IV CSK 587/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanego J.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w sprawie o ochronę dóbr osobistych. Sąd Apelacyjny nakazał pozwanemu zamieszczenie przeprosin w dzienniku za naruszenie godności i czci powoda S.R. w pismach procesowych z lat 2004-2007, a także zasądził zadośćuczynienie. Sąd Apelacyjny uznał, że wypowiedzi pozwanego były pejoratywne i obraźliwe, a pozwany nie obalił domniemania bezprawności swojego działania. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo, wskazując na błędy w ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny. Podkreślono, że sąd odwoławczy musi samodzielnie ustalić stan faktyczny, a w tej sprawie Sąd Apelacyjny nie odniósł się do wszystkich ustaleń Sądu pierwszej instancji ani nie poczynił własnych. Kluczowe dla oceny bezprawności naruszenia dóbr osobistych jest rozróżnienie między twierdzeniami o faktach a ocenami, a także ustalenie prawdziwości faktów i kontekstu sytuacyjnego wypowiedzi. Sąd Najwyższy uznał, że w odniesieniu do jednego z pism pozwanego (z 2 stycznia 2007 r.) Sąd Apelacyjny trafnie ocenił wypowiedź jako obraźliwą i naruszającą dobra osobiste. Jednakże w odniesieniu do pozostałych wypowiedzi, Sąd Apelacyjny pominął istotne okoliczności, w tym treść prawomocnego wyroku w innej sprawie, co mogło wpłynąć na ocenę bezprawności. Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w tej części, a w pozostałej części oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie stanu faktycznego przez sąd odwoławczy, granice dopuszczalnej krytyki w pismach procesowych, bezprawność naruszenia dóbr osobistych w kontekście procesowym, odpowiednia forma i zasięg przeprosin.
Dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia dóbr osobistych w pismach procesowych i błędów proceduralnych sądu odwoławczego.
Zagadnienia prawne (5)
Czy wypowiedzi użyte w pismach procesowych, nawet jeśli dotyczą organów wymiaru sprawiedliwości, mogą stanowić bezprawne naruszenie dóbr osobistych powoda?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wypowiedzi te mogą stanowić bezprawne naruszenie dóbr osobistych, jeśli są obraźliwe i nie służą obronie uzasadnionego interesu procesowego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał wypowiedzi pozwanego za obraźliwe i szykanujące, naruszające godność i cześć powoda. Sąd Najwyższy wskazał, że realizacja uprawnień procesowych nie jest nieograniczona i musi odbywać się z poszanowaniem przeciwnika procesowego.
Jaka jest odpowiednia forma i sposób publikacji oświadczenia przepraszającego w celu usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Forma i sposób publikacji powinny uwzględniać cel usunięcia skutków naruszenia, zapewniając satysfakcję prawną i moralną, przy zachowaniu proporcjonalności. Publikacja w ogólnopolskiej gazecie może być nieadekwatna, jeśli naruszenie miało ograniczony zasięg.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny nakazał publikację w dzienniku ogólnopolskim, uznając, że złożenie oświadczenia do akt spraw zakończonych nie spełni celu. Sąd Najwyższy zakwestionował tę formę, wskazując, że jeśli naruszenie miało ograniczony krąg odbiorców (np. dostęp do akt), publikacja w prasie może nie być uzasadniona, a właściwsze może być skierowanie oświadczenia do poszkodowanego lub węższego kręgu osób.
Czy sąd odwoławczy prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy o ochronę dóbr osobistych, opierając się na fragmentach pism procesowych i pomijając inne ustalenia sądu pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy musi samodzielnie ustalić podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, a pominięcie istotnych ustaleń sądu pierwszej instancji lub brak własnych ustaleń może prowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny nie oparł się na pełnej podstawie faktycznej, ograniczając się do fragmentów pism procesowych i nie odnosząc się do pozostałych ustaleń Sądu I instancji. To uniemożliwiło ocenę prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Czy wypowiedzi pozwanego w pismach procesowych, które dotyczą faktów, mogą być uznane za bezprawne, jeśli nie zostały udowodnione lub jeśli istniał kontekst uzasadniający ich użycie (np. obrona interesu procesowego)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wypowiedzi dotyczące faktów mogą być bezprawne, jeśli są niezgodne z prawdą lub jeśli ich użycie wykracza poza uzasadniony interes procesowy. Konieczne jest ustalenie prawdziwości zarzutów i kontekstu sytuacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że dla oceny bezprawności istotne jest ustalenie, czy wypowiedzi są twierdzeniami o faktach i czy są prawdziwe. Pominięcie przez Sąd Apelacyjny treści prawomocnego wyroku w innej sprawie, dotyczącego czynów zabronionych przez powoda, mogło wpłynąć na ocenę bezprawności. Sąd musi zbadać kontekst sytuacyjny i potrzebę wypowiadania się w taki sposób.
Czy zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. jest uzasadnione w przypadku naruszenia dóbr osobistych, nawet jeśli forma przeprosin budzi wątpliwości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zadośćuczynienie podlega zasądzeniu, o ile naruszenie dobra osobistego jest zawinione. Wysokość świadczenia ma charakter ocenny, ale musi być proporcjonalna do krzywdy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wniosek o zawinionym naruszeniu godności osobistej powoda był prawidłowy, biorąc pod uwagę brutalność sformułowań pozwanego. Wysokość zadośćuczynienia jest ocenna i może być kwestionowana tylko w przypadku rażącej nieproporcjonalności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. R. | osoba_fizyczna | powód |
| J. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 24 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis regulujący ochronę dóbr osobistych, w tym nakazanie usunięcia skutków naruszenia poprzez odpowiednie oświadczenie lub zadośćuczynienie.
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
Przepis umożliwiający zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych, jeśli naruszenie jest zawinione.
Pomocnicze
k.p.c. art. 3983 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej oparta na naruszeniu prawa materialnego.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oddalenia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny nie oparł rozstrzygnięcia na pełnej podstawie faktycznej. • Sąd Apelacyjny nie zbadał wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, w tym treści prawomocnego wyroku w innej sprawie. • Ocena bezprawności wypowiedzi pozwanego wymagała dokładniejszego zbadania kontekstu sytuacyjnego i rozróżnienia między faktami a ocenami.
Odrzucone argumenty
Wypowiedzi pozwanego w pismach procesowych nie stanowiły działań podejmowanych w obronie uzasadnionego interesu procesowego. • Wypowiedzi pozwanego były pejoratywne, obraźliwe i szykanujące. • Pozwany nie obalił domniemania bezprawności swojego działania. • Wypowiedź z pisma z dnia 2 stycznia 2007 r. była oceną obraźliwą, której celem było znieważenie powoda.
Godne uwagi sformułowania
Realizacja uprawnień procesowych nie jest nieograniczona, musi odbywać się z poszanowaniem godności, czci i dobrego imienia przeciwnika procesowego. • Krytyka i stawianie zarzutów nie wymaga używania wobec przeciwnika obelżywych określeń i przypisywania mu cech stawiających go jednoznacznie w negatywnym świetle. • Wypowiedzi te w powszechnym odbiorze odczytywane są jako pejoratywne, obraźliwe i szykanujące. • Bezprawne naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci godności i czci uzasadniało przeto udzielenie ochrony przez nakazanie pozwanemu przeproszenia. • Jeżeli wypowiedzi pozwanego mają charakter twierdzenia o faktach i zostały, w jakieś części, sformułowane w związku ze zdarzeniem z dnia 2 grudnia 2003 r., to pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy treści tego wyroku uzasadnia zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. • Strona, która w procesie realizując przysługujące jej prawo do obrony, składa oświadczenia naruszające dobra osobiste drugiej strony, działa bezprawnie wówczas gdy przedstawia fakty i oceny ze świadomością niezgodności ich z prawdą.
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
przewodniczący
Hubert Wrzeszcz
członek
Anna Kozłowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie stanu faktycznego przez sąd odwoławczy, granice dopuszczalnej krytyki w pismach procesowych, bezprawność naruszenia dóbr osobistych w kontekście procesowym, odpowiednia forma i zasięg przeprosin."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia dóbr osobistych w pismach procesowych i błędów proceduralnych sądu odwoławczego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu obraźliwych wypowiedzi w postępowaniach sądowych i pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego oraz kontekstu wypowiedzi dla oceny ich bezprawności.
“Czy obraźliwe słowa w pozwie to zawsze naruszenie dóbr osobistych? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
zadośćuczynienie: 3000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.