III CZP 6/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczy nieważności umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej zawartej przez konsumentów z bankiem na wzorcu umowy. Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy oraz zwrotu spełnionych świadczeń, argumentując, że umowa zawiera klauzule abuzywne dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, co narusza zasady współżycia społecznego i równość stron. Sąd, analizując umowę, uznał, że bank naruszył zasady współżycia społecznego, wykorzystując swoją dominującą pozycję i brak wiedzy konsumentów, a także nie informując ich w sposób jasny i zrozumiały o mechanizmie ustalania kursów walut i ryzyku z tym związanym. W szczególności, postanowienia dotyczące sposobu ustalania kursu kupna i sprzedaży waluty, odsyłające jedynie do tabel kursowych banku bez szczegółowego opisu mechanizmu, zostały uznane za abuzywne i naruszające równowagę kontraktową na niekorzyść konsumentów. W związku z tym, sąd stwierdził nieważność umowy na podstawie art. 58 § 2 k.c. (zasady współżycia społecznego) oraz art. 385¹ k.c. (klauzule abuzywne). W konsekwencji nieważności umowy, powodom przysługuje roszczenie o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń na podstawie art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c. Sąd odrzucił zarzuty przedawnienia, potrącenia i zatrzymania podniesione przez bank, uznając je za bezzasadne lub stanowiące nadużycie prawa. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie nieważności umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej z powodu klauzul abuzywnych i naruszenia zasad współżycia społecznego, a także roszczenie konsumenta o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń.
Orzeczenie dotyczy umów zawartych na wzorcach umownych z konsumentami, gdzie bank nie zapewnił jasności co do mechanizmu ustalania kursów walut i ryzyka.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zawarta na wzorcu umowy z konsumentem, zawierająca klauzule dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, które nie zostały indywidualnie uzgodnione i nie przedstawiają mechanizmu w sposób jasny i zrozumiały, jest nieważna z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub przepisami prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zawarta na wzorcu umowy z konsumentem, zawierająca klauzule dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, które nie zostały indywidualnie uzgodnione i nie przedstawiają mechanizmu w sposób jasny i zrozumiały, jest nieważna z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) oraz naruszenia przepisów o klauzulach niedozwolonych (art. 385¹ k.c.).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że bank naruszył zasady współżycia społecznego i dobre obyczaje, wykorzystując swoją dominującą pozycję i brak wiedzy konsumentów, a także nie informując ich w sposób jasny i zrozumiały o mechanizmie ustalania kursów walut i ryzyku z tym związanym. Klauzule dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, odsyłające jedynie do tabel kursowych banku bez szczegółowego opisu mechanizmu, zostały uznane za abuzywne i naruszające równowagę kontraktową na niekorzyść konsumentów.
Czy konsumentowi, który spłacił kredyt na podstawie nieważnej umowy kredytu indeksowanego, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń jako świadczenia nienależnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, konsumentowi, który spłacił kredyt na podstawie nieważnej umowy kredytu indeksowanego, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c.).
Uzasadnienie
W związku z uznaniem umowy kredytu za nieważną z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub klauzul abuzywnych, świadczenia spełnione przez powodów na rzecz banku zostały uznane za spełnione bez podstawy prawnej, co uzasadnia roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia.
Czy zarzut przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu, zgłoszony w odpowiedzi na pozew konsumenta o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń, jest skuteczny, gdy umowa kredytu została uznana za nieważną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu, zgłoszony w odpowiedzi na pozew konsumenta o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń, nie jest skuteczny, gdy umowa kredytu została uznana za nieważną, a bankowe roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia jest przedawnione lub stanowi nadużycie prawa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że bieg terminu przedawnienia roszczenia wynikającego z nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu bezwzględnie nieważnej czynności prawnej rozpoczyna się od dnia spełnienia świadczenia. W tym przypadku, roszczenia banku były przedawnione. Ponadto, sąd uznał podniesienie zarzutu przedawnienia przez bank za nadużycie prawa podmiotowego, biorąc pod uwagę profesjonalizm banku i wykorzystanie przez niego klauzul abuzywnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. M. | osoba_fizyczna | powód |
| D. M. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Nie wiążą konsumenta nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w zakresie dotyczącym świadczenia jako podstawy zobowiązania.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
pr. bank. art. 69
Prawo bankowe
Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej; w innych wypadkach – lat sześć.
k.p.c. art. 91
Kodeks postępowania cywilnego
Pełnomocnik procesowy jest uprawniony do podejmowania wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych według przepisów o postępowaniu, chyba że strony postanowiły inaczej.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa kredytu zawiera klauzule abuzywne dotyczące sposobu ustalania kursu waluty. • Bank naruszył zasady współżycia społecznego, wykorzystując swoją dominującą pozycję i brak wiedzy konsumentów. • Niedoinformowanie konsumentów o mechanizmie ustalania kursów walut i ryzyku z tym związanym. • Umowa została sporządzona na wzorcu przedstawionym przez bank i nie podlegała negocjacjom. • Konsumentowi przysługuje roszczenie o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń w przypadku nieważności umowy.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu jest ważna i nie zawiera klauzul abuzywnych. • Zarzut przedawnienia roszczenia banku. • Zarzut potrącenia. • Zarzut zatrzymania. • Możliwość zastąpienia abuzywnych klauzul przepisem dyspozytywnym (np. art. 358 § 2 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
klauzule waloryzacyjne muszą być wyrażone prostym i jednoznacznym językiem • konsument byłby w stanie oszacować jej konsekwencje ekonomiczne • zachwiały równowagę kontraktową stron – na niekorzyść powodów • ryzyko to było niczym nieograniczone • nie można postawić powodom zarzutu opieszałości w dochodzeniu swoich roszczeń
Skład orzekający
Cezary Olszewski
SSO
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie nieważności umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej z powodu klauzul abuzywnych i naruszenia zasad współżycia społecznego, a także roszczenie konsumenta o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy umów zawartych na wzorcach umownych z konsumentami, gdzie bank nie zapewnił jasności co do mechanizmu ustalania kursów walut i ryzyka.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu klauzul abuzywnych w umowach kredytów frankowych, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Analiza argumentów i uzasadnienia sądu jest kluczowa dla zrozumienia wykładni prawa w tym zakresie.
“Nieważna umowa kredytowa: bank musi zwrócić pieniądze konsumentowi!”
Dane finansowe
WPS: 50 110 PLN
zwrot kwot bezpodstawnie uiszczonych: 86 749 PLN
zwrot kwot bezpodstawnie uiszczonych: 29 481 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.