III KK 33/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku T. B. o zasądzenie od Skarbu Państwa zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z niesłusznego umieszczenia jej w ośrodku strzeżonym dla cudzoziemców. Wnioskodawczyni domagała się kwoty 40 000 zł, twierdząc, że niesłuszne umieszczenie trwało od momentu złożenia wniosku o status uchodźcy. Sąd Okręgowy w O. zasądził 6 000 zł, ograniczając okres niesłusznego pobytu do późniejszego terminu. Sąd Apelacyjny utrzymał ten wyrok w mocy. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację pełnomocnika wnioskodawczyni, uznał ją za uzasadnioną. Kluczowym zarzutem było naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego przez sądy niższych instancji, które błędnie zinterpretowały art. 88 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy nieprawidłowo oceniły stan psychofizyczny wnioskodawczyni i zignorowały opinię psychologa wskazującą na możliwość wystąpienia przemocy. Sąd Najwyższy podkreślił, że nie należy odmiennie traktować osób ubiegających się o status uchodźcy w zależności od momentu złożenia wniosku, a zarówno domniemanie przemocy (art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie), jak i niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia (art. 103 ustawy o cudzoziemcach) mogą stanowić podstawę do zwolnienia z ośrodka. Z uwagi na błędy popełnione przez oba sądy, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i wyrok sądu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących ochrony cudzoziemców, zwłaszcza ofiar przemocy, oraz zasady oceny dowodów przez sądy w sprawach wymagających wiadomości specjalnych.
Dotyczy specyficznego stanu prawnego obowiązującego w czasie orzekania, choć Sąd Najwyższy wskazał na wzmocnienie argumentacji przez późniejsze zmiany prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy stan psychofizyczny cudzoziemca, stwarzający domniemanie, że był poddany przemocy, może stanowić podstawę do zwolnienia z ośrodka strzeżonego, nawet jeśli wniosek o status uchodźcy złożono po umieszczeniu w ośrodku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zarówno domniemanie przemocy (art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie), jak i niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia (art. 103 ustawy o cudzoziemcach) mogą stanowić podstawę do zwolnienia z ośrodka strzeżonego, niezależnie od momentu złożenia wniosku o status uchodźcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały przepisy, ignorując opinię psychologa i nieprawidłowo oceniając stan psychofizyczny wnioskodawczyni. Podkreślono, że nie należy odmiennie traktować osób ubiegających się o status uchodźcy w zależności od momentu złożenia wniosku, a domniemanie przemocy jest wystarczającą przesłanką do zastosowania ochrony.
Czy sąd może samodzielnie ocenić stan psychiczny cudzoziemca, ignorując opinię biegłego psychologa w postępowaniu dotyczącym statusu uchodźcy i zadośćuczynienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może odrzucić opinii biegłego lub wniosków z niej płynących i przyjąć własnego stanowiska, zwłaszcza gdy ustalenie stanu psychicznego wymaga wiadomości specjalnych. W przypadku wątpliwości powinien powołać dodatkowego biegłego lub wezwać dotychczasowego do uzupełnienia opinii.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ocena stanu psychofizycznego cudzoziemca wymaga wiadomości specjalnych (art. 193 § 1 k.p.k.). Sądy niższych instancji rażąco naruszyły art. 7 k.p.k., ignorując opinię psychologa i dokonując własnej, nieuprawnionej oceny, zamiast uzupełnić postępowanie dowodowe.
Czy kasacja może być skierowana przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji, jeśli zarzuty dotyczą również sądu odwoławczego?
Odpowiedź sądu
Kontrola kasacyjna dotyczy przede wszystkim orzeczenia sądu odwoławczego. Zarzuty wobec sądu pierwszej instancji mogą być rozpatrywane tylko w zakresie niezbędnym do oceny zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że kasacja jest środkiem zaskarżenia orzeczeń sądu odwoławczego. Choć konstrukcja kasacji była nieprecyzyjna, sąd uznał, że intencją pełnomocnika było podniesienie zarzutów wobec sądu odwoławczego dotyczących niedostatecznej kontroli instancyjnej i naruszenia przepisów postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | pozwanego |
Przepisy (9)
Główne
u.c. art. 103
Ustawa o cudzoziemcach
Przepis ten wymaga większego stopnia wykazania przesłanki zwolnienia cudzoziemca ze strzeżonego ośrodka (uprawdopodobnienie zaistnienia niebezpieczeństwa dla jego życia lub zdrowia).
u.o.c. art. 88 § ust. 2
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Stanowi, że nie umieszcza się cudzoziemca w ośrodku strzeżonym, jeżeli jego stan psychofizyczny stwarza domniemanie, że był poddany przemocy. Wystarczające jest samo domniemanie.
Pomocnicze
u.c. art. 107 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o cudzoziemcach
Wymienia enumeratywnie przesłanki zwolnienia cudzoziemca ze strzeżonego ośrodka.
u.o.c. art. 89 § ust. 2
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Reguluje obligatoryjne przedłużenie pobytu w ośrodku o 90 dni w przypadku złożenia wniosku o status uchodźcy w trakcie pobytu w ośrodku.
u.o.c. art. 89b § ust. 1
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Odwołuje się do przesłanek z art. 107 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach i wprowadza własną przesłankę zwolnienia.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 193 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Wymóg zasięgnięcia opinii biegłego w sprawach wymagających wiadomości specjalnych.
k.p.k. art. 452 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy.
k.p.k. art. 523
Kodeks postępowania karnego
Podstawa wniesienia kasacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały art. 88 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, nie uwzględniając domniemania przemocy na podstawie stanu psychofizycznego cudzoziemki. • Sądy zignorowały opinię psychologa, która wskazywała na możliwość wystąpienia przemocy i zespołu stresu pourazowego. • Nie należy odmiennie traktować osób ubiegających się o status uchodźcy w zależności od momentu złożenia wniosku. • Sąd odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia art. 7 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. poprzez dowolną ocenę opinii biegłego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja prokuratora Prokuratury Apelacyjnej o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej. • Stanowisko Sądu Okręgowego, że art. 88 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony nie ma zastosowania do cudzoziemców, którzy złożyli wniosek o status uchodźcy po umieszczeniu w ośrodku strzeżonym.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem faktów. • Konstrukcja tej skargi nadzwyczajnej daleka jest od poprawności. • Z istoty samej kasacji wynika, że sąd kasacyjny może tylko zbadać, czy Sądy obydwu instancji dokonując tych ustaleń nie dopuściły się rażącego naruszenia reguł procedowania. • W przekonaniu Sądu Najwyższego dokonane zmiany ustawodawcze nie tylko w niczym nie zdezaktualizowały zarzutu skargi kasacyjnej, ale przeciwnie, zwłaszcza wobec treści art. 400 obecnej ustawy o cudzoziemcach, dodatkowo je wzmacniają. • Ma rację pełnomocnik wnioskodawczyni, iż Sąd I instancji dopuścił się rażącej obrazy art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dokonując jego błędnej interpretacji, zaś naruszenie to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego kasacją wyroku. • Nie można też zaakceptować stanowiska prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, [...] iż domniemanie z art. 88 ust. 2 w/w ustawy nie mogło mieć zastosowania do wnioskodawczyni, gdyż w momencie, gdy podniosła ona, że była ofiarą przemocy – „nie było dowodów świadczących jednoznacznie o tym, że była ofiarą przemocy z powodu prześladowania”, zaś jej stan psychofizyczny „musiał być skorygowany obiektywnymi opiniami”.
Skład orzekający
Andrzej Stępka
przewodniczący-sprawozdawca
Włodzimierz Wróbel
członek
Krzysztof Cesarz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ochrony cudzoziemców, zwłaszcza ofiar przemocy, oraz zasady oceny dowodów przez sądy w sprawach wymagających wiadomości specjalnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego obowiązującego w czasie orzekania, choć Sąd Najwyższy wskazał na wzmocnienie argumentacji przez późniejsze zmiany prawne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praw człowieka – ochrony ofiar przemocy wśród cudzoziemców ubiegających się o azyl, a także pokazuje, jak kluczowa jest prawidłowa ocena dowodów przez sądy.
“Sąd Najwyższy: Ofiary przemocy wśród cudzoziemców zasługują na ochronę, nawet jeśli wniosek o azyl złożono po pobycie w ośrodku.”
Dane finansowe
WPS: 40 000 PLN
zadośćuczynienie: 6000 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.