Orzeczenie · 2026-09-30

III OSK 969/26Odmowa świadczenia specjalnego zasługi vs trudna sytuacja 2

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2026-09-30

NSAUbezpieczenia społeczneWysokansa

świadczenie specjalnerenta specjalnazasługitrudna sytuacja materialnawypadek drogowyuznanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiustawa o emeryturach i rentach z FUS

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej P. M. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na decyzję Prezesa Rady Ministrów odmawiającą przyznania świadczenia specjalnego (renty specjalnej). Prezes Rady Ministrów odmówił przyznania świadczenia, powołując się na art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wyjaśnił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie lub w przypadku nadzwyczajnych zdarzeń losowych, z uwzględnieniem sytuacji bytowej, która jednak nie może być jedyną przesłanką. Wskazano, że wypadek drogowy, któremu uległa skarżąca, nie posiada waloru nadzwyczajnego zdarzenia losowego w skali kraju. Podkreślono, że świadczenia specjalne nie są alternatywą dla niekorzystnych wyroków sądów powszechnych ani formą odszkodowania czy zadośćuczynienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy ma charakter uznaniowy, ale uznanie to jest ograniczone przepisami prawa i celem przepisu. Sąd podkreślił, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" jest nieostre i wymaga od organu udowodnienia poprawności przyjętego rozumienia. Sąd I instancji uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie wskazywał na istnienie takiego przypadku, a zaskarżona decyzja nie nosiła cech dowolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 września 2026 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 p.p.s.a.) były nieskuteczne z powodu braku precyzyjnego wskazania naruszonych jednostek redakcyjnych i powiązania z innymi przepisami. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), NSA w pełni podzielił stanowisko WSA. Podkreślono, że celem przepisu jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla Państwa, a nie pomoc socjalna czy rekompensata za trudną sytuację materialną lub zdrowotną. Sąd zaznaczył, że wybitność osiągnięć powinna przełożyć się na korzyść dla społeczeństwa. W związku z tym, wypadek drogowy i trudna sytuacja materialna skarżącej nie spełniały kryteriów "szczególnie uzasadnionego przypadku". NSA nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącej, uznając je za nieistotne dla ustalonego stanu faktycznego. Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego ze względu na charakter sprawy i trudną sytuację materialną skarżącej.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" w kontekście świadczeń specjalnych, rozróżnienie między pomocą socjalną a uhonorowaniem zasług, zakres kontroli sądowej nad uznaniem administracyjnym.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznego przepisu (art. 82 ust. 1 u.e.r. FUS) i jego zastosowania w konkretnym stanie faktycznym. Interpretacja pojęcia "wybitne zasługi" może być różna w zależności od kontekstu.

Zagadnienia prawne (4)

Czy wypadek drogowy i trudna sytuacja materialna mogą stanowić "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, wypadek drogowy i trudna sytuacja materialna same w sobie nie stanowią "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeśli nie towarzyszą im wybitne zasługi dla Państwa lub społeczeństwa.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że świadczenie specjalne ma na celu uhonorowanie osób o wybitnych, ponadprzeciętnych zasługach dla społeczeństwa lub Państwa, a nie stanowi formy pomocy socjalnej czy rekompensaty za trudną sytuację życiową. Wypadek drogowy, choć dramatyczny, nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym w skali kraju, a trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania tego świadczenia.

Jaki jest zakres uznania administracyjnego przy przyznawaniu świadczeń specjalnych na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Przepis art. 82 ust. 1 ustawy ma charakter uznaniowy, jednakże uznanie to jest ograniczone przepisami prawa, celem przepisu oraz zasadami prawidłowego rozumowania. Organ nie może działać dowolnie, lecz musi udowodnić poprawność przyjętego rozumienia nieostrego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, a organ jest związany celem przepisu. Pojęcia nieostre wymagają od organu doprecyzowania w kontekście indywidualnej sprawy i normatywnego kontekstu, a sąd administracyjny kontroluje legalność decyzji, nie zaś jej celowość.

Czy sąd administracyjny może przeprowadzić dowód z dokumentów sporządzonych po dacie wydania zaskarżonej decyzji administracyjnej?

Odpowiedź sądu

Sąd administracyjny może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.), jednakże rozstrzyga sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (art. 133 ust. 1 p.p.s.a.).

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że dokumenty przedłożone jako dowody zostały sporządzone po dacie wydania zaskarżonej decyzji, a sąd rozstrzyga sprawę na podstawie stanu faktycznego z daty wydania aktu administracyjnego.

Czy zarzut naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ przepis ten ma charakter kompetencyjny i wynikowy, a jego naruszenie jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym.

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że art. 145 § 1 p.p.s.a. określa jedynie sposób rozstrzygnięcia sądu w przypadku uwzględnienia lub nieuwzględnienia skargi. Jego naruszenie musi być powiązane z konkretnymi przepisami postępowania lub prawa materialnego, których naruszenie przez sąd I instancji doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odrzucono skargę

Oddalono skargę kasacyjną.

Przepisy (9)

Główne

u.e.r. FUS art. 82 § ust. 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności lub w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Nie jest to świadczenie socjalne ani odszkodowanie. "Szczególnie uzasadniony przypadek" odnosi się do osób o ponadprzeciętnym dorobku, którego wykorzystanie przynosi korzyść społeczeństwu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151