V KK 238/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego uniewinniający Dariusza M. od zarzutu zabójstwa. Oskarżony został uniewinniony, ponieważ sądy uznały, że działał w warunkach obrony koniecznej, odpierając bezpośredni zamach na swoje życie, zdrowie i mienie. Oskarżony oddał strzał z broni palnej do grupy napastników, w tym do Kazimierza S., który zmarł w wyniku postrzału. Kasacja zarzucała rażące naruszenie prawa przez błędną interpretację zachowania oskarżonego jako obrony koniecznej, twierdząc, że w chwili strzału zamachu już nie było. Sąd Najwyższy, analizując stan faktyczny, ustalił, że oskarżony otrzymał informacje o wtargnięciu i dewastacji lokalu gastronomicznego, a następnie, po przybyciu na miejsce, został otoczony przez grupę napastników, z których niektórzy posiadali niebezpieczne przedmioty. W tej sytuacji, oddanie strzału w kierunku napastników, w tym Kazimierza S., zostało uznane za odpieranie bezpośredniego zamachu, który był kontynuowany w zmienionej formie. Sąd Najwyższy podkreślił, że obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, a nawet udaremnienie spodziewanego aktu agresji, jeśli jawi się on jako nieuchronny. Sąd oddalił kasację, uznając ją za bezzasadną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia pojęcia bezpośredniego zamachu w kontekście obrony koniecznej, dopuszczalność użycia broni palnej w sytuacji zagrożenia, charakter obrony koniecznej jako instytucji samoistnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym doszło do wtargnięcia i agresji grupy osób, a następnie do użycia broni palnej w obronie. Interpretacja bezpośredniości zamachu musi być zawsze dokonywana na tle konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy obrona konieczna (art. 25 § 1 k.k.) obejmuje odpieranie zamachu w stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, a nie tylko w fazie jego realizacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, jak również w wypadku jego nieuchronności, o ile nie zostanie podjęta natychmiastowa akcja obronna.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że bezpośredniość zamachu należy pojmować tak, by ochrona osoby atakowanej była efektywna. Udaremnienie spodziewanego aktu agresji, gdy jawi się on jako nieuchronny, mieści się w granicach obrony koniecznej. Podkreślono, że nie jest warunkiem koniecznym wyczekiwanie do chwili, aż napastnik przystąpi do realizacji zamachu, gdyż mogłoby to udaremnić skuteczność obrony.
Czy użycie broni palnej jest dopuszczalne w ramach obrony koniecznej, nawet jeśli napastnik nie przystąpił jeszcze do fizycznego starcia, ale jego zachowanie zapowiada nieuchronne zagrożenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, użycie broni palnej jest dopuszczalne w ramach obrony koniecznej, jeśli napastnik przystępuje do stosowania bezprawnej przemocy wobec jakiejkolwiek osoby, a jego zachowanie zapowiada nieuchronne zagrożenie. Obrona konieczna ma charakter samoistny, a nie subsydiarny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że obrona konieczna ma charakter samoistny, co oznacza, że odpieranie zamachu kosztem dobra napastnika jest usprawiedliwione samą bezprawnością i bezpośredniością zamachu. Nie jest wyłączone posłużenie się bronią palną, jeśli napastnik stosuje bezprawną przemoc, a jego działanie zapowiada nieuchronne zagrożenie. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy obrona polega na umyślnym godzeniu w życie napastnika, co wymaga bezwzględnej konieczności.
Czy sąd odwoławczy prawidłowo rozpoznał zarzut obrazy art. 25 § 1 k.k. w kontekście art. 433 § 2 i art. 457 § 3 k.p.k.?
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny zasadnie rozpoznał zarzut obrazy art. 25 § 1 k.k., uwzględniając wymogi procesowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, miał na uwadze, że zaskarżono wyrok sądu odwoławczego, w którym zastosowanie art. 25 § 1 k.k. było kontrolowane w uwarunkowaniach procesowych określonych w art. 433 § 2 i art. 457 § 3 k.p.k. Sąd Apelacyjny obszernie uzasadnił swoje stanowisko, odrzucając zarzuty apelacyjne i akceptując rozstrzygnięcie uniewinniające.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Dariusz M. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Teresa S. | osoba_fizyczna | oskarżyciel posiłkowy |
| Ryszard S. | osoba_fizyczna | oskarżyciel posiłkowy |
| Kazimierz S. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| Prokurator Rejonowy w S. | organ_państwowy | oskarżyciel publiczny |
| Prokurator Apelacyjny w W. | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (7)
Główne
k.k. art. 25 § § 1
Kodeks karny
Obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, jak również w wypadku jego nieuchronności, o ile nie zostanie podjęta natychmiastowa akcja obronna. Nie jest warunkiem koniecznym podjęcia działania obronnego wyczekiwanie do chwili, aż napastnik przystąpi do realizacji zamachu. Działa w granicach obrony koniecznej także ten, kto uniemożliwia urzeczywistnienie bezprawnego zamachu, gdy napastnik zmierza bezpośrednio do jego realizacji.
Pomocnicze
k.k. art. 148 § § 2 pkt 4
Kodeks karny
Zarzut zabójstwa popełnionego w określony sposób.
k.k. art. 156 § § 3
Kodeks karny
Zarzut spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Zakres rozpoznania kasacji.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Wymogi sądu odwoławczego dotyczące rozważenia wniosków i zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Wymogi uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego.
k.p.k. art. 118 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek sądu do działania z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obrona konieczna obejmuje odpieranie bezpośredniego zagrożenia zamachem. • Użycie broni palnej jest dopuszczalne w ramach obrony koniecznej, gdy napastnik stosuje bezprawną przemoc i zapowiada nieuchronne zagrożenie. • Zachowanie oskarżonego stanowiło odpieranie bezpośredniego zamachu ze strony grupy napastników, w tym Kazimierza S.
Odrzucone argumenty
W chwili oddawania strzału zamachu z strony Kazimierza S. nie było. • Oskarżony nie miał prawa użycia broni palnej, ponieważ nie był bezpośrednio atakowany, a jedynie chciał przywrócić spokój. • Kazimierz S. był osobą niezidentyfikowaną, nieuczestniczącą w napaści.
Godne uwagi sformułowania
Obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem. • Nie jest warunkiem koniecznym podjęcia działania obronnego wyczekiwanie do chwili, aż napastnik przystąpi do realizacji zamachu. • Znamię bezpośredniości zamachu trzeba zatem tak pojmować, by zgodnie z intencją ustawy, ochrona osoby, w którą zamach jest wymierzony, była nie tylko prawnie gwarantowana, lecz zarazem efektywna. • Obrona konieczna ma charakter samoistny, a nie subsydiarny.
Skład orzekający
H. Gradzik
przewodniczący-sprawozdawca
J. Dołhy
członek
W. Płociennik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia pojęcia bezpośredniego zamachu w kontekście obrony koniecznej, dopuszczalność użycia broni palnej w sytuacji zagrożenia, charakter obrony koniecznej jako instytucji samoistnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym doszło do wtargnięcia i agresji grupy osób, a następnie do użycia broni palnej w obronie. Interpretacja bezpośredniości zamachu musi być zawsze dokonywana na tle konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia obrony koniecznej i użycia broni w sytuacji zagrożenia życia, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Wykładnia Sądu Najwyższego jest istotna dla praktyki.
“Czy można strzelać, gdy wróg jeszcze nie uderzył? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice obrony koniecznej.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.