III OSK 2603/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Rozstrzygnięcie nadzorcze stwierdziło nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta w sprawie zmian Statutu Dzielnicy, dotyczącej przyznania zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej. Sąd pierwszej instancji uznał, że sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta przez NSA w podobnej sprawie, co skutkowało związaniem mocą orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., ponieważ poprzednie orzeczenie NSA dotyczyło innej uchwały (z 2021 r.) i innego rozstrzygnięcia nadzorczego (z 2021 r.), podczas gdy obecna sprawa dotyczyła uchwały z 2024 r. i rozstrzygnięcia nadzorczego z 2024 r. Sąd podkreślił, że tożsamość sprawy musi być badana pod kątem elementów podmiotowych i przedmiotowych, a w tym przypadku przedmiot kontroli sądowej obejmował odrębne rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczące odmiennej uchwały. NSA uchylił wyrok WSA i rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając, że Rada Miasta miała prawo uregulować w statucie kwestię diet dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic. Sąd powołał się na zasadę samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji), prawo do ustalania treści statutów w granicach ustaw (art. 169 ust. 4 Konstytucji) oraz przepisy Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego (art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 2 i 4 EKSL), które gwarantują społecznościom lokalnym swobodę działania w sprawach nie wyłączonych z ich kompetencji. Sąd wskazał, że brak możliwości przyznania diet mógł prowadzić do braku możliwości przeprowadzenia wyborów do rad dzielnic, co podważałoby ideę samorządności. NSA odrzucił wniosek o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do TSUE, uznając, że przepisy unijne nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygnięto o kosztach postępowania na rzecz Miasta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu związania prawomocnym orzeczeniem w sprawach dotyczących aktów nadzoru nad uchwałami jednostek samorządu terytorialnego oraz potwierdzenie prawa gminy do regulowania w statucie kwestii diet dla członków komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchwałami jednostek pomocniczych i aktami nadzoru nad nimi. Interpretacja przepisów o dietach może być różnie stosowana w zależności od konkretnych przepisów i stanu faktycznego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany poprzednim prawomocnym orzeczeniem NSA w sprawie dotyczącej rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody wobec uchwały rady gminy, jeśli obecna sprawa dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, mimo podobieństwa stron i materii?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany poprzednim orzeczeniem, jeśli obecna sprawa dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, nawet przy tożsamości stron. Kluczowe jest badanie tożsamości sprawy pod kątem elementów podmiotowych i przedmiotowych.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., ponieważ poprzednie orzeczenie NSA dotyczyło innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. Tożsamość sprawy wymaga analizy zarówno stron, jak i przedmiotu kontroli sądowej, który w tym przypadku obejmował odrębne rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczące odmiennej uchwały.
Czy rada gminy ma uprawnienie do ustalenia w statucie jednostki pomocniczej (dzielnicy) zryczałtowanej diety dla członków okręgowej i obwodowej komisji wyborczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie, o ile nie narusza to przepisów prawa. Praca w komisjach wyborczych do organów jednostek pomocniczych może być wynagradzana, a brak takiej możliwości może utrudniać przeprowadzenie wyborów.
Uzasadnienie
NSA uznał, że gmina ma prawo uregulować w statucie kwestię diet dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic, powołując się na zasadę samodzielności samorządu terytorialnego i przepisy EKSL. Sąd podkreślił, że ustawodawca nie wykluczył takiej możliwości, a brak wynagrodzenia mógłby zniechęcać do pełnienia funkcji społecznych, co podważałoby ideę samorządności i aktywności obywatelskiej.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stwierdzające nieważność uchwały rady gminy w sprawie diet dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic było zgodne z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego i przepisami Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozstrzygnięcie nadzorcze było niezasadne, ponieważ stanowiło nadmierną ingerencję w samodzielność samorządu i naruszało przepisy EKSL.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ingerencja Wojewody była nadmierna i wynikała z rozszerzającej wykładni przepisów prawa. Sąd podkreślił, że zasada samodzielności samorządu terytorialnego i swoboda działania społeczności lokalnych, gwarantowane przez Konstytucję i EKSL, zostały naruszone. Rozstrzygnięcie nadzorcze nie opierało się na wyraźnej podstawie prawnej i ograniczało konstytucyjnie chronione prawo samorządu do sądowej ochrony.
Przepisy (19)
Główne
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
p.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie prawomocne wiąże sąd i inne organy państwowe.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA może rozpoznać skargę kasacyjną merytorycznie, jeśli istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej NSA uchyla zaskarżony wyrok.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA może uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.
p.p.s.a. art. 203
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
u.s.g. art. 35 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej powinien zawierać m.in. nazwę i obszar, zasady i tryb wyborów organów, organizację i zadania organów.
u.s.g. art. 35 § ust. 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Katalog spraw regulowanych w statucie jednostki pomocniczej ma charakter otwarty ('w szczególności').
Konstytucja art. 165 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Statuuje zasadę samodzielności samorządu terytorialnego.
Konstytucja art. 169 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § ust. 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na własną odpowiedzialność.
EKSL art. 4 § ust. 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § ust. 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne.
Pomocnicze
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy/osiedla/sołeckiej.
EKSL art. 8 § ust. 3
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kontrola administracyjna społeczności lokalnych powinna być sprawowana z zachowaniem proporcji między zakresem interwencji a znaczeniem chronionych interesów.
Dz.U. 2026 poz 143 art. 188
Dz.U. 2026 poz 143 art. 148
Dz.U. 2026 poz 143 art. 193
Dz.U. 2026 poz 143 art. 203
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając, że sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta, podczas gdy dotyczyła innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. • Rada Miasta miała prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej kwestię diet dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic. • Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stanowiło nadmierną ingerencję w samodzielność samorządu i naruszało przepisy EKSL. • Samodzielność samorządu terytorialnego i swoboda działania społeczności lokalnych gwarantowane przez Konstytucję i EKSL zostały naruszone.
Odrzucone argumenty
Argument o naruszeniu art. 35 Konstytucji (ochrona mniejszości narodowych i etnicznych) przez Sąd pierwszej instancji.
Godne uwagi sformułowania
moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy • zasada związania prawomocnym wyrokiem musi być stosowana z dużą ostrożnością • praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i tylko taki • nie można stwierdzić, aby sprawa objęta zaskarżonym wyrokiem Sądu I instancji stanowiła tożsamą sprawę z tą, która prawomocnie została zakończona wyrokiem NSA • ograniczanie możliwości zaskarżania aktów nadzoru skierowanych bezpośrednio do organów jednostek samorządu terytorialnego stanowi naruszenie jednego z podstawowych filarów samodzielności samorządu • zakres spraw przekazanych do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej nie został określony w sposób pełny w powołanym art. 35 ust. 3 u.s.g. • wymóg społecznego udziału mieszkańców w komisjach wyborczych w wyborach do jednostek pomocniczych nie przyniósł żadnych efektów • nie stanowiła naruszenia prawa regulacja przewidująca jednorazowe wynagrodzenie za pracę w takich komisjach wyborczych • wspieranie i upowszechnianie idei samorządowej [...] tworzenie warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej • ingerencja Wojewody winna być od tej zasady wyjątkiem i możliwa jest jedynie w zakresie określonym w ustawie i z zachowaniem zasady proporcjonalności, podczas gdy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stanowi przejaw nadmiernej ingerencji wynikającej z wykładni rozszerzającej przepisów…
Skład orzekający
Artur Kuś
sprawozdawca
Kazimierz Bandarzewski
członek
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu związania prawomocnym orzeczeniem w sprawach dotyczących aktów nadzoru nad uchwałami jednostek samorządu terytorialnego oraz potwierdzenie prawa gminy do regulowania w statucie kwestii diet dla członków komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchwałami jednostek pomocniczych i aktami nadzoru nad nimi. Interpretacja przepisów o dietach może być różnie stosowana w zależności od konkretnych przepisów i stanu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii samodzielności samorządu terytorialnego i jego prawa do samostanowienia w sprawach lokalnych, co jest istotne dla prawników administracyjnych i samorządowców. Pokazuje też, jak sądy interpretują zasady związane z prawomocnością orzeczeń.
“Samorząd górą! NSA potwierdza prawo gminy do ustalania diet w statutach dzielnic.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.