III PSKP 26/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia Szpitala Klinicznego z Polikliniką w W. przeciwko lekarzowi K. N. o zapłatę kwoty 21.299,47 zł tytułem zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Szpital zapłacił te składki ZUS-owi w związku z umowami zlecenia, które lekarz zawierał z zewnętrzną przychodnią, a które były realizowane na terenie szpitala i dotyczyły dyżurów medycznych. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, wskazując, że obowiązek obliczania, rozliczania i opłacania składek spoczywa wyłącznie na płatniku (szpitalu), a przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dają podstaw do żądania zwrotu tych składek od pracownika. Podkreślono również, że lekarz nie wzbogacił się bezpodstawnie, gdyż zużył otrzymane wynagrodzenie na bieżące wydatki, a nadto nie miał wpływu na sposób ukształtowania zatrudnienia i obawiał się negatywnych konsekwencji odmowy podpisania umów. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną szpitala, potwierdził te stanowiska, wskazując na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczące płatnika składek oraz na uchwałę III PZP 6/13, zgodnie z którą obowiązki związane ze składkami obciążają wyłącznie płatników. Dodatkowo, Sąd Najwyższy odwołał się do art. 411 k.c. i orzecznictwa wskazującego, że żądanie zwrotu świadczenia jest wyłączone, gdy spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego, co miało miejsce w sytuacji, gdy pracodawca inicjował takie umowy, aby obejść przepisy dotyczące czasu pracy i wynagrodzenia za nadgodziny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że pracodawca nie może dochodzić od pracownika zwrotu składek ZUS zapłaconych za niego, gdy obowiązek ten spoczywał na pracodawcy, a pracownik nie wzbogacił się bezpodstawnie. Potwierdzenie, że działania mające na celu obejście przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Dotyczy specyficznej sytuacji, w której pracodawca inicjuje zawieranie umów zlecenia z własnymi pracownikami za pośrednictwem podmiotu trzeciego, aby obejść przepisy dotyczące czasu pracy i składek.
Zagadnienia prawne (2)
Czy pracodawca może dochodzić od pracownika zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, które sam zapłacił, powołując się na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pracodawca nie może dochodzić od pracownika zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, które sam zapłacił, powołując się na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Uzasadnienie
Obowiązek obliczania, rozliczania i opłacania składek spoczywa wyłącznie na płatniku składek (pracodawcy). Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dają podstaw do żądania zwrotu tych składek od pracownika. Ponadto, pracownik nie wzbogacił się bezpodstawnie, zwłaszcza gdy nie miał wpływu na sposób ukształtowania zatrudnienia i obawiał się negatywnych konsekwencji odmowy współpracy. Żądanie zwrotu świadczenia może być wyłączone, gdy jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego, co ma miejsce w sytuacji, gdy pracodawca inicjuje umowy zlecenia w celu obejścia przepisów prawa.
Czy działanie pracodawcy polegające na zawieraniu umów zlecenia z własnymi pracownikami (za pośrednictwem osoby trzeciej) w celu zapewnienia ciągłości pracy i obejścia przepisów o czasie pracy i wynagrodzeniu za nadgodziny, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie działanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Takie postępowanie pracodawcy zmierza do obejścia przepisów prawa dotyczących ubezpieczeń społecznych, czasu pracy lekarzy i wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Narusza to prawa pracowników i pacjentów, a pracownik nie może ponosić negatywnych konsekwencji takiego sposobu ukształtowania zatrudnienia, na które nie miał wpływu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Szpitala Klinicznego z Polikliniką w W. SP ZOZ | instytucja | powód |
| K. N. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
u.s.u.s. art. 17 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.
u.s.u.s. art. 8 § ust. 2a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
u.s.u.s. art. 46 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 4 § ust. 2 lit. a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Płatnikiem składek jest pracodawca - w stosunku do pracowników i osób odbywających służbę zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.
k.c. art. 411 § pkt 2
Kodeks cywilny
Żądanie zwrotu świadczenia jest wyłączone, gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był co prawda prawnie do tego zobowiązany, lecz można mu przypisać moralny obowiązek wobec przyjmującego świadczenie. W takiej sytuacji spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
k.p. art. 87 § § 1
Kodeks pracy
Dotyczy potrąceń z wynagrodzenia pracownika.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obowiązek opłacania składek spoczywa na płatniku (szpitalu). • Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dają podstaw do żądania zwrotu składek od pracownika. • Pozwany nie wzbogacił się bezpodstawnie, gdyż zużył otrzymane wynagrodzenie na bieżące wydatki. • Pozwany nie miał wpływu na sposób ukształtowania zatrudnienia i obawiał się negatywnych konsekwencji odmowy współpracy. • Działanie pracodawcy było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i miało na celu obejście przepisów prawa. • Żądanie zwrotu świadczenia jest wyłączone na podstawie art. 411 k.c. w związku z zasadami współżycia społecznego.
Odrzucone argumenty
Roszczenie szpitala o zwrot składek na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Argumentacja o naruszeniu przepisów postępowania przez sądy niższych instancji.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek opłacania składek [...] spoczywa jedynie na płatnikach składek • w tym zakresie ubezpieczeni będący pracownikami nie są bowiem adresatami norm, które nakładałyby na nich jakiekolwiek obowiązki • sprzeczne z zasadami współżycia społecznego jest żądanie od pracownika zwrotu wypłaconego wynagrodzenia odpowiadającego kwocie zapłaconych następczo przez pracodawcę z jego środków należności z tytułu składek [...] w części, która powinna być sfinansowana ze środków pracownika • postępowanie powoda w przedmiotowej sprawie zmierzało do obejścia przepisów prawa
Skład orzekający
Zbigniew Korzeniowski
przewodniczący
Leszek Bielecki
sprawozdawca
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że pracodawca nie może dochodzić od pracownika zwrotu składek ZUS zapłaconych za niego, gdy obowiązek ten spoczywał na pracodawcy, a pracownik nie wzbogacił się bezpodstawnie. Potwierdzenie, że działania mające na celu obejście przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której pracodawca inicjuje zawieranie umów zlecenia z własnymi pracownikami za pośrednictwem podmiotu trzeciego, aby obejść przepisy dotyczące czasu pracy i składek.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak pracodawcy próbują obejść przepisy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także jak sądy chronią pracowników przed takimi praktykami. Jest to przykład walki o sprawiedliwość w kontekście zatrudnienia medycznego.
“Szpital chciał od lekarza zwrotu składek ZUS. Sąd Najwyższy: "Nie tędy droga!"”
Dane finansowe
WPS: 21 299,47 PLN
Sektor
medycyna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.