Orzeczenie · 2025-10-15

II NSNC 59/24Naruszenie prawa eksmisja lokal socjalny niepełnosprawny

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2025-10-15

SNCywilneprawo lokaloweWysokanajwyższy

eksmisjalokal socjalnyochrona lokatorówniepełnosprawnośćskarga nadzwyczajnasprawiedliwość społecznaochrona przed bezdomnościąSąd NajwyższyRzecznik Praw Obywatelskich

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Skarga nadzwyczajna została wniesiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z 2009 r., który nakazał eksmisję J. O. i jego rodziny z lokalu mieszkalnego z powodu zadłużenia czynszowego. RPO zarzucił, że Sąd Rejonowy, wydając wyrok zaoczny, nie przeprowadził obligatoryjnego postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanych, w szczególności J. O., który legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności. W konsekwencji sąd nie orzekł o prawie do lokalu socjalnego, co naruszało przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów oraz art. 75 Konstytucji RP dotyczący ochrony przed bezdomnością. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę, stwierdził, że Sąd Rejonowy rażąco naruszył prawo, nie przeprowadzając wymaganych dowodów i nie badając przesłanek do przyznania lokalu socjalnego osobie niepełnosprawnej. Z uwagi na fakt, że wyrok został wykonany (eksmisja nastąpiła 3 lata przed rozpoznaniem skargi) i upłynęło ponad 13 lat od jego wydania, Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 115 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, ograniczył się do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa w stosunku do J. O. w zakresie orzeczenia o braku prawa do lokalu socjalnego. Koszty postępowania wywołanego skargą nadzwyczajną zostały zniesione wzajemnie.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja obowiązków sądu w sprawach o eksmisję, zwłaszcza w kontekście ochrony praw osób niepełnosprawnych i prawa do lokalu socjalnego, a także stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadku rażących naruszeń prawa i zasad sprawiedliwości społecznej.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie ograniczone do stwierdzenia naruszenia prawa z uwagi na wykonanie wyroku i upływ czasu. Nie uchyla pierwotnego wyroku ani nie przyznaje lokalu socjalnego.

Zagadnienia prawne (2)

Czy sąd wydający wyrok zaoczny w sprawie o eksmisję ma obowiązek z urzędu przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanych, w tym prawa do lokalu socjalnego, nawet jeśli pozwani nie uczestniczą w postępowaniu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sąd ma obowiązek z urzędu przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanych, w tym prawa do lokalu socjalnego, zwłaszcza w przypadku osób niepełnosprawnych, a przepis art. 339 § 2 k.p.c. (domniemanie prawdziwości twierdzeń pozwanego przy wyroku zaocznym) nie ma zastosowania w tym zakresie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że wydanie wyroku zaocznego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawa do lokalu socjalnego, szczególnie w przypadku osoby niepełnosprawnej, jest rażącym naruszeniem prawa. Bierność pozwanych nie może być interpretowana na ich niekorzyść, a sąd dysponował możliwościami prawnymi (np. ustanowienie kuratora) do zebrania niezbędnych informacji.

Czy naruszenie przez sąd obowiązku zbadania prawa do lokalu socjalnego dla osoby niepełnosprawnej w wyroku eksmisyjnym stanowi naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, takie naruszenie stanowi rażące naruszenie prawa i jest konieczne do zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, narusza również zasadę zaufania obywatela do państwa i konstytucyjną ochronę przed bezdomnością.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że zasada zaufania obywatela do państwa wymaga od sądów prawidłowego stosowania przepisów prawa i urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej. Zaniechanie sądu w przedmiocie przeprowadzenia dowodów w sprawie osoby niepełnosprawnej narusza jej bezpieczeństwo prawne i gwarantowane ustawowo prawa, podważając zaufanie do organów państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Stwierdza naruszenie prawa

Strona wygrywająca

Rzecznik Praw Obywatelskich

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Gmina Miejska Kraków	organ_państwowy	powód
J. O.	osoba_fizyczna	pozwany
P. O.	osoba_fizyczna	pozwany
K. O.	osoba_fizyczna	pozwany
A. O.	osoba_fizyczna	pozwany
A. O.	osoba_fizyczna	pozwany
W. L.	osoba_fizyczna	pozwany
E. O.	osoba_fizyczna	pozwany
W. O.	osoba_fizyczna	pozwany
N. O.	osoba_fizyczna	pozwany
M. K.	osoba_fizyczna	pozwany
U. O.	osoba_fizyczna	pozwany
M. O.	osoba_fizyczna	pozwany
Rzecznik Praw Obywatelskich	organ_państwowy	wnioskodawca skargi nadzwyczajnej

Przepisy (9)

Główne

u.o.p.l. art. 14 § 1 i 4

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego

Sąd ma obowiązek orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego lub braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz opróżnienia lokalu dotyczy.

u.o.p.l. art. 15 § 1 i 4

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego

Wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanych, w tym prawa do lokalu socjalnego, nawet w przypadku wyroku zaocznego i bierności pozwanych.

u.SN art. 89 § § 1 pkt 1 i 2

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej w przypadku naruszenia zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji lub rażącego naruszenia prawa.

u.SN art. 115 § § 2

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Określa skutki stwierdzenia naruszenia prawa w przypadku, gdy zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne lub upłynął 5-letni termin od jego uprawomocnienia.

Konstytucja RP art. 75 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek państwa przeciwdziałania bezdomności i zapewnienia ochrony przed nią, realizowany m.in. poprzez prawo do lokalu socjalnego.

Pomocnicze

u.o.p.l. art. 11 § 2 pkt 2

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego

k.p.c. art. 339 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Nie ma zastosowania w zakresie obowiązku sądu do przeprowadzenia dowodów z urzędu w celu ustalenia prawa do lokalu socjalnego.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Rejonowy nie przeprowadził obligatoryjnego postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanych, w tym prawa do lokalu socjalnego. • Naruszenie art. 15 ust. 4 w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów. • Naruszenie art. 14 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów. • Naruszenie art. 75 ust. 1 Konstytucji RP (ochrona przed bezdomnością). • Naruszenie zasady zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). • Naruszenie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Odrzucone argumenty

Gmina Miejska Kraków wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Godne uwagi sformułowania

wyrok zaoczny został wydany z naruszeniem prawa • nieodwracalne skutki prawne • zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • zasada zaufania obywatela do państwa • rażące zaniechanie Sądu w przedmiocie nieprzeprowadzeniu z urzędu czynności dowodowych • bierność pozwanych nie może być w całości interpretowana na ich niekorzyść • ochrona przed eksmisją „na bruk” • prawo może być odbierane jako iluzoryczne

Skład orzekający

Paweł Czubik

przewodniczący, sprawozdawca

Paweł Wojciechowski

członek

Mariusz Grzegorz Wilczyński

ławnik Sądu Najwyższego

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja obowiązków sądu w sprawach o eksmisję, zwłaszcza w kontekście ochrony praw osób niepełnosprawnych i prawa do lokalu socjalnego, a także stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadku rażących naruszeń prawa i zasad sprawiedliwości społecznej."

Ograniczenia: Orzeczenie ograniczone do stwierdzenia naruszenia prawa z uwagi na wykonanie wyroku i upływ czasu. Nie uchyla pierwotnego wyroku ani nie przyznaje lokalu socjalnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii sprawiedliwości społecznej, ochrony praw osób niepełnosprawnych i potencjalnych luk w systemie prawnym, które mogą prowadzić do rażących naruszeń. Skarga nadzwyczajna jako narzędzie korygujące błędy sądów jest również interesująca.

“Sąd Najwyższy: Wyrok eksmisyjny bez zbadania niepełnosprawności to naruszenie prawa!”

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane przepisy

konstytucja art. 75 u.o.p.l. art. 14 u.o.p.l. art. 15 konstytucja art. 2 konstytucja art. 45 k.p.c. art. 339 u.o.p.l. art. 11

Powiązane tematy

eksmisja lokal socjalny ochrona lokatorów niepełnosprawność skarga nadzwyczajna sprawiedliwość społeczna ochrona przed bezdomnością Sąd Najwyższy Rzecznik Praw Obywatelskich

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst