XI U 1046/25Przeliczenie emerytury niekonstytucyjny przepis
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuUbezpieczony A.W. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 4 lipca 2025 roku, która odmówiła mu ponownego przeliczenia emerytury. Powodem odmowy było nieopublikowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, który miał stwierdzać niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z Konstytucją RP. Ubezpieczony domagał się przeliczenia świadczenia bez pomniejszania go o sumę kwot pobranych wcześniejszych emerytur. Sąd Okręgowy w Katowicach, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uwzględnił odwołanie. Sąd ustalił, że ubezpieczony nabył prawo do emerytury w obniżonym wieku w 2012 roku, a następnie w 2023 roku przyznano mu emeryturę z wieku powszechnego. Wysokość tej drugiej emerytury została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej, ale z zastosowaniem art. 25 ust. 1b, który pomniejszał podstawę obliczenia o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd uznał, że decyzja organu rentowego była wadliwa, ponieważ opierała się na przepisie uznanym za niekonstytucyjny. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, sąd stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, gdyż ubezpieczeni nie mogli przewidzieć negatywnych skutków dla ich przyszłych świadczeń. Sąd zastosował przepisy Konstytucji bezpośrednio, odmawiając zastosowania niezgodnego z nią przepisu. W konsekwencji, sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do ponownego przeliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, co oznaczało brak pomniejszenia o sumę pobranych emerytur przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości przeliczenia emerytury w oparciu o bezpośrednie stosowanie Konstytucji w przypadku niezgodności przepisu z ustawą zasadniczą, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany. Podkreślenie zasady zaufania do państwa i prawa.
Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które pobierały emeryturę w obniżonym wieku przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i uzyskały prawo do emerytury powszechnej po jego wejściu w życie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który pomniejsza podstawę obliczenia emerytury z wieku powszechnego o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a ubezpieczeni nie mogli przewidzieć negatywnych skutków dla ich przyszłych świadczeń.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej narusza zasadę zaufania do państwa i prawa, ponieważ ubezpieczeni, przechodząc na wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie tego przepisu, nie mogli przewidzieć, że wpłynie to negatywnie na wysokość ich przyszłej emerytury powszechnej. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, które potwierdzają tę niekonstytucyjność.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został jeszcze opublikowany, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania i zmiany prawomocnej decyzji organu rentowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany, jego argumentacja prawna wyraża standard konstytucyjny, który sąd może zastosować bezpośrednio, odmawiając zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że mimo braku publikacji wyroku TK, jego uzasadnienie stanowi wyraz tego samego standardu konstytucyjnego, co wcześniejsze orzeczenia. Sąd ma prawo bezpośrednio stosować przepisy Konstytucji i odmawiać zastosowania przepisów ustawowych, które są z nią sprzeczne.
Czy stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu może stanowić podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej (nowe dowody lub błąd organu)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego wydano decyzję, stanowi nową okoliczność lub błąd organu rentowego, uzasadniający wznowienie postępowania i zmianę decyzji.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które kwalifikuje nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego jako nową okoliczność (art. 114 ust. 1 pkt 1) lub błąd organu (art. 114 ust. 1 pkt 6), co pozwala na ponowne ustalenie wysokości świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. W. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (19)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP, pomniejszający podstawę obliczenia emerytury z wieku powszechnego o sumę kwot pobranych emerytur w obniżonym wieku. Sąd stosuje go z uwzględnieniem standardu konstytucyjnego, co w praktyce oznacza brak pomniejszenia o kwoty pobrane przed osiągnięciem wieku powszechnego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, w tym zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Naruszona przez art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1 i 6
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna do wznowienia postępowania i zmiany decyzji organu rentowego w przypadku przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych okoliczności, albo gdy nieprawidłowe obliczenie nastąpiło na skutek błędu organu. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu stanowi podstawę do zastosowania tych przepisów.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie w sprawowaniu urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, co uprawnia sąd do samodzielnej oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek rozpoznawanej sprawy.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis otwierający drogę do sanacji sytuacji prawnych w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu.
k.p.c. art. 477 § 14 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa emerytalna art. 24
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 184
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 46
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 50
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 50a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 50e
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ustawa emerytalna art. 88
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dz. U. z 2024r., poz. 1631 z późn. zm.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dz. U. z 2012r. poz. 637
Ustawa z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
ustawa systemowa art. 66 § ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 68 § ust. 1 pkt 1b
Ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz. U. z 2006r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982r. - Karta Nauczyciela
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją RP (zasada zaufania do państwa i prawa). • Możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sąd. • Stwierdzenie niekonstytucyjności jako podstawa do wznowienia postępowania (nowa okoliczność/błąd organu). • Argumentacja prawna wyroków TK i SN potwierdzająca niekonstytucyjność przepisu.
Odrzucone argumenty
Argument ZUS o braku publikacji wyroku TK jako podstawie do odmowy przeliczenia emerytury.
Godne uwagi sformułowania
nie budzi najmniejszych wątpliwości fakt, iż zaszła jedna z przesłanek wznowienia • nieprawidłowe obliczenie wysokości świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego • błąd ustawodawcy jest tożsamy z błędem ZUS • nie mogli przewidzieć, że ich przejście na emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane przez nich świadczenia • naruszenie wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa • odmawia zastosowania przepisów, które są niezgodne (zwłaszcza w sposób oczywisty) z przepisami (wzorcami) Konstytucji RP
Skład orzekający
Anna Petri
przewodnicząca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości przeliczenia emerytury w oparciu o bezpośrednie stosowanie Konstytucji w przypadku niezgodności przepisu z ustawą zasadniczą, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany. Podkreślenie zasady zaufania do państwa i prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które pobierały emeryturę w obniżonym wieku przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i uzyskały prawo do emerytury powszechnej po jego wejściu w życie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii konstytucyjności przepisów emerytalnych i bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, co ma znaczenie dla wielu obywateli.
“Sąd: Emerytura może być wyższa! Kluczowy przepis niezgodny z Konstytucją.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.