III OSK 2495/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Katowice od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność części uchwały Rady Miasta Katowice dotyczącej zmiany statutu jednostki pomocniczej, a konkretnie przepisu przyznającego diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej. Sąd pierwszej instancji uznał, że sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta przez NSA i oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd uznał, że WSA błędnie zastosował art. 170 p.p.s.a., gdyż poprzedni wyrok NSA dotyczył innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, a nie tej samej sprawy. NSA podkreślił, że Miasto Katowice miało prawo uregulować w statucie dzielnicy kwestię diet dla członków komisji wyborczych, powołując się na zasadę samodzielności samorządu terytorialnego, przepisy Konstytucji RP, Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego oraz analizując przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Sąd uznał, że brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych uzasadnia przyznanie zryczałtowanego wynagrodzenia. W konsekwencji NSA uchylił zarówno wyrok WSA, jak i rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, zasądzając od Wojewody na rzecz Miasta Katowice zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego w przypadku kolejnych aktów prawnych dotyczących podobnej materii, ale uchwalonych w innym czasie i w innej formie. Potwierdzenie prawa samorządu do samostanowienia w zakresie statutów jednostek pomocniczych, w tym kwestii diet.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchwałami dotyczącymi statutów jednostek pomocniczych i rozstrzygnięciami nadzorczymi.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany wcześniejszym prawomocnym wyrokiem stwierdzającym nieważność przepisu aktu prawa miejscowego, w sytuacji, gdy kolejny akt prawa miejscowego, uchwalony po wydaniu wyroku i dotyczący tych samych stron, zawiera przepis regulujący materię objętą wcześniej unieważnionym przepisem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany, jeśli kolejny akt prawa miejscowego dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, nawet jeśli strony są te same, a materia jest podobna.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że poprzedni wyrok dotyczył innej uchwały (z 2021 r.) i innego rozstrzygnięcia nadzorczego (z 2021 r.), podczas gdy obecna sprawa dotyczy uchwały z 2024 r. i rozstrzygnięcia nadzorczego z 2024 r. Treść zakwestionowanych przepisów również nie była ściśle tożsama.
Czy rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznania diet członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie, o ile nie narusza to przepisów prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że przepisy ustawy o samorządzie gminnym (art. 35 ust. 3) nie wykluczają możliwości uregulowania w statucie jednostki pomocniczej zasad i trybu wyborów, w tym kwestii diet. Brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych uzasadnia przyznanie zryczałtowanego wynagrodzenia.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, stwierdzające nieważność uchwały rady gminy w sprawie diet dla członków komisji wyborczych, stanowi nadmierną ingerencję w samodzielność samorządu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w tym przypadku stanowiło nadmierną ingerencję.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że ingerencja organu nadzoru musi być zgodna z Konstytucją RP i ustawami, a zasada samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP) oraz Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego (art. 3 i 4 EKSL) wymaga ostrożności w ograniczaniu swobody działania społeczności lokalnych.
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
p.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie prawomocne wiąże także inne sądy i inne organy państwowe.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Jeśli NSA uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, może orzec merytorycznie.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej sąd uchyla zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy.
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W razie uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie, która ją wniosła, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę.
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulacje dotyczące nazwy i obszaru, zasad i trybu wyborów organów, organizacji i zadań organów, zakresu zadań przekazywanych przez gminę oraz zakresu i form kontroli i nadzoru.
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Samorząd terytorialny posiada osobowość prawną i wykonuje swoje zadania poprzez organy stanowiące i wykonawcze.
Konstytucja RP art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców.
EKSL art. 4 § 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają – w zakresie określonym prawem – pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne oraz mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy, centralny lub regionalny, jedynie w zakresie przewidzianym prawem.
Pomocnicze
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy/osiedla/sołeckiej.
Konstytucja RP art. 15 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji błędnie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając się za związany wcześniejszym wyrokiem NSA, który dotyczył innej sprawy. • Miasto Katowice miało prawo uregulować w statucie dzielnicy kwestię diet dla członków komisji wyborczych, co nie naruszało przepisów prawa. • Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stanowiło nadmierną ingerencję w samodzielność samorządu terytorialnego. • Brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych uzasadnia przyznanie zryczałtowanego wynagrodzenia.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Wojewody Śląskiego i Sądu pierwszej instancji, że praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i nie przysługują za nią diety. • Argumentacja, że sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta przez NSA.
Godne uwagi sformułowania
Sąd pierwszej instancji uznał, że sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygania przed sądami administracyjnymi i wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1794/22 ma moc wiążącą w tej sprawie, a tym samym przesądził o sposobie jej rozstrzygnięcia. • Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. • Skargi wnoszone na różne rozstrzygnięcia nadzorcze, obejmujące nawet w niewielkim zakresie, ale jednak odmienne co do treści uchwały lub zarządzenia, mimo tożsamości stron nie stanowią, co do zasady, tożsamych spraw. • Praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i tylko taki. • Samodzielność samorządu w aspekcie negatywnym oznacza wolność od arbitralnej ingerencji ze strony innych organów władzy publicznej.
Skład orzekający
Artur Kuś
sędzia
Kazimierz Bandarzewski
sędzia del. WSA
Mirosław Wincenciak
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego w przypadku kolejnych aktów prawnych dotyczących podobnej materii, ale uchwalonych w innym czasie i w innej formie. Potwierdzenie prawa samorządu do samostanowienia w zakresie statutów jednostek pomocniczych, w tym kwestii diet."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchwałami dotyczącymi statutów jednostek pomocniczych i rozstrzygnięciami nadzorczymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między samorządem a organem nadzoru w kwestii autonomii lokalnej i możliwości przyznawania diet. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne rozróżnienie spraw, aby uniknąć nadmiernego stosowania zasady związania prawomocnym orzeczeniem.
“Samorząd wygrywa z wojewodą: Diety w dzielnicach jednak legalne?”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.