III OSK 2492/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Miasta Katowice od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 2 uchwały Rady Miasta Katowice z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie zmian Statutu Dzielnicy nr 5 Brynów Część Wschodnia – Osiedle Zgrzebnioka, wprowadzającego ust. 9a do § 19, który stanowił, że osobom wchodzącym w skład okręgowej i obwodowej komisji przysługuje zryczałtowana dieta za czas realizacji czynności związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów. Wojewoda oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1920/22, który dotyczył wcześniejszej uchwały i rozstrzygnięcia nadzorczego, uznając, że praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny i nie przysługują za nią diety. WSA w Gliwicach, związany tym wyrokiem, oddalił skargę Miasta Katowice. NSA w wyroku kasacyjnym uchylił zaskarżony wyrok WSA. Sąd uznał, że WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając się za związany poprzednim wyrokiem NSA. NSA podkreślił, że sprawa zakończona wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2023 r. dotyczyła innej uchwały (z 2021 r.) i innego rozstrzygnięcia nadzorczego niż sprawa obecna (uchwała z 2024 r. i rozstrzygnięcie nadzorcze z 2024 r.). Sąd wskazał, że Miasto Katowice miało prawo uregulować kwestię diet w statucie jednostki pomocniczej, powołując się na zasadę samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP), przepisy ustawy o samorządzie gminnym (art. 35 ust. 3 u.s.g. wskazujący na otwarty katalog spraw do uregulowania w statucie) oraz Europejską Kartę Samorządu Lokalnego (art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 2 i 4 EKSL). NSA uznał, że brak chętnych do pełnienia funkcji w komisjach wyborczych jako wolontariusze dodatkowo uzasadnia możliwość przyznania diet. Sąd uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody i wyrok WSA, zasądzając od Wojewody na rzecz Miasta Katowice zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie tworzenia statutów jednostek pomocniczych, w tym możliwości przyznawania diet członkom komisji wyborczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych w gminach oraz interpretacji przepisów ustawy o samorządzie gminnym i EKSL.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd administracyjny jest związany wcześniejszym prawomocnym wyrokiem stwierdzającym nieważność przepisu aktu prawa miejscowego, w sytuacji, gdy kolejny akt prawa miejscowego, uchwalony po wydaniu wyroku i dotyczący tych samych stron, zawiera przepis regulujący materię objętą wcześniej unieważnionym przepisem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany, jeśli kolejny akt prawa miejscowego dotyczy innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, mimo tożsamości stron.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że sprawa zakończona poprzednim wyrokiem dotyczyła innej uchwały i innego rozstrzygnięcia nadzorczego, a także treść zakwestionowanych przepisów nie była ściśle tożsama. Zastosowanie art. 170 p.p.s.a. wymaga tożsamości sprawy w znaczeniu materialnym (podmiotowym i przedmiotowym).
Czy rada gminy ma uprawnienie do uregulowania w statucie jednostki pomocniczej kwestii przyznawania zryczałtowanej diety członkom okręgowej i obwodowej komisji wyborczej do organów jednostki pomocniczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy ma takie uprawnienie.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 35 ust. 3 u.s.g. wskazuje na otwarty katalog spraw, które mogą być regulowane w statucie jednostki pomocniczej, w tym zasady i tryb wyborów. Brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych uzasadnia możliwość przyznania diet jako rekompensaty za pracę.
Czy rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, stwierdzające nieważność przepisu uchwały rady gminy w sprawie diet dla członków komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej, było zgodne z zasadą samodzielności samorządu terytorialnego i przepisami Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozstrzygnięcie nadzorcze było niezgodne z zasadą samodzielności samorządu.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że art. 165 ust. 2 Konstytucji RP i EKSL gwarantują samodzielność samorządu, w tym samodzielność statutową. Ingerencja organu nadzoru musi być oparta na ustawie i proporcjonalna, a w tym przypadku stanowiła nadmierną ingerencję.
Przepisy (12)
Główne
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Moc wiążąca dotyczy tożsamości stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
p.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie prawomocne wiąże również inne osoby, ale tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, rozpoznając sprawę w ich zakresie.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA może rozpoznać skargę kasacyjną merytorycznie, jeśli istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W razie uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie przysługuje zwrot kosztów postępowania kasacyjnego od organu.
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Statut jednostki pomocniczej ma zawierać regulacje dotyczące m.in. zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej. Katalog spraw jest otwarty.
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Statuuje zasadę samodzielności samorządu terytorialnego.
Konstytucja RP art. 169 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
EKSL art. 3 § 1
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Samorząd lokalny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność.
EKSL art. 4 § 2
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Społeczności lokalne mają pełną swobodę działania w każdej sprawie, która nie jest wyłączona z ich kompetencji lub nie wchodzi w zakres kompetencji innych organów władzy.
EKSL art. 4 § 4
Europejska Karta Samorządu Lokalnego
Kompetencje przyznane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne oraz mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy jedynie w zakresie przewidzianym prawem.
Pomocnicze
u.s.g. art. 37b
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dotyczy diet dla przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej, członków organu wykonawczego oraz członków rady dzielnicy/osiedla/sołeckiej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA wadliwie zastosował art. 170 p.p.s.a., uznając się za związany poprzednim wyrokiem NSA, który dotyczył innej sprawy. • Miasto Katowice miało prawo uregulować w statucie jednostki pomocniczej kwestię przyznawania diet członkom komisji wyborczych. • Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody naruszało zasadę samodzielności samorządu terytorialnego i przepisy EKSL. • Brak chętnych do pełnienia funkcji społecznych w komisjach wyborczych uzasadnia możliwość przyznania diet.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 35 Konstytucji RP (dotyczący ochrony mniejszości narodowych, a nie zasady równości).
Godne uwagi sformułowania
Sąd pierwszej instancji uznał, że jest w całości związany wyrokiem NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III OSK 1920/22 i dlatego przytoczył zawartą w jego uzasadnieniu argumentację. • W stosunkach publicznoprawnych stosuje się zasadę, że dozwolone jest tylko to, co prawo wyraźnie przewiduje. • Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. • Skargi wnoszone na różne rozstrzygnięcia nadzorcze, obejmujące nawet w niewielkim zakresie, ale jednak odmienne co do treści uchwały lub zarządzenia, mimo tożsamości stron nie stanowią, co do zasady, tożsamych spraw. • Samodzielność statutowa, rozumiana jako prawo do ustalania treści statutów w taki sposób, aby najlepiej dostosować je do lokalnych potrzeb i oczekiwań, a granicą dopuszczalności takiej regulacji powinny być wyraźne przepisy ustawowe.
Skład orzekający
Mirosław Wincenciak
przewodniczący sprawozdawca
Artur Kuś
sędzia
Kazimierz Bandarzewski
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu samodzielności samorządu terytorialnego w zakresie tworzenia statutów jednostek pomocniczych, w tym możliwości przyznawania diet członkom komisji wyborczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych w gminach oraz interpretacji przepisów ustawy o samorządzie gminnym i EKSL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu samodzielności samorządu lokalnego i możliwości finansowania działań związanych z wyborami do jednostek pomocniczych, co ma praktyczne znaczenie dla funkcjonowania lokalnych społeczności.
“Samorząd wygrywa z Wojewodą: Diety dla członków komisji wyborczych do rad dzielnic są legalne!”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.