III OSK 2499/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta w sprawie zmiany statutu jednostki pomocniczej, uznając, że przyznanie diet członkom komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej jest niezgodne z prawem. Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku NSA z 2023 r., który dotyczył innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a. (zasada związania prawomocnym orzeczeniem), ponieważ obecna sprawa dotyczy innej uchwały rady gminy i innego rozstrzygnięcia nadzorczego niż sprawa rozstrzygnięta poprzednim wyrokiem NSA. NSA podkreślił, że rada gminy ma prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej zasady i tryb wyborów, w tym kwestię diet dla członków komisji wyborczych, zgodnie z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji, EKSL). Stwierdził, że ingerencja Wojewody była nadmierna i nie miała podstawy prawnej. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody. Orzeczono o kosztach postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu stosowania zasady związania prawomocnym orzeczeniem w sprawach nadzoru nad uchwałami jednostek pomocniczych oraz potwierdzenie prawa rady gminy do przyznawania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych w gminach i ich organów stanowiących.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany poprzednim prawomocnym wyrokiem NSA w sprawie dotyczącej uchwały rady gminy w przedmiocie statutu jednostki pomocniczej, jeśli obecna sprawa dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany poprzednim wyrokiem, jeśli obecna sprawa dotyczy innej uchwały rady gminy i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, nawet jeśli strony są te same, a przedmiot sprawy jest podobny.
Uzasadnienie
Zasada związania prawomocnym orzeczeniem (art. 170 p.p.s.a.) dotyczy tożsamości stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. W tej sprawie przedmiotem kontroli były dwie różne uchwały rady gminy i dwa różne rozstrzygnięcia nadzorcze, co wyklucza zastosowanie zasady związania.
Czy rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie.
Uzasadnienie
Statut jednostki pomocniczej, zgodnie z art. 35 ust. 3 u.s.g., ma zawierać regulacje dotyczące m.in. zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej. Katalog spraw wskazanych w tym przepisie ma charakter otwarty ('w szczególności'). Brak wyraźnego zakazu ustawowego dla przyznawania diet członkom komisji wyborczych, a także potrzeba zapewnienia skuteczności wyborów do organów jednostek pomocniczych, uzasadniają takie uregulowanie.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stwierdzające nieważność uchwały rady gminy w sprawie przyznania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej było zgodne z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego i zasadą proporcjonalności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozstrzygnięcie nadzorcze było niezgodne z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego i zasadą proporcjonalności.
Uzasadnienie
Ingerencja Wojewody w uchwałę rady gminy była nadmierna i wynikała z rozszerzającej wykładni przepisów prawa. Samodzielność samorządu terytorialnego, gwarantowana przez Konstytucję i EKSL, obejmuje prawo do ustalania treści statutów w granicach ustaw. Rozstrzygnięcie nadzorcze naruszyło tę samodzielność, ograniczając możliwość rady gminy do uregulowania kwestii wyborczych.
Przepisy (17)
Główne
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
p.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie prawomocne wiąże także inne sądy i inne organy państwowe.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Jeżeli sąd drugiej instancji orzekający w przedmiocie skargi kasacyjnej uzna, że istnieje podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchyla zaskarżony wyrok i rozpoznaje skargę.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla wyrok sądu pierwszej instancji, jeżeli zaskarżony wyrok narusza prawo.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny uzna, że istnieje podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchyla zaskarżony wyrok i rozpoznaje skargę.
p.p.s.a. art. 203
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W razie uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie, która wniosła tę skargę, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę.
u.s.g. art. 35 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut każdej jednostki pomocniczej zawiera regulacje obejmujące w szczególności: nazwę i obszar jednostki pomocniczej; zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej; organizację i zadania organów jednostki pomocniczej; zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji i zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.
u.s.g. art. 35 § ust. 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Katalog spraw wskazanych w tym przepisie ma charakter otwarty ('w szczególności'). Rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej także innych kwestii, o ile dotyczą one regulacji samej jednostki pomocniczej i nie naruszają prawa.
Konstytucja art. 165 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Samodzielność samorządu terytorialnego oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na własną odpowiedzialność i w interesie mieszkańców. Gwarantuje prawo do sądowej ochrony.
Konstytucja art. 169 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § ust. 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców.
EKSL art. 4 § ust. 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają - w zakresie określonym prawem - pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § ust. 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne i mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy, centralny lub regionalny, jedynie w zakresie przewidzianym prawem.
Pomocnicze
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diety dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, pozostałych członków organu wykonawczego, członków rady dzielnicy (osiedla) i rady sołeckiej. Dieta ta nie ma charakteru jednorazowego i stanowi formę rekompensaty za czas wykonywania czynności w ramach jednostek pomocniczych.
EKSL art. 8 § ust. 3
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kontrola administracyjna społeczności lokalnych powinna być sprawowana z zachowaniem proporcji między zakresem interwencji ze strony organu kontroli a znaczeniem interesów, które ma on chronić.
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Organ nadzoru stwierdza nieważność uchwały lub zarządzenia organu gminy w całości albo w części, jeżeli jest sprzeczna z prawem.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi przez sąd, sąd oddala skargę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając, że poprzedni wyrok NSA wiąże w tej sprawie, mimo że dotyczy ona innej uchwały rady gminy i innego rozstrzygnięcia nadzorczego. • Rada gminy ma prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej kwestię przyznania diet członkom komisji wyborczych. • Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody było nadmierną ingerencją w samodzielność samorządu terytorialnego i naruszało zasadę proporcjonalności.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 35 Konstytucji (ochrona mniejszości narodowych i etnicznych) został uznany za niezasadny.
Godne uwagi sformułowania
W tej sprawie Rada Miasta [...] 29 lutego 2024 r. podjęła inną uchwałę, tj. uchwałę nr LXXIV/1536/24 w sprawie uchwalenia zmian Statutu Dzielnicy [...], w której m.in. do obowiązującego § 19 Statutu Dzielnicy [...] dodała ustęp 9a o następującej treści: "Osobom wchodzącym w skład okręgowej i obwodowej komisji przysługuje zryczałtowana dieta za czas realizacji czynności związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów, w wysokości ustalonej odrębną uchwałą Rady Miasta [...]". • Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. • Samodzielność samorządu w aspekcie negatywnym oznacza wolność od arbitralnej ingerencji ze strony innych organów władzy publicznej. • Trafnie podnosi też strona skarżącą kasacyjne, że art. 37b u.s.g. posługuje się pojęciem "dieta", ale dotyczy ona wykonywania funkcji przez przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej, pozostałych członków organu wykonawczego jednostki pomocniczej oraz członków rady dzielnicy (osiedla) i rady sołeckiej. Dieta ta nie ma charakteru jednorazowego i stanowi formę rekompensaty za czas wykonywania czynności w ramach jednostek pomocniczych przez osoby pełniące ww. funkcje, w którym te osoby nie mogły zarobkować. […]
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący
Artur Kuś
sprawozdawca
Kazimierz Bandarzewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu stosowania zasady związania prawomocnym orzeczeniem w sprawach nadzoru nad uchwałami jednostek pomocniczych oraz potwierdzenie prawa rady gminy do przyznawania diet członkom komisji wyborczych do organów jednostek pomocniczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych w gminach i ich organów stanowiących.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii samodzielności samorządu terytorialnego i prawa do samostanowienia w zakresie organizacji wyborów lokalnych, co ma znaczenie praktyczne dla funkcjonowania jednostek pomocniczych.
“Czy gmina może płacić za pracę w komisjach wyborczych do rad dzielnic? NSA odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 720 PLN
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.