III OSK 2493/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gliwicach oraz rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego, uznając skargę kasacyjną Miasta Katowice za zasadną. Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miasta Katowice z dnia 29 lutego 2024 r. nr LXXIV/1523/24 w sprawie zmian Statutu Dzielnicy nr 8 Osiedle Witosa, a konkretnie § 19 ust. 9a, który przewidywał przyznanie zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej za czas realizacji czynności związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów. Wojewoda Śląski stwierdził nieważność tego przepisu, uznając go za sprzeczny z ustawą o samorządzie gminnym i powołując się na wcześniejsze orzecznictwo NSA, zgodnie z którym praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i nie przysługują za nią diety. WSA w Gliwicach oddalił skargę Miasta Katowice, wiążąc się wyrokiem NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1915/22. NSA w niniejszej sprawie uznał jednak, że WSA błędnie zastosował art. 170 p.p.s.a. (zasada związania prawomocnym orzeczeniem), ponieważ sprawa dotyczyła innej uchwały (z 2024 r.) i innego rozstrzygnięcia nadzorczego (z 2024 r.) niż te, które były przedmiotem wcześniejszego wyroku NSA (dotyczącego uchwały z 2021 r. i rozstrzygnięcia nadzorczego z 2021 r.). Sąd podkreślił, że treść zakwestionowanych przepisów nie była tożsama, a także że brak wyraźnej podstawy prawnej do zakazu przyznawania diet uzasadniał stanowisko miasta. NSA wskazał, że Rada Miasta miała prawo uregulować zasady i tryb wyborów do organów jednostki pomocniczej, a brak chętnych do pełnienia funkcji w komisjach wyborczych jako wolontariusze uzasadniał przyznanie rekompensaty finansowej. Sąd odwołał się również do zasady samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP) oraz postanowień Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, uznając, że ingerencja Wojewody była nadmierna. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając uchwałę Rady Miasta za zgodną z prawem. Orzeczono również o zwrocie kosztów postępowania na rzecz Miasta Katowice.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaGranice stosowania zasady związania prawomocnym orzeczeniem (art. 170 p.p.s.a.) w sprawach dotyczących aktów nadzoru nad uchwałami jednostek samorządu terytorialnego, a także zakres samodzielności samorządu w kształtowaniu statutów jednostek pomocniczych, w tym kwestie przyznawania diet.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchwałami dotyczącymi statutów jednostek pomocniczych i rozstrzygnięć nadzorczych. Interpretacja art. 170 p.p.s.a. może być odmienna w innych kontekstach prawnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany wcześniejszym prawomocnym wyrokiem stwierdzającym nieważność przepisu aktu prawa miejscowego, w sytuacji, gdy kolejny akt prawa miejscowego, uchwalony po wydaniu wyroku i dotyczący tych samych stron, zawiera przepis regulujący materię objętą wcześniej unieważnionym przepisem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany, jeśli kolejny akt prawa miejscowego dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, nawet jeśli strony są te same, a materia jest podobna.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że sprawa dotyczyła innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego niż ta rozstrzygnięta wcześniej, a treść zakwestionowanych przepisów nie była ściśle tożsama, co wykluczało zastosowanie art. 170 p.p.s.a.
Czy rada gminy ma uprawnienie do przyznania diet członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej w wyborach do organów jednostki pomocniczej (dzielnicy)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie, o ile nie narusza to przepisów prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 u.s.g. pozwala na regulację zasad i trybu wyborów w statucie jednostki pomocniczej, a brak chętnych do pracy w komisjach jako wolontariusze uzasadnia przyznanie rekompensaty finansowej. Podkreślono znaczenie zasady samodzielności samorządu i Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stwierdzające nieważność uchwały Rady Miasta w sprawie diet dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic było zgodne z prawem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozstrzygnięcie nadzorcze było nieprawidłowe.
Uzasadnienie
NSA uznał, że Wojewoda nieprawidłowo stwierdził nieważność uchwały, ponieważ Rada Miasta miała prawo przyznać diety, a ingerencja Wojewody była nadmierna i nieoparta na wyraźnej podstawie prawnej.
Przepisy (14)
Główne
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulację obejmującą w szczególności: 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej; 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej; 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej; 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji i 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej. Katalog spraw do uregulowania w statucie jest otwarty.
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada samodzielności samorządu terytorialnego.
Konstytucja RP art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców.
EKSL art. 4 § 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają – w zakresie określonym prawem – pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne oraz mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy, centralny lub regionalny, jedynie w zakresie przewidzianym prawem.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
p.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Powaga rzeczy osądzonej stanowi przyczynę niedopuszczalności wszczęcia postępowania.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania w zakresie wniesionej skargi kasacyjnej, gdy istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do rozpoznania skargi kasacyjnej.
u.s.g. art. 91 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Podstawa do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy.
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, pozostałych członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy (osiedla) i rady sołeckiej.
Konstytucja RP art. 15 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada decentralizacji władzy publicznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA błędnie zastosował art. 170 p.p.s.a., ponieważ sprawa dotyczyła innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego niż ta rozstrzygnięta wcześniej przez NSA. • Rada Miasta Katowice miała prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej zasady i tryb wyborów, w tym przyznanie diet członkom komisji wyborczych. • Brak chętnych do pełnienia funkcji w komisjach wyborczych jako wolontariusze uzasadnia przyznanie rekompensaty finansowej. • Ingerencja Wojewody Śląskiego była nadmierna i nieoparta na wyraźnej podstawie prawnej. • Naruszenie zasady samodzielności samorządu terytorialnego i postanowień Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Wojewody i WSA oparta na wcześniejszym wyroku NSA, zgodnie z którym praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i nie przysługują za nią diety.
Godne uwagi sformułowania
Sąd pierwszej instancji uznał, że jest w całości związany wyrokiem NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1915/22 i dlatego przytoczył zawartą w jego uzasadnieniu argumentację... • Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. • Skargi wnoszone na różne rozstrzygnięcia nadzorcze, obejmujące nawet w niewielkim zakresie, ale jednak odmienne co do treści uchwały lub zarządzenia, mimo tożsamości stron nie stanowią, co do zasady, tożsamych spraw. • Praca w komisjach wyborczych stanowi istotną część trybu przeprowadzenia wyborów, a żaden przepis nie zakazuje, aby regulacja w tym zakresie nie mogła obejmować wydatkowania środków publicznych, obejmujących w istocie przeprowadzenie samych wyborów. • Samodzielność statutowa, rozumiana jako prawo do ustalania treści statutów w taki sposób, aby najlepiej dostosować je do lokalnych potrzeb i oczekiwań, a granicą dopuszczalności takiej regulacji powinny być wyraźne przepisy ustawowe.
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący sprawozdawca
Artur Kuś
sędzia
Kazimierz Bandarzewski
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Granice stosowania zasady związania prawomocnym orzeczeniem (art. 170 p.p.s.a.) w sprawach dotyczących aktów nadzoru nad uchwałami jednostek samorządu terytorialnego, a także zakres samodzielności samorządu w kształtowaniu statutów jednostek pomocniczych, w tym kwestie przyznawania diet."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchwałami dotyczącymi statutów jednostek pomocniczych i rozstrzygnięć nadzorczych. Interpretacja art. 170 p.p.s.a. może być odmienna w innych kontekstach prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii samodzielności samorządu terytorialnego i jego prawa do kształtowania wewnętrznych regulacji, co ma znaczenie dla funkcjonowania lokalnych społeczności. Pokazuje również, jak sądy interpretują zasadę związania prawomocnym orzeczeniem.
“Samorząd wygrywa z Wojewodą: Diety w radach dzielnic legalne!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.