V CK 120/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał kasację wnioskodawczyni Barbary K. od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu, które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej o stwierdzeniu nabycia spadku po Ryszardzie K. na rzecz jego ustawowych spadkobierców (żony i dzieci). Kluczową kwestią było uznanie oświadczenia woli spadkodawcy, złożonego przy świadkach na dzień przed śmiercią, za ważny testament ustny. Sąd Rejonowy uznał, że mimo choroby nowotworowej spadkodawcy, w dniu składania oświadczenia jego stan zdrowia nie odbiegał od normy, nie było podstaw do obawy rychłej śmierci, a zatem nie spełniono przesłanki z art. 952 § 1 k.c. Sąd Okręgowy podzielił to stanowisko, podkreślając, że sama nieuchronność śmierci wynikająca z choroby nie jest wystarczająca, potrzebna jest obawa śmierci „rychłej”, spowodowana np. nagłym pogorszeniem stanu zdrowia. Sąd Najwyższy, oddalając kasację, potwierdził, że obawa rychłej śmierci musi być uzasadniona dodatkowymi okolicznościami wskazującymi na nadzwyczajną bliskość czasową zgonu, a nie tylko ogólną świadomością nieuchronności śmierci z powodu choroby. Sąd uznał również, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania były nieuzasadnione, gdyż nawet przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych nie zmieniłoby faktu braku spełnienia materialnoprawnej przesłanki testamentu ustnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przesłanki obawy rychłej śmierci w kontekście testamentu ustnego (art. 952 § 1 k.c.), zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych i nieuchronnie prowadzących do zgonu.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy spadkodawca choruje, ale jego stan jest ustabilizowany, a nie ma nagłego pogorszenia lub bezpośredniego zagrożenia życia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy oświadczenie woli spadkodawcy, złożone przy świadkach w stanie choroby nowotworowej, może być uznane za testament ustny, jeśli nie było obawy rychłej śmierci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, oświadczenie to nie może być uznane za testament ustny, ponieważ nie została spełniona przesłanka obawy rychłej śmierci.
Uzasadnienie
Sama nieuchronność śmierci wynikająca z choroby nie jest wystarczająca. Konieczne jest pojawienie się dodatkowego elementu, np. nagłego pogorszenia stanu zdrowia lub nowych rokowań wskazujących na nadzwyczajną bliskość czasową śmierci, aby można było mówić o obawie rychłej śmierci.
Czy naruszenie przepisów postępowania przez sąd pierwszej instancji, które nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy z uwagi na brak spełnienia przesłanek materialnoprawnych, może stanowić podstawę kasacyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie naruszenie nie może stanowić podstawy kasacyjnej, jeśli nawet jego usunięcie nie zmieniłoby wyniku sprawy.
Uzasadnienie
Zarzut naruszenia przepisów postępowania wymaga wykazania, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy brak jest materialnoprawnych przesłanek do uznania testamentu ustnego, postępowanie dowodowe w tym zakresie staje się zbędne, a jego brak nie wpływa na ostateczne rozstrzygnięcie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Barbara K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Irena K. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Jolanta K. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Adam K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Denis P. | osoba_fizyczna | uczestnik (małoletni, zastąpiony przez kuratora) |
| Marko P. | osoba_fizyczna | uczestnik (małoletni, zastąpiony przez kuratora) |
| Krystyna M. | osoba_fizyczna | kurator |
Przepisy (3)
Główne
k.c. art. 952 § § 1
Kodeks cywilny
Przesłanka obawy rychłej śmierci jest spełniona, gdy w stanie zdrowia następuje nagłe pogorszenie lub pojawiają się nowe rokowania wskazujące na nadzwyczajną bliskość czasową śmierci spadkodawcy. Sama nieuchronność śmierci wynikająca ze stanu chorobowego nie jest wystarczająca.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 6
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy sytuacji, gdy sąd drugiej instancji uchyla postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. W kontekście kasacji, zarzut naruszenia tego przepisu wymagał wskazania, że sąd drugiej instancji aprobował nieprawidłowe postępowanie sądu pierwszej instancji, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 393 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oddalenia kasacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak obawy rychłej śmierci spadkodawcy jako przesłanki do sporządzenia testamentu ustnego. • Naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Odrzucone argumenty
Oświadczenie woli spadkodawcy powinno być uznane za testament ustny. • Sąd Rejonowy naruszył art. 386 § 6 k.p.c. poprzez niewykonanie zaleceń Sądu Okręgowego i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłych.
Godne uwagi sformułowania
W stanach chorobowych, które nieuchronnie prowadzą do zgonu chorego, ustawową przesłankę obawy rychłej śmierci (art. 952 § 1 k.c.) można uznać za spełnioną wówczas, gdy w stanie zdrowia następuje nagłe pogorszenie lub pojawiają się nowe rokowania wskazujące na nadzwyczajną bliskość czasową śmierci spadkodawcy. • Sama nieuchronność śmierci wynikająca ze stanu chorobowego nie jest wystarczającą przesłanką do sporządzenia testamentu ustnego, niezbędne jest, aby była to obawa rychłej śmierci. • Nie wystarczy zatem sama obawa śmierci, zwłaszcza że każdy człowiek żyje ze świadomością nieuchronnego zgonu. • Dla powstania możliwości skorzystania z formy testamentu ustnego niezbędne jest pojawienie się dodatkowego elementu, np. wypadku lub zachorowania na ciężką chorobę, zwykle kończącą się szybkim zgonem.
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący
Elżbieta Skowrońska-Bocian
sprawozdawca
Mirosława Wysocka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki obawy rychłej śmierci w kontekście testamentu ustnego (art. 952 § 1 k.c.), zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych i nieuchronnie prowadzących do zgonu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy spadkodawca choruje, ale jego stan jest ustabilizowany, a nie ma nagłego pogorszenia lub bezpośredniego zagrożenia życia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia spadkowego – formy testamentu ustnego i jego przesłanek, co jest istotne dla wielu osób. Pokazuje, jak precyzyjne muszą być kryteria prawne, nawet w obliczu nieuchronnej śmierci.
“Czy choroba nowotworowa zawsze pozwala na testament ustny? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczową przesłankę.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.