III OSK 2273/25

III OSK 2273/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Arkadiusz Windak
Symbol z opisem
6130 Pozwolenie na wprowadzenie do środowiska substancji lub energii
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III OSK 1130/22 - Wyrok NSA z 2025-10-28
IV SA/Wa 109/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-10
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19 i art. 283
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w A. o wyłączenie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w A. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2025 r. sygn. akt III OSK 1130/22 w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 109/21 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w A. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 18 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia bez odszkodowania pozwolenia zintegrowanego postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 października 2025 r. III OSK 1130/22, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną A. sp. z o.o. z siedzibą w A. (dalej: spółka) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 grudnia 2021 r. w sprawie ze skargi spółki na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z 18 listopada 2020 r. w przedmiocie cofnięcia bez odszkodowania pozwolenia zintegrowanego.
Spółka wniosła skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonego powyższym wyrokiem z 28 października 2025 r. Następnie pismem z 11 lutego 2026 r. spółka wniosła o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie natomiast do art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego zobowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne) lub gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (przez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile konkretne okoliczności mają wpływ na bezstronność sędziego. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter rzeczywisty, a nie tylko potencjalny. Nie mogą wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają podstawy wskazane w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie NSA z 13 czerwca 2025 r. III OSK 2467/24).
Ponadto, jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 p.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się także, że przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy. Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (por. wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67 oraz komentarz do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019). Ponadto, zgodnie z art. 283 p.p.s.a., sędzia, którego udziału lub zachowania się w poprzednim postępowaniu dotyczy skarga, wyłączony jest od orzekania w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania.
Wniosek o wyłączenie sędziego w tej sprawie został uzasadniony twierdzeniem, że sędzia Rafał Stasikowski brał udział w postępowaniu w sprawie III OSK 1130/22. Stanowisko to nie jest prawidłowe. Do składu rozpoznającego sprawę III OSK 1130/22 zostali wyznaczani: sędzia NSA Teresa Zyglewska jako przewodniczący, sędzia NSA Jerzy Stelmasiak jako sprawozdawca oraz delegowany sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski. Sędzia NSA Rafał Stasikowski został jedynie wskazany jako sędzia zastępca, co oznacza wyłącznie, że mógłby być członkiem składu orzekającego i brać udział w rozpoznaniu sprawy, w sytuacji, w której z przyczyn losowych jeden z członków składu orzekającego nie mógłby orzekać w dacie rozprawy. Zgodnie bowiem z § 25 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 805), "Przewodniczący wydziału orzeczniczego, ustalając terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych, wyznacza do każdego składu orzekającego dodatkowo jednego sędziego zastępcę. W przypadku konieczności dokonania zmiany w składzie orzekającym sędzia zastępca wchodzi do składu orzekającego". Do tego rodzaju sytuacji w tej sprawie nie doszło. Jeżeli nie nastąpi okoliczność uzasadniająca zmianę składu i udział w nim sędziego zastępcy, to sędzia zastępca nie zapoznaje się z aktami sprawy, nie uczestniczy w rozprawie, a tym bardziej w naradzie poprzedzającej wydanie wyroku.
W tej sprawie sędzia objęty wnioskiem złożył na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie o sygn. akt III OSK 1130/22. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie NSA z 12 marca 2012 r., I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., I OZ 754/14).
Powyższe oznacza, że brak jest podstaw do wyłączenia sędziego objętego wnioskiem zarówno na podstawie art. 19 p.p.s.a., jak również z urzędu na podstawie art. 283 p.p.s.a.
Z tych względów i na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.