VII U 3372/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania ubezpieczonej L.K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 27 września 2011 r., która zobowiązywała ją do zwrotu nienależnie pobranej renty w kwocie 16.602,60 zł wraz z odsetkami w wysokości 3.725,89 zł. Ubezpieczona wniosła odwołanie, podnosząc brak świadomości co do fałszywości przedstawionego świadectwa pracy oraz wskazując na swoje zaburzenia psychiczne, które obniżały jej zdolność rozumienia sytuacji i skutków postępowania. Zarzuciła również organowi rentowemu błąd w przyznaniu renty. Sąd Okręgowy w Gdańsku, analizując sprawę, wziął pod uwagę prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Gdańsku (X K 953/12) oraz wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku (V Ka 992/13), który stwierdził winę L.K. w popełnieniu przestępstw polegających na wprowadzeniu w błąd organu rentowego co do autentyczności podrobionego świadectwa pracy i posłużeniu się nim w celu uzyskania renty, co doprowadziło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem ZUS na kwotę 78.109,09 zł. Sąd karny warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności i orzekł obowiązek naprawienia szkody. Sąd Okręgowy w postępowaniu cywilnym stwierdził, że zgodnie z art. 11 k.p.c., ustalenia prawomocnego wyroku skazującego wiążą sąd cywilny. W związku z tym, że wyrok karny ustalił, iż ubezpieczona dopuściła się czynu z art. 286 § 1 kk w zb. z art. 270 § 1 kk w zw. z art. 31 § 2 kk, przy czym miała ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, sąd uznał, że świadczenie rentowe było nienależnie pobrane na podstawie fałszywego dokumentu (art. 138 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Jednakże, sąd nie podzielił stanowiska ZUS co do żądania zwrotu odsetek. Stwierdził, że żądanie zwrotu staje się wymagalne z chwilą doręczenia decyzji, a tym samym odsetki stają się wymagalne od tego momentu. W ocenie sądu, wyrok karny nakładający obowiązek naprawienia szkody w wysokości 78.109,09 zł stanowił tytuł wykonawczy, który zabezpieczał interes ZUS. W związku z tym, aby uniknąć sytuacji posiadania dwóch tytułów wykonawczych do tego samego roszczenia, sąd umorzył postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 355 k.p.c. Ponadto, sąd odstąpił od obciążania ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego, biorąc pod uwagę jej sytuację majątkową i fakt, że jest zobowiązana do zwrotu kwoty na mocy wyroku karnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych w kontekście prawomocnych wyroków karnych, ograniczonej poczytalności sprawcy oraz zasad wymagalności odsetek i umorzenia postępowania cywilnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji, w której istnieje prawomocny wyrok karny nakładający obowiązek naprawienia szkody, co wpływa na możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu cywilnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ubezpieczona, która uzyskała rentę na podstawie fałszywego świadectwa pracy, jest zobowiązana do zwrotu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza w kontekście jej ograniczonej poczytalności i prawomocnego wyroku karnego nakładającego obowiązek naprawienia szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ubezpieczona nie jest zobowiązana do zwrotu odsetek, a postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczenia głównego zostało umorzone.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawomocny wyrok karny, który ustalił winę ubezpieczonej w uzyskaniu renty na podstawie fałszywego dokumentu i nakazał naprawienie szkody, stanowi tytuł wykonawczy zabezpieczający interes ZUS. Umorzenie postępowania w zakresie zwrotu świadczenia głównego zapobiegło sytuacji posiadania dwóch tytułów wykonawczych do tego samego roszczenia. Sąd nie podzielił stanowiska ZUS co do żądania zwrotu odsetek od daty wydania decyzji, uznając je za wymagalne od momentu opóźnienia dłużnika.
Czy prawomocny wyrok skazujący w postępowaniu karnym, ustalający winę i nakładający obowiązek naprawienia szkody, wiąże sąd w postępowaniu cywilnym dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustalenia prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 11 k.p.c., zgodnie z którym ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym, w tym opis znamion przestępstwa i okoliczności jego popełnienia, a także kwestie poczytalności sprawcy.
Czy sąd cywilny może orzekać o roszczeniach odszkodowawczych, jeśli sąd karny nakazał naprawienie szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli sąd karny wydał orzeczenie, które nadaje się do egzekucji cywilnej i zabezpiecza interes pokrzywdzonego, sąd cywilny nie może ponownie orzekać w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do stanowiska Sądu Najwyższego, zgodnie z którym orzeczenie sądu karnego nakładające obowiązek naprawienia szkody, jeśli nadaje się do egzekucji, nie pozbawia pokrzywdzonego możliwości dochodzenia roszczeń, ale jednocześnie uniemożliwia ponowne orzekanie w tym zakresie w postępowaniu cywilnym, aby uniknąć posiadania dwóch tytułów wykonawczych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. K. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (19)
Główne
u.e.r.FUS art. 138 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
u.e.r.FUS art. 138 § 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się m.in. świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych dokumentów.
u.s.u.s. art. 84 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami.
k.p.c. art. 11
Kodeks postępowania cywilnego
Ustalenia prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym.
k.p.c. art. 355 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd umarza postępowanie, gdy wydanie wyroku stało się niedopuszczalne.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 84 § 9
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 84 § 11
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony zwrot kosztów procesu na rzecz przeciwnika, mimo oddalenia jej odwołania lub apelacji, albo nie obciążać strony przeciwnika kosztami w całości lub w części.
k.k. art. 233 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 31 § 2
Kodeks karny
k.k. art. 286 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 270 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 11 § 2
Kodeks karny
k.k. art. 12
Kodeks karny
k.k. art. 69 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 70 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 46 § 1
Kodeks karny
k.c. art. 359 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawomocny wyrok karny nakładający obowiązek naprawienia szkody stanowi tytuł wykonawczy zabezpieczający interes ZUS, co czyni ponowne orzekanie w postępowaniu cywilnym niedopuszczalnym. • Żądanie zwrotu odsetek staje się wymagalne od momentu opóźnienia dłużnika, a nie od daty wydania decyzji. • Zastosowanie art. 102 k.p.c. ze względu na sytuację majątkową strony i fakt zobowiązania do zwrotu kwoty na mocy wyroku karnego.
Odrzucone argumenty
ZUS prawidłowo zastosował art. 138 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.e.r.FUS, zobowiązując do zwrotu nienależnie pobranej renty wraz z odsetkami. • Niezastosowanie przez organ rentowy art. 114 ust. 1 i 1a u.e.r.FUS było niezasadne.
Godne uwagi sformułowania
"Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym." • "żądanie zwrotu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń staje się wymagalne od daty wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczenia głównego, bowiem dopiero od tego momentu dłużnik znajduje się w opóźnieniu." • "wydanie orzeczenia przez Sąd karny w pełni zabezpieczyło interes pozwanego, bowiem wyrok Sądu karnego stanowi tytuł wykonawczy umożliwiający wyegzekwowanie pełnej kwoty należności, których zwrotu domaga się pozwany." • "Przyznanie lub wypłacenie świadczenia na podstawie fałszywych dokumentów rodzi obowiązek zwrotu pobranego świadczenia, także w razie braku świadomości świadczeniobiorcy co do fałszywości tych dokumentów."
Skład orzekający
Monika Popielińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych w kontekście prawomocnych wyroków karnych, ograniczonej poczytalności sprawcy oraz zasad wymagalności odsetek i umorzenia postępowania cywilnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której istnieje prawomocny wyrok karny nakładający obowiązek naprawienia szkody, co wpływa na możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu cywilnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa łączy wątki prawa ubezpieczeń społecznych z prawem karnym, poruszając kwestie oszustwa, ograniczonej poczytalności i wpływu wyroku karnego na postępowanie cywilne. Jest to przykład złożonej sytuacji, gdzie sąd musiał pogodzić różne gałęzie prawa.
“Czy choroba psychiczna chroni przed zwrotem nienależnie pobranej renty? Sąd Okręgowy w Gdańsku rozstrzyga.”
Dane finansowe
WPS: 3725,89 PLN
odsetki ustawowe: 3725,89 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.