III CKN 943/99
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Anieli B. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej przez jej męża, Władysława B., z Janiną G. W trakcie postępowania o podział majątku wspólnego małżonków B. ujawniono spór co do przynależności nieruchomości do majątku wspólnego. Po zawarciu umowy sprzedaży przez Władysława B. na rzecz Janiny G., a następnie sprzedaży nieruchomości przez Janinę G. na rzecz Marianny W., Sąd Wojewódzki ustalił bezskuteczność umowy sprzedaży w stosunku do powódki oraz nieważność w zakresie udziału powódki. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając powództwo z uwagi na brak interesu prawnego powódki, wskazując na możliwość wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację powódki, uznał, że w sytuacji, gdy osoba trzecia (Janina G., a następnie Marianna W.) została wpisana do księgi wieczystej jako właściciel, powódka nie miała interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy sprzedaży. Jedynie powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.) pozwala na skuteczne dochodzenie wspólnego prawa do nieruchomości i ujawnienie go w księdze wieczystej, uwzględniając wszystkie osoby wpisane w księdze.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że w przypadku wpisu osoby trzeciej do księgi wieczystej, właściwym środkiem prawnym do dochodzenia wspólnego prawa do nieruchomości jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a nie powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży.
Dotyczy sytuacji, gdy osoba trzecia została wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości.
Zagadnienia prawne (3)
Czy małżonek ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy nabycia przez osobę trzecią od współmałżonka własności nieruchomości, jeżeli osoba trzecia została wpisana do księgi wieczystej jako właściciel?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, małżonek nie ma interesu prawnego w takim żądaniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji wpisania osoby trzeciej do księgi wieczystej jako właściciela, małżonek powinien wytoczyć powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które jest dalej idącym środkiem prawnym.
Jaka jest właściwa droga prawna dla małżonka, aby dochodzić wspólnego prawa do nieruchomości, gdy współmałżonek sprzedał ją osobie trzeciej, która została wpisana do księgi wieczystej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Właściwą drogą jest wytoczenie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nie doprowadzi do ujawnienia wspólnego prawa małżonków w księdze wieczystej, a jedynie przywróci wpis sprzedającego. Powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej pozwala na ujawnienie rzeczywistego stanu prawnego, uwzględniając wszystkich wpisanych w księdze.
Czy spór o przynależność nieruchomości do majątku wspólnego małżonków powinien być rozstrzygany w postępowaniu o podział majątku wspólnego, czy w osobnym procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej?
Odpowiedź sądu
Spór o przynależność nieruchomości do majątku wspólnego powinien być rozstrzygnięty w postępowaniu działowym, jednakże sytuacja zmienia się po wpisaniu do księgi wieczystej osoby trzeciej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że co do zasady spór o przynależność nieruchomości do majątku wspólnego rozstrzyga się w postępowaniu o podział majątku. Jednakże, gdy do księgi wieczystej wpisano osobę trzecią, konieczne staje się wytoczenie odrębnego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, gdyż w postępowaniu o podział majątku nie zawsze występują te same strony co w księdze wieczystej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Anieli B. | osoba_fizyczna | powódka |
| Janinie G. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Władysławowi B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Marianny W. | osoba_fizyczna | interwenient uboczny po stronie pozwanej |
Przepisy (10)
Główne
u.k.w.h. art. 10
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Przepis ten stanowi podstawę do wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
k.p.c. art. 39312
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzeczenia Sądu Najwyższego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd uznał, że powództwo o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nie jest wystarczające do osiągnięcia celu powódki w postaci ujawnienia wspólnego prawa do nieruchomości w księdze wieczystej.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Apelacyjny nie mógł orzec o bezskuteczności czynności prawnej, gdy powód żądał ustalenia nieważności.
k.c. art. 1036
Kodeks cywilny
Przywołany jako podstawa prawna ustalenia bezskuteczności umowy sprzedaży w wyroku Sądu Wojewódzkiego.
k.r.o. art. 46
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przywołany jako podstawa prawna ustalenia bezskuteczności umowy sprzedaży w wyroku Sądu Wojewódzkiego.
k.p.c. art. 618 § § 2 i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące rozstrzygania sporów w postępowaniu o podział majątku wspólnego.
k.p.c. art. 567 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący stosowania przepisów o podziale majątku do innych spraw majątkowych.
k.p.c. art. 685
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący sporu o przynależność rzeczy do majątku wspólnego.
u.k.w.h. art. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Przepis dotyczący domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Małżonek nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości osobie trzeciej, jeśli ta została wpisana do księgi wieczystej. • Właściwym środkiem prawnym do dochodzenia wspólnego prawa do nieruchomości, gdy doszło do wpisu osoby trzeciej do księgi wieczystej, jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. • Powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nie pozwala na ujawnienie wspólnego prawa małżonków w księdze wieczystej.
Odrzucone argumenty
Powódka miała interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości. • Ustalenie nieważności lub bezskuteczności umowy sprzedaży nieruchomości pozwala na osiągnięcie celu powódki w postaci ujawnienia wspólnego prawa do nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
Małżonek nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy nabycia przez osobę trzecią od współmałżonka własności nieruchomości, jeżeli na jej podstawie osoba trzecia została wpisana w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości. • W takiej sytuacji małżonek może zwalczać wpis własności w drodze powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. • Dla uzgodnienia z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej zawierającej wpis Janiny G. nieodzowne zatem było wytoczenie przez Anielę B. wskazanego w art. 10 u.k.w.h. powództwa o usunięcie niezgodności stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. • Księga wieczysta – po uzgodnieniu jej treści – powinna wyrażać stan prawny istniejący w chwili wydania wyroku orzekającego o uzgodnieniu.
Skład orzekający
Iwona Koper
przewodniczący
Bronisław Czech
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że w przypadku wpisu osoby trzeciej do księgi wieczystej, właściwym środkiem prawnym do dochodzenia wspólnego prawa do nieruchomości jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a nie powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy osoba trzecia została wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia z zakresu prawa rzeczowego i ksiąg wieczystych, wyjaśniając właściwy tryb dochodzenia praw do nieruchomości w sytuacji, gdy doszło do wpisu osoby trzeciej do księgi wieczystej. Jest to istotne dla praktyków prawa i właścicieli nieruchomości.
“Nieważna umowa sprzedaży nieruchomości? Nie zawsze! Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy potrzebne jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.