III AUa 62/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach, który ustalił wyższą wysokość emerytury dla J.B. Sprawa wynikała z wniosku ubezpieczonej o ponowne ustalenie wysokości emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., który stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten nakazywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę pobranych wcześniej świadczeń, jeśli ubezpieczony pobierał emeryturę na podstawie art. 46 ustawy. ZUS odmówił uchylenia swojej decyzji z 15 listopada 2013 r., powołując się na upływ 5-letniego terminu od jej doręczenia (art. 146 § 1 k.p.a.). Sąd Okręgowy uznał to za nieuzasadnione i zmienił decyzję ZUS. Sąd Apelacyjny, mimo częściowo błędnego uzasadnienia Sądu Okręgowego w kwestii dowodzenia daty doręczenia, uznał apelację ZUS za bezzasadną. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi nową okoliczność prawną w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, która uzasadnia ponowne ustalenie wysokości świadczenia, nawet jeśli nie można było wznowić postępowania w trybie KPA. Sąd wskazał, że art. 114 ustawy emerytalnej stanowi odrębny tryb postępowania, który ma pierwszeństwo przed przepisami KPA i KPC. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd, że pojęcie 'okoliczności' w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy obejmuje zarówno okoliczności faktyczne, jak i prawne, a wyrok TK eliminujący niekonstytucyjny przepis jest taką okolicznością. Sąd odrzucił argumentację ZUS o błędzie organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 6), wskazując, że organ działał zgodnie z obowiązującym wówczas, choć później uznanym za niekonstytucyjny, przepisem. Ostatecznie Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS, uznając, że istniały podstawy do ponownego obliczenia emerytury wnioskodawczyni.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych na podstawie wyroków Trybunału Konstytucyjnego, nawet po upływie terminów do wznowienia postępowania w trybie KPA, w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonych urodzonych w określonym roku, którzy pobierali emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i których świadczenie zostało pomniejszone na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu ustawy z Konstytucją może stanowić podstawę do ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, nawet jeśli upłynął 5-letni termin do wznowienia postępowania w trybie KPA?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją stanowi nową okoliczność prawną w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia, niezależnie od upływu terminu do wznowienia postępowania w trybie KPA.
Uzasadnienie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego eliminujący niekonstytucyjny przepis jest nową okolicznością prawną, która umożliwia ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Tryb z art. 114 ustawy ma pierwszeństwo przed przepisami KPA i KPC.
Czy organ rentowy ponosi błąd, stosując przepis ustawy, który później został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ rentowy nie ponosi błędu, stosując przepis, który nie budził wątpliwości interpretacyjnych i korzystał z domniemania konstytucyjności aż do chwili orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
Błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, gdy działał on na podstawie przepisów, które nie wymagały zabiegów interpretacyjnych i były zgodne z domniemaniem konstytucyjności. Podstawą do ponownego ustalenia świadczenia w takiej sytuacji jest art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej (nowa okoliczność prawna), a nie art. 114 ust. 1 pkt 6 (błąd organu).
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił podstawę prawną rozstrzygnięcia o ponownym ustaleniu wysokości emerytury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji nie wskazał prawidłowej podstawy prawnej, błędnie powołując się na art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej zamiast na art. 114 ust. 1 pkt 1.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny skorygował podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazując, że ponowne ustalenie wysokości emerytury było możliwe na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej (nowa okoliczność prawna w postaci wyroku TK), a nie art. 114 ust. 1 pkt 6 (błąd organu).
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. B. | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (7)
Główne
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji i ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Wyrok TK uznany za taką okoliczność.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis nakazujący pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur, uznany za niezgodny z Konstytucją.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 6
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji, jeżeli nieprawidłowe obliczenie wysokości świadczenia nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. Sąd uznał, że nie miał zastosowania w tej sprawie.
k.p.a. art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa 5-letni termin do uchylenia decyzji w ramach wznowienia postępowania, który nie miał zastosowania w tej sprawie ze względu na specyfikę art. 114 ustawy emerytalnej.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia sądu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji.
ustawa o SUS art. 71a § ust. 1 i 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy przesyłania pism i decyzji przez ZUS oraz ciężaru dowodu doręczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jako nowa okoliczność prawna uzasadniająca ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. • Art. 114 ustawy emerytalnej stanowi odrębny tryb postępowania, który ma pierwszeństwo przed przepisami KPA i KPC. • Pojęcie 'okoliczności' w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy obejmuje okoliczności prawne, w tym wyroki TK.
Odrzucone argumenty
Upływ 5-letniego terminu od doręczenia decyzji uniemożliwia jej uchylenie w trybie KPA. • Stosowanie przepisu uznanego później za niekonstytucyjny nie stanowi błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej.
Godne uwagi sformułowania
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność z Konstytucją RP uregulowania ustawy emerytalnej, na podstawie którego ustalono wysokość emerytury ubezpieczonej, może być uznany za nową okoliczność ujawnioną po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury z 15 listopada 2013r., ale istniejącą przed wydaniem tej decyzji. • Połączenie 'nowych okoliczności' istniejących przed wydaniem decyzji organu rentowego a mających wpływ na ustalenie wysokości emerytury wnioskodawczyni, o jakich stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, obejmuje okoliczności sprawy a zatem zarówno okoliczności faktyczne jak i prawne. • Błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, w której organ ten (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją.
Skład orzekający
Elżbieta Gawda
przewodniczący
Elżbieta Czaja
sprawozdawca
Jacek Chaciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych na podstawie wyroków Trybunału Konstytucyjnego, nawet po upływie terminów do wznowienia postępowania w trybie KPA, w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonych urodzonych w określonym roku, którzy pobierali emeryturę na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i których świadczenie zostało pomniejszone na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak wyroki Trybunału Konstytucyjnego mogą wpływać na indywidualne prawa obywateli, nawet po upływie standardowych terminów proceduralnych, co jest istotne dla zrozumienia mechanizmów ochrony prawnej.
“Wyrok TK otwiera drzwi do wyższej emerytury po latach – nawet jeśli ZUS twierdzi, że jest za późno!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.