V CK 188/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał kasację strony powodowej (banku) od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił powództwo o zapłatę 373 964,89 zł. Bank przelał na rzecz pozwanej spółki wierzytelności z umów kredytowych, a cena sprzedaży miała być uregulowana poprzez przyjęcie przez bank wierzytelności układowych od pozwanej. Sądy niższych instancji uznały, że bank mógł żądać jedynie przyjęcia wierzytelności układowych, a nie zapłaty gotówki, a także zakwestionowały ważność umowy ze względu na rzekomą nieściągalność przelanych wierzytelności. Sąd Najwyższy zakwalifikował postanowienie umowy jako upoważnienie przemienne (facultas alternativa), co oznacza, że pozwany był uprawniony do zwolnienia się z długu pieniężnego przez spełnienie innego świadczenia, ale bank nadal mógł domagać się zapłaty ustalonej ceny. Sąd Najwyższy podkreślił, że umowa przelewu wierzytelności nie stała się niemożliwa do wykonania, a niewypłacalność dłużnika przelanej wierzytelności nie uzasadnia niemożliwości świadczenia. W związku z tym uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia upoważnienia przemiennego w kontekście umów przelewu wierzytelności oraz odpowiedzialności stron w przypadku niewykonania zobowiązania.
Dotyczy specyficznego uregulowania w umowie przelewu wierzytelności oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie zawarcia umowy (Prawo o postępowaniu układowym).
Zagadnienia prawne (4)
Jak należy kwalifikować postanowienie umowy zezwalające kupującemu na zwolnienie się z obowiązku zapłaty ustalonej ceny przez przelanie na sprzedawcę określonych wierzytelności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy je kwalifikować jako upoważnienie przemienne (facultas alternativa).
Uzasadnienie
Na podstawie takiego zastrzeżenia strona pozwana była jedynie uprawniona do zwolnienia się ze swego długu pieniężnego przez spełnienie innego, wskazanego w zastrzeżeniu świadczenia. Sam przedmiot długu nie uległ zmianie, a sprzedawca mógł domagać się zapłaty ustalonej ceny.
Czy rozporządzenie Prawo o postępowaniu układowym zakazywało przelewu wierzytelności przysługujących względem dłużnika, wobec którego nastąpiło otwarcie postępowania układowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie zakazywało, jedynie skuteczność takiego przelewu podlegała ograniczeniom wynikającym z art. 39 i 58 Prawa o postępowaniu układowym.
Uzasadnienie
Analogiczną regulację zawiera ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze w odniesieniu do przelewu wierzytelności po ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu lub po wszczęciu postępowania naprawczego.
Czy niewypłacalność dłużnika przelanej wierzytelności uzasadnia niemożliwość świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, niewypłacalność dłużnika przelanej wierzytelności pieniężnej nie może uzasadniać nawet następczej niemożliwości świadczenia.
Uzasadnienie
Z niewypłacalnością dłużnika wiąże się przede wszystkim problem odpowiedzialności z art. 516 zd. 2 k.c. Jeśli świadczenie nie stało się niemożliwe, wierzyciel może dochodzić wykonania zobowiązania lub odszkodowania z tytułu zwłoki.
Czy powołanie przez stronę powodową w apelacji art. 471 k.c. w związku z art. 363 k.c. stanowiło przedmiotowe przekształcenie powództwa niedopuszczalne w postępowaniu apelacyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Niekoniecznie, jeśli strona powodowa od początku dochodziła roszczenia powstałego na skutek niewykonania zobowiązania przez stronę pozwaną, co mogło obejmować zarówno żądanie wykonania zobowiązania, jak i odszkodowania z tytułu niewykonania.
Uzasadnienie
Niewykonanie zobowiązania w terminie może być podstawą zarówno roszczenia o wykonanie zobowiązania, jak i roszczenia o odszkodowanie. Dopiero dalsze okoliczności pozwalają rozstrzygnąć, z którego roszczenia powód wywodzi żądanie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank Współpracy Regionalnej S.A. w K., obecnie D. Bank 24 S.A. | spółka | powód |
| "Ś.A.H." sp. z o.o. w K. | spółka | pozwany |
| Zbigniew M. | osoba_fizyczna | dłużnik przelanej wierzytelności |
Przepisy (20)
Główne
k.c. art. 510
Kodeks cywilny
Umowa przelewu może przybrać postać umowy zobowiązującej wywierającej skutek rozporządzający albo umowy czysto rozporządzającej. Kodeks cywilny wysunął na pierwszy plan umowę zobowiązująco-rozporządzającą.
Pomocnicze
k.c. art. 535
Kodeks cywilny
W związku z treścią upoważnienia przemiennego, strona pozwana była uprawniona do zwolnienia się z długu pieniężnego wynikającego z kupna wierzytelności przez spełnienie innego świadczenia.
k.c. art. 363
Kodeks cywilny
Powołanie się na art. 363 § 1 k.c. w związku z art. 471 k.c. nie musiało oznaczać przedmiotowego przekształcenia powództwa, jeśli strona powodowa dochodziła roszczenia z tytułu niewykonania zobowiązania.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawa prawna odpowiedzialności dłużnika za nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 387 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność umowy z powodu niemożliwości świadczenia.
k.c. art. 516 § zdanie 2
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność w razie niewykonania przez dłużnika zobowiązania.
k.c. art. 475 § § 1
Kodeks cywilny
Niemożliwość świadczenia.
k.c. art. 493
Kodeks cywilny
Niemożliwość świadczenia w umowach wzajemnych.
k.c. art. 477 § § 1
Kodeks cywilny
Wykonanie zobowiązania zgodnie z pierwotną treścią.
k.c. art. 491
Kodeks cywilny
Odstąpienie od umowy wzajemnej z powodu zwłoki.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
Niedopuszczalność przedmiotowego przekształcenia powództwa w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 495
Kodeks postępowania cywilnego
Niedopuszczalność przedmiotowego przekształcenia powództwa w postępowaniu nakazowym.
k.p.c. art. 393 § 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.
Dz.U. Nr 93, poz. 836 ze zm. art. 39
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym
Ograniczenia skuteczności przelewu wierzytelności w postępowaniu układowym.
Dz.U. Nr 93, poz. 836 ze zm. art. 58
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym
Ograniczenia skuteczności przelewu wierzytelności w postępowaniu układowym.
Dz.U. Nr 60, poz. 535 art. 89
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze
Przelew wierzytelności po ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu.
Dz.U. Nr 60, poz. 535 art. 197
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze
Przelew wierzytelności po ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu.
Dz.U. Nr 60, poz. 535 art. 498
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze
Przelew wierzytelności po wszczęciu postępowania naprawczego.
Dz.U. Nr 60, poz. 535 art. 501
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze
Przelew wierzytelności po wszczęciu postępowania naprawczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postanowienie umowy zezwalające kupującemu na zwolnienie się z obowiązku zapłaty ceny przez przelanie wierzytelności należy kwalifikować jako upoważnienie przemienne. • Niewykonanie przez dłużnika w terminie zobowiązania może być podstawą zarówno roszczenia o wykonanie zobowiązania, jak i roszczenia o odszkodowanie z tytułu niewykonania. • Niewypłacalność dłużnika przelanej wierzytelności nie uzasadnia niemożliwości świadczenia.
Odrzucone argumenty
Bank nie mógł dochodzić zapłaty gotówki, a jedynie przyjąć wierzytelności układowe. • Umowa była nieważna z powodu pierwotnej niemożliwości świadczenia (nieściągalność przelanych wierzytelności). • Powołanie się na art. 471 k.c. w apelacji stanowiło niedopuszczalne przedmiotowe przekształcenie powództwa.
Godne uwagi sformułowania
Postanowienie umowy zezwalające kupującemu na zwolnienie się z obowiązku zapłaty ustalonej ceny przez przelanie na sprzedawcę określonych wierzytelności należy kwalifikować jako upoważnienie przemienne • Sprzedawca może tylko domagać się od kupującego zapłaty ustalonej ceny. • Niewypłacalność dłużnika przelanej wierzytelności pieniężnej, jak każdy przypadek nieposiadania środków finansowych przez dłużnika wierzytelności pieniężnej, nie może uzasadniać nawet następczej niemożliwości świadczenia
Skład orzekający
Lech Walentynowicz
przewodniczący
Iwona Koper
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia upoważnienia przemiennego w kontekście umów przelewu wierzytelności oraz odpowiedzialności stron w przypadku niewykonania zobowiązania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego uregulowania w umowie przelewu wierzytelności oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie zawarcia umowy (Prawo o postępowaniu układowym).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii interpretacji postanowień umownych w kontekście przelewu wierzytelności i możliwości zaspokojenia długu, co jest częstym problemem w obrocie gospodarczym.
“Czy można żądać zapłaty ceny za przelane wierzytelności, gdy umowa przewiduje inną formę spłaty?”
Dane finansowe
WPS: 373 964,89 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.