Orzeczenie · 2026-05-04

VI Ua 21/26Zwrot świadczenia rehabilitacyjnego brak złej woli 2

Sąd

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy

Miejsce

Bydgoszcz

Data

2026-05-04

SAOSUbezpieczenia społeczneświadczenia z ubezpieczenia społecznegoWysokaokręgowy

świadczenie rehabilitacyjnerentaZUSzwrot świadczeńdobra wiaraniezdolność do pracyubezpieczenia społecznekoszty procesu

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Decyzją z dnia 31 lipca 2025 r. ZUS uchylił wcześniejsze decyzje i odmówił ubezpieczonej J. U. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, jednocześnie zobowiązując ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 44 607,60 zł. Organ rentowy argumentował, że ubezpieczonej nie przysługuje świadczenie rehabilitacyjne, ponieważ przyznano jej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 15 września 2021 r. do 30 września 2025 r. wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2025 r. (sygn. akt VI U 118/22). Ubezpieczona nie zgodziła się z tą decyzją, wnosząc o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego i stwierdzenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu pobranych środków. Wskazała, że wyrok przyznający rentę zapadł po prawie 4 latach od złożenia odwołania, co uniemożliwiało jej wcześniejsze ustalenie sytuacji. Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 3 lutego 2026 r. (sygn. akt VII U 818/25) zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ubezpieczona nie jest zobowiązana do zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego, ale oddalił odwołanie w pozostałej części. Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczona pobrała świadczenie rehabilitacyjne za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 25 marca 2024 r., a następnie wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2025 r. przyznano jej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 15 września 2021 r. do 30 września 2025 r. (później zmienionym przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku). Sąd pierwszej instancji uznał, że ubezpieczonej nie można przypisać złej woli w pobieraniu świadczenia rehabilitacyjnego, ponieważ prawo do renty zostało jej przyznane z datą wsteczną dopiero po długotrwałym postępowaniu, a w momencie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego nie miała świadomości, że będzie jej przysługiwało prawo do renty. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, rozpoznając apelację ZUS, oddalił ją, podzielając argumentację sądu pierwszej instancji i odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, które podkreśla, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia istnieje tylko wtedy, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę lub świadomość nienależności świadczenia. Sąd Okręgowy wskazał, że w sytuacji, gdy prawo do renty zostało przyznane z datą wsteczną, a świadczenie rehabilitacyjne było pobierane legalnie i w dobrej wierze, nie można mówić o obowiązku zwrotu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza w kontekście przyznania prawa do świadczenia z datą wsteczną i braku złej woli ubezpieczonego.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu świadczeń i przyznania prawa do renty z datą wsteczną. Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń rehabilitacyjnych i renty.

Zagadnienia prawne (2)

Czy ubezpieczony, któremu przyznano prawo do renty z datą wsteczną, jest zobowiązany do zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego pobranego w okresie poprzedzającym przyznanie renty, jeśli w momencie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego nie miał świadomości, że będzie mu przysługiwało prawo do renty?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ubezpieczony nie jest zobowiązany do zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego, jeśli nie można mu przypisać złej woli lub świadomości nienależności świadczenia. W przypadku przyznania prawa do renty z datą wsteczną, po długotrwałym postępowaniu, i gdy w momencie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczony nie był jeszcze uprawniony do renty, nie zachodzą przesłanki do żądania zwrotu świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia istnieje tylko wtedy, gdy ubezpieczony działał w złej wierze lub miał świadomość nienależności świadczenia. W sytuacji, gdy prawo do renty zostało przyznane z datą wsteczną po długotrwałym postępowaniu, a ubezpieczony pobierał świadczenie rehabilitacyjne legalnie i w dobrej wierze, nie można mu przypisać złej woli. Pouczenia o potencjalnym obowiązku zwrotu w przypadku przyznania renty nie są wystarczające, jeśli ubezpieczony nie miał faktycznej świadomości nienależności świadczenia w momencie jego pobierania.

Czy prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy wyłącza możliwość otrzymania świadczenia rehabilitacyjnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 18 ust. 7 ustawy zasiłkowej, świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na przepis ustawy zasiłkowej, który wprost wyłącza możliwość pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez osoby uprawnione do renty z tytułu niezdolności do pracy. W tej konkretnej sprawie, mimo że prawo do renty zostało przyznane z datą wsteczną, w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczona nie była jeszcze formalnie uprawniona do renty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

J. U.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
J. U.	osoba_fizyczna	ubezpieczona
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.	instytucja	pozwany

Przepisy (9)

Główne

ustawa zasiłkowa art. 18 § 1

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy.

ustawa zasiłkowa art. 18 § 7

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz do urlopu dla poratowania zdrowia, udzielonego na podstawie odrębnych przepisów.

ustawa systemowa art. 84 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

ustawa systemowa art. 84 § 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia; świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Pomocnicze

k.p.c. art. 100

Kodeks postępowania cywilnego

Strona przegrywająca sprawę w przeważającej części obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeśli jest bezzasadna.

k.p.c. art. 477 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd pierwszej instancji orzeka w przedmiocie odwołania od decyzji organu rentowego.

Dz. U. 2015.1804 art. 9 § 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Określa wysokość opłat za czynności radców prawnych.

Dz. U. 2015.1804 art. 10 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Określa wysokość opłat za czynności radców prawnych w postępowaniu apelacyjnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak złej woli ubezpieczonej w pobieraniu świadczenia rehabilitacyjnego. • Prawo do renty zostało przyznane z datą wsteczną po długotrwałym postępowaniu, a w momencie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczona nie była uprawniona do renty. • Orzecznictwo Sądu Najwyższego potwierdza, że obowiązek zwrotu świadczenia istnieje tylko w przypadku złej woli lub świadomości nienależności świadczenia.

Odrzucone argumenty

ZUS argumentował, że ubezpieczona została pouczona o braku prawa do świadczenia rehabilitacyjnego w przypadku przyznania renty i miała świadomość ubiegania się o rentę. • ZUS twierdził, że spełnione zostały przesłanki do orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

nie można przesądzić o winie ubezpieczonej, która nie miała wiedzy o tym czy uzyska prawo do renty • wzbogacony przyjął świadczenia w złej wierze, wiedząc, że mu się one nie należą • wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia • organ rentowy poprzestał na prostym, lecz nieuprawnionym rozumowaniu, że brak prawa do świadczenia niejako automatycznie rodzi po stronie ubezpieczonego obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia, do czego jednak brak podstaw prawnych • nie sposób mówić o winie odwołującej się • pouczenia zawarte w decyzjach dotyczących świadczenia rehabilitacyjnego w dacie ich dokonania były bezprzedmiotowe ponieważ odnosiły się do sytuacji nieistniejącej • Apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie, stanowi bowiem jedynie polemikę z rozstrzygnięciem sądu I instancji, opartym na orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Skład orzekający

Maciej Flinik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza w kontekście przyznania prawa do świadczenia z datą wsteczną i braku złej woli ubezpieczonego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu świadczeń i przyznania prawa do renty z datą wsteczną. Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń rehabilitacyjnych i renty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak złożone mogą być relacje między różnymi świadczeniami z ubezpieczenia społecznego i jak ważne jest ustalenie dobrej wiary ubezpieczonego przy ocenie obowiązku zwrotu pobranych środków. Orzeczenie SN jest kluczowe dla zrozumienia tej problematyki.

“ZUS chciał zwrotu 44 tys. zł, ale sąd stanął po stronie ubezpieczonej. Kluczowa była dobra wiara.”

Dane finansowe

WPS: 44 607,6 PLN

zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 180 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników