IV KO 1219/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek pełnomocnika J. R. dotyczył zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowania za krzywdy wyrządzone w związku z wykonaniem nakazu aresztowania i decyzji o internowaniu w okresie stanu wojennego (1981-1982), a także za represje polityczne w innych okresach PRL (1968, 1982-1989). Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w zakresie żądań związanych z internowaniem, stwierdzając powagę rzeczy osądzonej z uwagi na prawomocny wyrok z 2010 r. (sygn. akt IV Ko 1047/08), którym zasądzono 25 000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania. Sąd uznał, że przepis o zadośćuczynieniu uzupełniającym (art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej”) nie ma zastosowania w tej sytuacji, gdyż wcześniejsze postępowanie nie toczyło się w trybie nadzwyczajnym. Pozostałe żądania, dotyczące represji w latach 1968 i 1982-1989, zostały oddalone z powodu braku podstaw materialnych, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, aby wobec niego zapadło orzeczenie, którego nieważność została stwierdzona, a które skutkowałoby podnoszonymi krzywdami. Sąd podkreślił, że ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych przyznaje odszkodowanie i zadośćuczynienie jedynie osobom, wobec których stwierdzono nieważność orzeczenia lub wydano decyzję o internowaniu w związku ze stanem wojennym. Sąd nie wypowiedział się co do zasadności roszczeń na gruncie prawa cywilnego. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 554 § 4 kpk, zgodnie z którym zwrot wydatków przysługuje tylko w razie uwzględnienia roszczeń choćby w części, a contrario nie przysługuje w przypadku umorzenia postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności zasady powagi rzeczy osądzonej oraz zakresu stosowania art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej”.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dochodzeniem świadczeń za represje polityczne w PRL, w kontekście wcześniejszych postępowań i specyfiki ustawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy możliwe jest dochodzenie uzupełniającego zadośćuczynienia lub odszkodowania na podstawie art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej”, jeśli w sprawie dotyczącej tych samych krzywd zapadł już prawomocny wyrok zasądzający świadczenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, możliwość zasądzenia uzupełniającego zadośćuczynienia mocą tego przepisu ma miejsce wyłącznie, gdy na rzecz wnioskodawcy zasądzono wcześniej zadośćuczynienie w trybie przewidzianym w Kodeksie postępowania karnego, po uchyleniu orzeczenia w sposób tam wskazany, lub gdy wcześniejsze postępowanie toczyło się w trybie rewizji nadzwyczajnej, kasacji lub wznowienia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na dominujący pogląd orzeczniczy, zgodnie z którym art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej” ma charakter wyjątkowy i dotyczy sytuacji, gdy wcześniejsze postępowanie zakończyło się prawomocnym orzeczeniem zasądzającym świadczenie w trybie nadzwyczajnym. W przypadku wnioskodawcy, wcześniejsze postępowanie zakończyło się zwykłym wyrokiem, co wyklucza zastosowanie przepisu o zadośćuczynieniu uzupełniającym.
Czy można dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia za represje polityczne w okresach innych niż stan wojenny, jeśli nie stwierdzono nieważności orzeczenia skutkującego tymi represjami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje jedynie osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia lub wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby wobec niego zapadło orzeczenie, którego nieważność następnie stwierdzono, a którego wykonanie skutkowałoby podnoszonymi okolicznościami. W związku z tym, żądanie oparte na przepisach ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. nie znajduje podstaw materialnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. R. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | odpowiedzialny za wypłatę |
Przepisy (9)
Główne
tzw. „ustawa lutowa” art. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Podstawa żądania zadośćuczynienia za krzywdy.
tzw. „ustawa lutowa” art. 8 § ust. 4
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Przepis dotyczący zadośćuczynienia uzupełniającego, którego zastosowanie jest ograniczone.
Pomocnicze
tzw. „ustawa lutowa” art. 8 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Limitował łączną wysokość zadośćuczynienia i odszkodowania do 25.000 zł w dacie orzekania w sprawie IV Ko 1047/08.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 7
Kodeks postępowania karnego
Przesłanka procesowa negatywna - powaga rzeczy osądzonej.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 11
Kodeks postępowania karnego
Przesłanka procesowa negatywna - brak podstaw materialnych.
tzw. „ustawa lutowa” art. 8 § ust. 3
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Odniesienie do przepisów k.p.k. w zakresie odszkodowania i zadośćuczynienia.
k.p.k. art. 554 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący zwrotu kosztów postępowania wnioskodawcy.
Dz.U. z 1991 r. nr 34, poz. 149 ze zm. art. 8 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Podstawa zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w sprawie IV Ko 1047/08.
Dz.U. z 2021 r., poz. 1693 art. 8 § ust. 3
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Podstawa umorzenia postępowania w zakresie braku podstaw materialnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Istnienie prawomocnego wyroku zasądzającego świadczenie za internowanie, co skutkuje powagą rzeczy osądzonej. • Ograniczone zastosowanie przepisu o zadośćuczynieniu uzupełniającym (art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej”). • Brak wykazania przez wnioskodawcę wydania orzeczenia, którego nieważność została stwierdzona, co uniemożliwia dochodzenie roszczeń na podstawie ustawy. • Zwrot kosztów postępowania nie przysługuje w przypadku umorzenia postępowania.
Odrzucone argumenty
Możliwość dochodzenia zadośćuczynienia uzupełniającego na podstawie art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej” pomimo wcześniejszego wyroku. • Możliwość dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za represje polityczne niezwiązane bezpośrednio z internowaniem w stanie wojennym lub stwierdzoną nieważnością orzeczenia.
Godne uwagi sformułowania
zachodzi zatem negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej • możliwość zasądzenia uzupełniającego zadośćuczynienia mocą tego przepisu (...) ma miejsce wyłącznie, gdy na rzecz wnioskodawcy zasądzono wcześnie zadośćuczynienie w trybie przewidzianym w Kodeksie postepowania karnego, po uchyleniu orzeczenia w sposób tam wskazany • wnioskodawca jednak nie wykazał, by wobec niego zapadło orzeczenie, którego nieważność następnie stwierdzono, a którego wykonanie skutkowałoby zaistnieniem podnoszonych okoliczności • A contrario zwrot taki nie przysługuje w przypadku umorzenia postępowania
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności zasady powagi rzeczy osądzonej oraz zakresu stosowania art. 8 ust. 4 tzw. „ustawy lutowej”."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dochodzeniem świadczeń za represje polityczne w PRL, w kontekście wcześniejszych postępowań i specyfiki ustawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy dochodzenia odszkodowań za represje z okresu PRL, co zawsze budzi zainteresowanie ze względu na historyczny kontekst i wymiar ludzki. Rozstrzygnięcie sądu jest jednak oparte na formalnych przesłankach procesowych.
“Czy można dochodzić odszkodowania za PRL, jeśli już raz dostaliśmy pieniądze? Sąd odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 2 733 000 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.