III AUA 2044/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku ubezpieczonej K. P. (1) o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranej renty socjalnej w kwocie 619,50 zł. Organ rentowy odmówił odstąpienia, uznając, że sytuacja osobista i majątkowa nie uzasadnia takiego wniosku. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zmienił decyzję ZUS i odstąpił od żądania zwrotu, wskazując na szczególnie uzasadnione okoliczności, takie jak niskie dochody ubezpieczonej (zbliżone do miesięcznych wydatków na podstawowe potrzeby), choroba, wiek, brak możliwości podjęcia zatrudnienia oraz konieczność utrzymania domu. Sąd podkreślił, że zwrot świadczenia pozbawiłby ubezpieczoną niezbędnych środków do życia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. złożył apelację, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 84 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.). Pozwany argumentował, że trudna sytuacja życiowa nie jest wystarczającą przesłanką do odstąpienia od zwrotu, a ubezpieczona ma możliwość spłaty należności, np. poprzez rozłożenie na raty. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację ZUS. Sąd odwoławczy uznał ustalenia faktyczne i prawne Sądu Okręgowego za prawidłowe, a zarzuty apelacji za nieskuteczne. Potwierdził, że przepis art. 138 ust. 6 ustawy emerytalnej ma charakter ochronny i umożliwia odstąpienie od żądania zwrotu w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, takich jak brak majątku, pozbawienie niezbędnych środków do życia, ciężka choroba czy wiek. Sąd Apelacyjny stwierdził, że sytuacja ubezpieczonej, w tym jej niskie dochody, stan zdrowia, wiek, brak możliwości podjęcia pracy oraz konieczność utrzymania domu, uzasadnia odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przesłanki 'szczególnie uzasadnionych okoliczności' w kontekście odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach i trudnej sytuacji życiowej.
Każda sprawa jest indywidualna; kluczowe jest udowodnienie, że zwrot świadczenia pozbawiłby zobowiązanego podstawowych środków do życia.
Zagadnienia prawne (1)
Czy trudna sytuacja osobista i majątkowa ubezpieczonej stanowi podstawę do odstąpienia przez organ rentowy od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sytuacja ta jest na tyle trudna, że zwrot świadczenia pozbawiłby ubezpieczoną lub osoby na jej utrzymaniu niezbędnych środków do życia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że niska kwota dochodów ubezpieczonej, jej wiek, stan zdrowia, brak możliwości podjęcia pracy oraz konieczność utrzymania domu, stanowią szczególnie uzasadnione okoliczności, które uzasadniają odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. P. (1) | osoba_fizyczna | ubezpieczona |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (5)
Główne
ustawa emerytalna art. 138 § ust. 6
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Przepis ma charakter ochronny i zapobiega pozbawieniu zobowiązanego niezbędnych środków do życia.
Pomocnicze
ustawa systemowa art. 84 § ust. 8
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
W kontekście sprawy, przepis ten został przywołany przez apelującego ZUS, jednak sąd odwoławczy wskazał, że właściwym przepisem regulującym kwestię odstąpienia od żądania zwrotu jest art. 138 ust. 6 ustawy emerytalnej.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy nie naruszył tego przepisu.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez sąd odwoławczy (oddalenie apelacji).
ustawa o rencie socjalnej art. 15 § ust. 1
Ustawa o rencie socjalnej
Ustawa ta odsyła do przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie zasad wypłaty i zwrotu rent socjalnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sytuacja majątkowa i osobista ubezpieczonej (niski dochód, choroba, wiek, brak możliwości podjęcia pracy) stanowi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia. • Zwrot świadczenia pozbawiłby ubezpieczoną niezbędnych środków do życia. • Posiadanie domu nie świadczy o wzbogaceniu, a jedynie o obowiązku jego utrzymania i zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych.
Odrzucone argumenty
Trudna sytuacja życiowa sama w sobie nie jest wystarczającą przesłanką do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. • Ubezpieczona ma dochody i możliwość spłaty należności, np. poprzez rozłożenie na raty. • Celem instytucji zwrotu jest ochrona środków FUS.
Godne uwagi sformułowania
organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności • omawiana przesłanka szczególnie uzasadnionych okoliczności ma znaczenie ochronne, chodzi, bowiem o zapobieżenie sytuacji, w której zwrot świadczenia prowadziłby do niemożliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego • nie ma realnych szans na spłatę zaległości, nawet w ratach, bez uszczerbku dla utrzymania wnioskodawczyni
Skład orzekający
Alicja Podlewska
przewodniczący-sprawozdawca
Daria Stanek
sędzia
Grażyna Czyżak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki 'szczególnie uzasadnionych okoliczności' w kontekście odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w przypadku osób o niskich dochodach i trudnej sytuacji życiowej."
Ograniczenia: Każda sprawa jest indywidualna; kluczowe jest udowodnienie, że zwrot świadczenia pozbawiłby zobowiązanego podstawowych środków do życia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów o odstąpieniu od zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, podkreślając znaczenie indywidualnej sytuacji życiowej dłużnika. Jest to przykład, jak prawo może uwzględniać ludzki wymiar w kontekście finansowym.
“Czy ZUS może żądać zwrotu świadczenia od osoby w skrajnej biedzie? Sąd Apelacyjny odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 619,5 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.