący-sprawozdawca
Jolanta Borkowicz-Grygier
sędzia
Arleta Lewandowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie wartości darowizny przy obciążeniu prawem użytkowania na potrzeby zachowku; stosowanie przepisów o zachowku przy dziedziczeniu ustawowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej i darowizny nieruchomości z obciążeniem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów o zachowku w kontekście darowizny nieruchomości i uwzględniania obciążeń. Jest to typowy, ale ważny problem prawny dla praktyków.
“Darowizna mieszkania z prawem dożywocia – jak obliczyć zachowek?”
Dane finansowe
zachowek: 17 949,5 PLN
zachowek: 5983,16 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.