III CZP 79/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuZagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu dotyczyło przedawnienia roszczenia właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości znacznie przewyższającej wartość zajętej działki, o nabycie własności tej działki za wynagrodzeniem (art. 231 § 2 k.c.). Prokurator Generalny, wskazując na sprzeczność z wcześniejszym orzecznictwem Sądu Najwyższego, które dopuszczało przedawnienie, wnosił o podjęcie uchwały rozstrzygającej tę kwestię. Argumentował, że wyjątki od przedawnienia muszą być wyraźnie wskazane w ustawie, a wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, analizując przepisy Kodeksu cywilnego oraz wcześniejsze orzecznictwo, uznał, że roszczenie z art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu. Uzasadnienie opierało się na systemowym i funkcjonalnym charakterze tego roszczenia, jego powiązaniu z ochroną prawa własności, stabilnością stosunków faktycznych na nieruchomości oraz potrzebą zapewnienia proporcjonalnej ochrony interesów stron. Sąd podkreślił, że wykładnia prawa nie powinna ograniczać się do językowego rozumienia przepisów, lecz uwzględniać także cele i funkcje norm prawnych. Wskazano, że roszczenie to ma charakter obligacji realnej, jest ściśle związane z sytuacją faktyczną na nieruchomości i podobnie jak inne roszczenia związane z prawem własności, nie powinno podlegać przedawnieniu, aby zapewnić skuteczną ochronę właściciela.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że roszczenie właściciela gruntu o wykup części działki zabudowanej budynkiem o większej wartości nie ulega przedawnieniu, co ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości i inwestorów.
Dotyczy specyficznej sytuacji uregulowanej w art. 231 § 2 k.c., gdzie wartość budowli znacząco przewyższa wartość gruntu.
Zagadnienia prawne (1)
Czy roszczenie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, o nabycie własności tej działki za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 231 § 2 k.c.) ulega przedawnieniu zgodnie z art. 117 § 1 k.c. i art. 118 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie właściciela gruntu określone w art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że roszczenie z art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu ze względu na jego systemowy i funkcjonalny charakter, powiązanie z prawem własności oraz potrzebę zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wykładnia przepisów dopuszcza wyłączenie przedawnienia także na podstawie argumentów celowościowych i systemowych, a nie tylko wyraźnych przepisów ustawowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca |
| właściciel gruntu | inne | uprawniony do roszczenia |
| osoba wznosząca budynek/urządzenie | inne | obowiązany do przeniesienia własności |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 231 § § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie właściciela gruntu o nabycie własności zajętej części gruntu, na której wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości znacznie przewyższającej wartość działki, nie ulega przedawnieniu.
Pomocnicze
k.c. art. 117 § § 1
Kodeks cywilny
Przedawnieniu ulegają roszczenia majątkowe, chyba że ustawa stanowi inaczej.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Przepis określający terminy przedawnienia roszczeń.
u.SN art. 83 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna wniosku Prokuratora Generalnego o podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy.
k.c. art. 222 § § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie negatoryjne właściciela nieruchomości.
k.c. art. 151
Kodeks cywilny
Roszczenie o wykup części gruntu przekroczonej przy budowie bez winy umyślnej.
k.c. art. 145
Kodeks cywilny
Roszczenie o ustanowienie służebności drogi koniecznej.
k.c. art. 146
Kodeks cywilny
Roszczenie o ustanowienie służebności drogi koniecznej.
k.c. art. 305 § § 1
Kodeks cywilny
Roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu.
k.c. art. 220
Kodeks cywilny
Roszczenie o zniesienie współwłasności.
k.c. art. 223 § § 1
Kodeks cywilny
Wyłączenie przedawnienia roszczeń windykacyjnych i negatoryjnych.
k.c. art. 223 § § 4
Kodeks cywilny
Wyłączenie przedawnienia roszczeń windykacyjnych właściciela rzeczy wpisanych do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula generalna zasad współżycia społecznego, możliwość wyłączenia roszczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie z art. 231 § 2 k.c. ma charakter obligacji realnej, ściśle powiązanej z sytuacją faktyczną na nieruchomości. • Wyjątki od przedawnienia mogą wynikać z wykładni systemowej i celowościowej, nie tylko z przepisów ustawowych. • Podobieństwo roszczenia z art. 231 § 2 k.c. do innych roszczeń niepodlegających przedawnieniu (np. negatoryjnego, o zniesienie współwłasności, o ustanowienie służebności). • Potrzeba zapewnienia spójności między instytucjami przedawnienia i zasiedzenia. • Ochrona prawa własności jako prawa konstytucyjnego i podstawowego wymaga wykładni sprzyjającej jego skuteczności. • Cel wprowadzenia art. 231 k.c. jako alternatywy dla usuwania budynków, zapewniającej proporcjonalną ochronę interesów stron.
Odrzucone argumenty
Roszczenie z art. 231 § 2 k.c. powinno ulegać przedawnieniu na zasadach ogólnych, gdyż nie ma wyraźnego przepisu wyłączającego przedawnienie. • Wykładnia przepisów powinna opierać się przede wszystkim na wykładni językowej. • Argumentacja celowościowa i funkcjonalna jest niedopuszczalna przy ustalaniu przedawnienia, gdyż ustawodawca sam określił wyjątki.
Godne uwagi sformułowania
Roszczenie właściciela gruntu określone w art. 231 § 2 k.c. nie ulega przedawnieniu. • Wyjątki od przedawnienia roszczeń majątkowych mogą być konstruowane także w drodze wykładni przepisów prawa cywilnego, które nie zastrzegają takich wyjątków explicite. • Konstrukcja prawna art. 231 § 2 k.c. sprawia, że traktowanie go jak roszczenia majątkowego ulegającego przedawnieniu jest wynikiem pominięcia jego natury. • Ochrona prawa własności posiada szczególnie silne umocowanie konstytucyjne.
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący
Dariusz Dończyk
członek
Monika Koba
członek
Marian Kocon
sprawozdawca
Anna Owczarek
członek
Agnieszka Piotrowska
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że roszczenie właściciela gruntu o wykup części działki zabudowanej budynkiem o większej wartości nie ulega przedawnieniu, co ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości i inwestorów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uregulowanej w art. 231 § 2 k.c., gdzie wartość budowli znacząco przewyższa wartość gruntu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego związanego z prawem własności nieruchomości i przedawnieniem roszczeń, co jest istotne dla wielu właścicieli gruntów i inwestorów. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia wątpliwości prawne.
“Czy roszczenie o wykup gruntu zabudowanego budynkiem może się przedawnić? Sąd Najwyższy rozstrzyga!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.