III PZP 6/13

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 grudnia 2013 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące początku biegu terminu przedawnienia roszczenia pracodawcy (płatnika składek) z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, wynikającego z zapłaty przez niego składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników, które powinny być przez nich finansowane. Sąd Okręgowy w P. przedstawił do rozstrzygnięcia pytanie, czy termin przedawnienia należy liczyć od daty faktycznej zapłaty składek przez płatnika, czy od daty ich wymagalności. W analizowanej sprawie pracodawca, Wojewódzki Szpital, zapłacił zaległe składki na ubezpieczenia społeczne za pracowników (G. D., M. H., M. S.) od przychodów uzyskanych z umów zlecenia, po tym jak decyzje ZUS stwierdziły obowiązek ich zapłaty. Pracodawca następnie dochodził zwrotu części składek obciążających pracowników. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, uwzględniając zarzut przedawnienia, uznając, że termin biegnie od daty wymagalności składek, czyli od ustawowego terminu ich płatności. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, powziął wątpliwości co do prawidłowości tego stanowiska, wskazując, że roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia przedawnia się z upływem lat dziesięciu, a wymagalność może zależeć od wezwania do zapłaty. Sąd Okręgowy zauważył, że pracodawca nie mógł skutecznie domagać się zwrotu składek przed ich faktyczną zapłatą, co miało miejsce w listopadzie 2012 r. Sąd Najwyższy, analizując przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Kodeksu cywilnego, stwierdził, że obowiązki związane z naliczaniem, rozliczaniem i opłacaniem składek spoczywają na płatniku, a przepisy dotyczące przedawnienia składek (art. 24 ust. 4 ustawy systemowej) dotyczą relacji płatnik-ZUS i nie odnoszą się do ubezpieczonych. W przypadku roszczenia pracodawcy o zwrot części składek od pracownika, opartego na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, decydujący jest moment powstania zubożenia po stronie pracodawcy, który następuje z chwilą faktycznej zapłaty składek. Od tej daty rozpoczyna bieg termin przedawnienia, zgodnie z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. w związku z art. 455 k.c. W konsekwencji, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że termin przedawnienia roszczenia pracodawcy z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, będącego następstwem zapłaty przez niego składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w części, która powinna być przez nich finansowana, rozpoczyna bieg od dnia zapłaty tych składek przez pracodawcę.

Zagadnienia prawne (1)

Skład orzekający