III CSKP 102/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSpółki A. sp. z o.o. i A. S.A. wniosły skargę o uchylenie wyroku Sądu Arbitrażowego, zarzucając m.in. zasądzenie roszczenia pomimo podniesienia skutecznego zarzutu przedawnienia, sprzeczność postanowień umowy z zasadami współżycia społecznego, akceptację czynienia z prawa użytku sprzecznego z jego przeznaczeniem oraz przełamanie zakazu retroakcji w zakresie odsetek. Dodatkowo, A. S.A. zarzuciła naruszenie zasady autonomii woli przez przypisanie skutku przerwy biegu przedawnienia uznaniu dokonanemu przez osobę trzecią. Sąd Apelacyjny oddalił skargę, wskazując, że naruszenie prawa materialnego przez sąd polubowny uzasadnia uchylenie wyroku tylko wtedy, gdy narusza ono podstawowe zasady porządku prawnego RP, a przepisy o przedawnieniu nie stanowią takiej zasady. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r. oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego. Podkreślono, że skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie służy merytorycznej kontroli orzeczenia, a jedynie badaniu zgodności z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. Sąd Najwyższy szczegółowo omówił kwestię przedawnienia, uznania niewłaściwego długu jako przerwy biegu przedawnienia, zasady autonomii woli oraz zasady nieretroaktywności, uznając, że zarzuty skarżących nie spełniają przesłanek do uchylenia wyroku sądu arbitrażowego ani wyroku Sądu Apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakresu kontroli sądowej nad wyrokami sądów polubownych w kontekście klauzuli porządku publicznego, zasady przedawnienia, uznania niewłaściwego długu oraz wykładni umów między przedsiębiorcami.
Dotyczy specyficznej procedury skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego i skargi kasacyjnej od orzeczeń w tym przedmiocie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy naruszenie przepisów o przedawnieniu roszczeń przez sąd polubowny, nawet jeśli jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, stanowi naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, uzasadniające uchylenie wyroku sądu polubownego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, błędna wykładnia lub wadliwe zastosowanie przepisów o przedawnieniu przez sąd polubowny samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego RP, chyba że prowadzi do rozstrzygnięcia naruszającego te zasady. Przepisy o przedawnieniu nie stanowią jako całość składnika podstawowych zasad porządku prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że klauzula porządku publicznego pozwala na kontrolę orzeczenia sądu polubownego jedynie w ograniczonym zakresie, badając zgodność z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Naruszenie prawa materialnego musi być tego rodzaju, że doprowadziło do wydania orzeczenia naruszającego podstawowe zasady państwa prawa. Błędna wykładnia przepisów o przedawnieniu nie prowadzi do sprzeczności wyroku sądu polubownego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, nawet jeśli przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący.
Czy naruszenie zasady autonomii woli stron lub zasad procesowego porządku prawnego przez sąd polubowny może stanowić podstawę uchylenia wyroku sądu polubownego w ramach skargi kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty dotyczące naruszenia zasady autonomii woli i reguł procesowego porządku prawnego, zmierzające do ponownej oceny materiału dowodowego i wykładni przepisów, mają charakter merytoryczny i są niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. Podobnie, kwestionowanie oceny dowodów lub wykładni oświadczeń woli przez sąd polubowny, jeśli postępowanie dowodowe było prawidłowe, nie podlega kontroli sądu powszechnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że skarga kasacyjna nie może być oparta na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Kwestionowanie wykładni oświadczeń woli przez sąd polubowny, jeśli nie narusza ona podstawowych zasad porządku prawnego, nie jest dopuszczalne. Sąd polubowny prawidłowo zastosował zasady wykładni umów, uwzględniając zarówno literalne brzmienie, jak i cel umowy oraz okoliczności faktyczne.
Czy naruszenie zasady nieretroaktywności (lex retro non agit) w zakresie orzekania o odsetkach przez sąd polubowny może stanowić podstawę uchylenia wyroku sądu polubownego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawidłowe zastosowanie norm intertemporalnych, w tym w zakresie odsetek, samo w sobie nie stanowi naruszenia klauzuli porządku publicznego. Ponadto, kwestia wysokości odsetek nie może stanowić naruszenia klauzuli porządku publicznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że kwestia prawidłowego zastosowania norm intertemporalnych nie stanowi naruszenia klauzuli porządku publicznego. Zasądzenie odsetek na podstawie ustawy obowiązującej w momencie wymagalności roszczenia, nawet jeśli umowa została zawarta wcześniej, nie narusza zasady nieretroaktywności ani nie stanowi naruszenia klauzuli porządku publicznego.
Czy sąd drugiej instancji (Apelacyjny) miał obowiązek zwrócić się o akta sprawy do sądu polubownego, a ich niezwrócenie stanowiło podstawę do uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawartych w aktach sądu polubownego nie stanowi warunku koniecznego do oceny zarzutów skargi o uchylenie wyroku. Skarżący nie wykazał, jaki wpływ miało niezwrócenie się o akta i że analiza tych akt doprowadziłaby do innego wniosku. Ponadto, wniosek o nadesłanie akt był spóźniony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że konieczność zwrócenia się o akta sądu polubownego podlega ocenie w realiach konkretnej sprawy. Skarżący nie wykazał istotnego wpływu niezwrócenia akt na wynik sprawy ani nie przedstawił argumentów przemawiających za istnieniem przeszkód w złożeniu przez nich kopii dokumentów. Wniosek o nadesłanie akt został złożony zbyt późno.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. sp. z o.o. | spółka | skarżący |
| A. S.A. | spółka | skarżący |
| K. Limited | spółka | uczestnik postępowania |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 1206
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, które nie obejmują merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia, a jedynie badanie zgodności z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP.
k.c. art. 123 § § 1 pkt 2
Kodeks cywilny
Przerwanie biegu przedawnienia przez uznanie roszczenia. Sąd Najwyższy szczegółowo omówił pojęcie uznania niewłaściwego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów stawianych uzasadnieniu wyroku. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny tylko wtedy, gdy uchybienie uniemożliwia kontrolę zastosowania prawa materialnego i procesowego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu apelacyjnym. W kontekście skargi kasacyjnej, odnosi się do stosowania przepisów k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zakresu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji. W kontekście skargi kasacyjnej, odnosi się do kontroli wyroku sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 1207 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków uwzględnienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego. W kontekście skargi kasacyjnej, odnosi się do kontroli wyroku sądu drugiej instancji.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli. Sąd Najwyższy wskazał, że rażące pominięcie zasad wykładni może stanowić podstawę skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, ale nie w tym przypadku.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis ten nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 3 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, że zarzut naruszenia przepisów postępowania jest skuteczny tylko wtedy, gdy uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 398 § 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stanowi, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 1204 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przechowywania i udostępniania akt sprawy przez stałe sądy polubowne.
u.t.z.t.h.
Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych
Przywołana w kontekście zasądzenia odsetek w transakcjach handlowych.
u.p.n.o.t.h.
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
Przywołana w kontekście zasądzenia odsetek w transakcjach handlowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie służy merytorycznej kontroli orzeczenia. • Naruszenie prawa materialnego przez sąd polubowny uzasadnia uchylenie wyroku tylko wtedy, gdy narusza ono podstawowe zasady porządku prawnego RP. • Przepisy o przedawnieniu nie stanowią jako całość składnika podstawowych zasad porządku prawnego RP. • Uznanie niewłaściwe długu może przerwać bieg przedawnienia. • Zarzuty dotyczące oceny dowodów i wykładni oświadczeń woli nie podlegają kontroli kasacyjnej. • Naruszenie zasady nieretroaktywności w zakresie odsetek nie stanowi naruszenia klauzuli porządku publicznego. • Wniosek o nadesłanie akt sądu polubownego był spóźniony i nieuzasadniony.
Odrzucone argumenty
Zasądzenie roszczenia pomimo podniesienia skutecznego zarzutu przedawnienia. • Pominięcie, że postanowienia umowy nie mogą być sprzeczne z naturą i celem umowy oraz z zasadami współżycia społecznego. • Akceptacja czynienia z prawa użytku sprzecznego z jego gospodarczo-społecznym przeznaczeniem. • Przełamanie zakazu retroakcji w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach. • Naruszenie zasady autonomii woli przez przypisanie skutku przerwy biegu przedawnienia uznaniu dokonanemu przez osobę trzecią. • Niewłaściwe zastosowanie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 378 § 1 w zw. z art. 1207 § 2 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny. • Niewłaściwe zastosowanie art. 1206 § 2 pkt 2 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny. • Niezastosowanie art. 1204 § 2 w zw. z art. 248 § 1 w zw. z art. 227 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 1207 § 2 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny.
Godne uwagi sformułowania
skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie służy dokonywaniu merytorycznej kontroli poprawności rozstrzygnięcia sądu polubownego przez sąd powszechny, podobnej do kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowym. • Naruszenie prawa materialnego przez sąd polubowny jedynie wtedy uzasadnia uchylenie wyroku tego sądu, gdy zarazem uchybia on praworządności, co opiera się na założeniu, że sąd polubowny nie jest związany przepisami prawa materialnego. • Uchylenie wyroku sądu polubownego uzasadnia więc tylko taka obraza prawa materialnego, która prowadzi zarazem do rozstrzygnięcia naruszającego naczelne zasady prawne obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej, gwałcąc obowiązujące zasady państwa prawa. • Podstawowe zasady porządku prawnego RP nie obejmują zaś prawidłowości stosowania instytucji przedawnienia w prawie cywilnym. • Klauzula porządku publicznego (...) pozwala zatem na kontrolę orzeczenia sądu polubownego jedynie w ograniczonym zakresie. • Nie każde naruszenie określonych zasad prawnych automatycznie oznacza naruszenie klauzuli porządku publicznego w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego. Musi to być oczywiste naruszenie fundamentalnych zasad porządku prawnego.
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący
Marcin Łochowski
członek
Tomasz Szanciło
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu kontroli sądowej nad wyrokami sądów polubownych w kontekście klauzuli porządku publicznego, zasady przedawnienia, uznania niewłaściwego długu oraz wykładni umów między przedsiębiorcami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego i skargi kasacyjnej od orzeczeń w tym przedmiocie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kontroli sądowej nad arbitrażem, co jest kluczowe dla obrotu gospodarczego. Wyjaśnia granice ingerencji sądu powszechnego w rozstrzygnięcia sądów polubownych, co jest istotne dla profesjonalistów.
“Sąd Najwyższy: Granice kontroli wyroków arbitrażowych – kiedy sąd może interweniować?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.