III OSK 1233/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej N. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. Przedmiotem sporu było zobowiązanie spółki do wykonania urządzeń wodnych zapobiegających zalewaniu działki sąsiedniej. Kluczową kwestią prawną była interpretacja art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, który stanowi, że postępowania w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że termin ten upłynął, ponieważ właścicielka działki sąsiedniej wiedziała o problemie od 2001 r., a wniosek złożyła w 2019 r. WSA w Poznaniu uchylił tę decyzję, uznając, że wykładnia SKO była błędna i naruszała zasady praworządności oraz Konstytucję RP. NSA podzielił stanowisko WSA, podkreślając, że 5-letni termin nie rozpoczął biegu przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne z 2017 r. Sąd wskazał, że zasada 'lex retro non agit' (prawo nie działa wstecz) powinna być stosowana, a interpretacja SKO była skrajnie niekorzystna dla strony. NSA rozstrzygnął również kwestię rozumienia 'szkodliwego wpływu', stwierdzając, że nie musi on oznaczać szkody majątkowej, a wystarczy potencjalne niebezpieczeństwo zalania. Ostatecznie NSA oddalił skargę kasacyjną spółki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów międzyczasowych w prawie wodnym, zasada niedziałania prawa wstecz, rozumienie pojęcia 'szkodliwego wpływu' w kontekście zmian stosunków wodnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne i stosowaniem art. 234 ust. 5.
Zagadnienia prawne (3)
Od kiedy należy liczyć 5-letni termin do wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, zgodnie z art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, w sytuacji gdy zmiana stanu wody i szkody nastąpiły przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Termin 5 lat, o którym mowa w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, nie rozpoczął biegu przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne z 2017 r., nawet jeśli szkody wystąpiły wcześniej. Interpretacja organu odwoławczego, licząca bieg terminu od momentu dowiedzenia się o szkodzie przez właściciela gruntu, była błędna i naruszała zasadę 'lex retro non agit'.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że zasada 'lex retro non agit' (prawo nie działa wstecz) oraz reguła 'tempus regit actum' nakazują stosowanie prawa obowiązującego w dacie zdarzenia. W przypadku braku przepisów przejściowych, nie można wstecznie stosować przepisów nowej ustawy Prawo wodne do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie, jeśli prowadzi to do pogorszenia sytuacji prawnej strony. Interpretacja SKO była sprzeczna z Konstytucją RP i zasadami praworządności.
Jak należy interpretować pojęcie 'szkodliwego wpływu' na grunt sąsiedni w kontekście art. 234 ust. 3 Prawa wodnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pojęcie 'szkodliwego wpływu' nie musi oznaczać szkody w ujęciu cywilistycznym (uszczerbku majątkowego). Może obejmować także potencjalne niebezpieczeństwo zalania lub zatopienia, a sam fakt pojawienia się wody stojącej tam, gdzie jej wcześniej nie było, pozostający w związku przyczynowo-skutkowym ze zmianą stosunków wodnych na działce sąsiedniej, jest już szkodą.
Uzasadnienie
NSA powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, wskazując, że dla zastosowania przepisów Prawa wodnego nie jest konieczne wykazanie już zaistniałej szkody majątkowej, a wystarczy logiczne wnioskowanie oparte na doświadczeniu życiowym, że skutkiem zmiany kierunku spływu wody będzie powstawanie szkód. Wystarczy potencjalne niebezpieczeństwo.
Czy ustalenie przesłanek do zastosowania art. 234 ust. 5 Prawa wodnego (upływ 5 lat) wymaga wiedzy specjalistycznej, czy może opierać się na subiektywnym przekonaniu właściciela gruntu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ustalenie, czy wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, wymaga obiektywnych ustaleń, często opartych na wiedzy specjalistycznej (np. opinii biegłego), a nie na subiektywnym przekonaniu właściciela gruntu. Nie można przyjąć, że właściciel sam ustalił związek przyczynowy i przez pięć lat nie żądał wszczęcia postępowania, jeśli organy po przeprowadzeniu dowodów nie były w stanie spójnie ustalić tych faktów.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że jeśli organy administracji, po skorzystaniu z opinii biegłych, nie były w stanie spójnie ustalić, czy doszło do zmiany stanu wody i czy spowodowała ona szkody, to nie można zasadnie twierdzić, że skarżąca mogła sama przesądzić te kwestie pozytywnie na więcej niż 5 lat przed wszczęciem postępowania. Wymaga to obiektywnych ustaleń, a nie subiektywnego przekonania.
Przepisy (7)
Główne
u.P.w. art. 234 § 3-5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, dotyczący 5-letniego terminu do wszczęcia postępowania, nie może być stosowany wstecznie do zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Termin ten nie rozpoczął biegu przed 1 stycznia 2018 r. Pojęcie 'szkodliwego wpływu' nie wymaga szkody majątkowej.
Pomocnicze
K.p.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Umorzenie postępowania jako skutek procesowy ustalenia upływu terminu z art. 234 ust. 5 u.P.w.
P.p.s.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uznano za bezzasadny, gdyż był konsekwencją błędnej wykładni przepisów materialnych.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
u.P.w. art. 29 § 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Przywołany w kontekście definicji szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie w poprzednim stanie prawnym.
u.P.w. art. 29 § 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Przywołany w kontekście sankcji za ingerencję w naturalny stan wody.
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów art. 5
Możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, gdy nie stoją temu na przeszkodzie zasady demokratycznego państwa prawnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
5-letni termin z art. 234 ust. 5 Prawa wodnego nie rozpoczął biegu przed wejściem w życie ustawy z 2017 r. • Interpretacja art. 234 ust. 5 Prawa wodnego przez SKO była błędna i naruszała zasady praworządności oraz Konstytucję RP. • Pojęcie 'szkodliwego wpływu' nie wymaga szkody majątkowej.
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 234 ust. 5 w zw. z art. 234 ust. 3 u.P.w. poprzez przyjęcie, że termin 5 lat należy liczyć od dnia wejścia w życie ustawy, a nie od dnia dowiedzenia się o szkodzie. • Naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania przez organ II instancji. • Naruszenie art. 234 ust. 3 u.P.w. poprzez przyjęcie, że wystarczające jest powstanie jakiegokolwiek wpływu na gruncie sąsiednim, a nie wpływu szkodliwego.
Godne uwagi sformułowania
lex retro non agit • tempus regit actum • nie musi się łączyć z uszczerbkiem majątkowym • już sam fakt pojawienia się wody stojącej tam, gdzie jej wcześniej nie było na działce, pozostający w związku przyczynowo - skutkowym ze zmianą stosunków wodnych na działce sąsiedniej, jest już szkodą • nie można zasadnie twierdzić, że skarżąca już na więcej niż 5 lat przed wszczęciem postępowania mogła sama przesądzić te kwestie pozytywnie.
Skład orzekający
Małgorzata Pocztarek
przewodniczący
Olga Żurawska-Matusiak
członek
Maciej Kobak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów międzyczasowych w prawie wodnym, zasada niedziałania prawa wstecz, rozumienie pojęcia 'szkodliwego wpływu' w kontekście zmian stosunków wodnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne i stosowaniem art. 234 ust. 5.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z terminami przedawnienia i stosowaniem prawa międzyczasowego, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego. Wyjaśnia również, co oznacza 'szkodliwy wpływ' w kontekście zmian stosunków wodnych.
“Prawo nie działa wstecz: NSA rozstrzyga o 5-letnim terminie w sprawach wodnych.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.