II NSNc 460/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z 2007 roku. Nakaz ten nakazywał pozwanemu M. S. zapłatę 400 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia. Sąd Najwyższy stwierdził, że skarga nadzwyczajna była dopuszczalna, mimo upływu terminu, ze względu na przepisy przejściowe ustawy o Sądzie Najwyższym. Analiza merytoryczna wykazała, że zaskarżony nakaz zapłaty rażąco naruszał przepisy prawa materialnego, w szczególności przepisy dotyczące maksymalnej wysokości odsetek (art. 359 § 2^1-2^3 k.c.), które w umowie były rażąco wygórowane (150% miesięcznie, 1825% rocznie). Sąd uznał te odsetki za lichwiarskie. Ponadto, sąd niższej instancji naruszył przepisy procesowe (art. 499 pkt 1 k.p.c.), wydając nakaz zapłaty w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia w zakresie odsetek. Sąd Najwyższy podkreślił również naruszenie konstytucyjnej ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) i zasad sprawiedliwości społecznej. Biorąc pod uwagę, że od uprawomocnienia nakazu minęło ponad 17 lat, ale prawa konsumenta przemawiały za ingerencją, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu, znosząc wzajemnie koszty postępowania skargowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, ochrona konsumenta w postępowaniu upominawczym, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa i zasad sprawiedliwości społecznej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji z przeszłości, ale jego zasady dotyczące ochrony konsumenta i lichwy są uniwersalne. Skarga nadzwyczajna jest środkiem ostatecznym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym może być wydany, gdy roszczenie zawiera rażąco wygórowane, lichwiarskie odsetki umowne, naruszające przepisy prawa materialnego i zasady sprawiedliwości społecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nakaz zapłaty nie może być wydany, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne, co obejmuje przypadki rażąco wygórowanych odsetek umownych naruszających przepisy o odsetkach maksymalnych i zasady sprawiedliwości społecznej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zasądzenie odsetek w wysokości 150% miesięcznie od kwoty 400 zł stanowiło rażące naruszenie przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2^1-2^3 k.c.) oraz zasad sprawiedliwości społecznej. Sąd niższej instancji powinien był z urzędu zbadać ważność umowy i wysokość odsetek, a także zastosować przepisy o ochronie konsumenta.
Czy sąd powinien z urzędu badać charakter konsumencki umowy i nieuczciwość jej postanowień, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumenta gwarantowanej przez Konstytucję RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien z urzędu badać charakter konsumencki umowy i nieuczciwość jej postanowień, aby zapewnić ochronę konsumenta jako strony słabszej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd rejonowy zaniechał zbadania z urzędu, czy umowa o pośrednictwo finansowe miała charakter konsumencki i czy jej postanowienia, w szczególności dotyczące odsetek, nie były nieuczciwe, co narusza art. 76 Konstytucji RP i zasady ochrony konsumenta.
Czy skarga nadzwyczajna może być uwzględniona, gdy od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło ponad 5 lat, a skutki prawne są nieodwracalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zasadniczo sąd ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, chyba że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji przemawiają za uchyleniem orzeczenia.
Uzasadnienie
Mimo upływu ponad 17 lat od wydania nakazu zapłaty, Sąd Najwyższy uznał, że ochrona konsumenta jako strony słabszej przemawia za uchyleniem orzeczenia, ponieważ sytuacja prawna związana z nakazanymi odsetkami jest weryfikowalna i odwracalna, nie prowadząc do nieprzewidywalnych skutków dla osób trzecich.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. S. | osoba_fizyczna | powód |
| M. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (18)
Główne
u.SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
u.SN art. 91 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Pomocnicze
u.SN art. 89 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
u.SN art. 115 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
u.SN art. 115 § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.c. art. 359 § 2^1
Kodeks cywilny
k.c. art. 359 § 2^2
Kodeks cywilny
k.c. art. 359 § 2^3
Kodeks cywilny
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 58 § 3
Kodeks cywilny
k.c. art. 353^1
Kodeks cywilny
k.c. art. 22^1
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 499 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398^18
Kodeks postępowania cywilnego
u.SN art. 115 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
u.SN art. 95 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 § 2^1-2^3 k.c.) poprzez zasądzenie lichwiarskich odsetek umownych. • Naruszenie prawa procesowego (art. 499 pkt 1 k.p.c.) poprzez wydanie nakazu zapłaty w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia. • Naruszenie konstytucyjnej ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) i zasad sprawiedliwości społecznej. • Niezastosowanie art. 22^1 k.c. do konsumenta.
Godne uwagi sformułowania
odsetki umowne w wymiarze 20 zł w skali dnia, czyli 150% miesięcznie i 1825% w stosunku rocznym, należało ocenić jako mające charakter lichwiarski. • Sąd Rejonowy powinien był w analizowanej sprawie z urzędu ocenić, czy stosunek prawny, z którego wynika roszczenie objęte pozwem, nie ma charakteru konsumenckiego. • sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne... mają nieuczciwy charakter. • Oczywista bezzasadność roszczenia w rozumieniu art. 499 pkt 1 k.p.c. ma miejsce wtedy, gdy z treści pozwu wynika wyraźnie, że powodowi nie przysługuje prawo żądania od pozwanego określonego świadczenia na podstawie przytoczonych okoliczności faktycznych, a decydują o tym przepisy prawa materialnego. • usankcjonowanie nakazem zapłaty żądania tak wygórowanego oprocentowania... stanowi przejaw rażącej wadliwości prawnej, zaistniałej w procesie sądowego stosowania prawa, co należy ocenić jako sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości.
Skład orzekający
Oktawian Nawrot
przewodniczący
Marek Dobrowolski
sprawozdawca
Marek Sławomir Molczyk
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, ochrona konsumenta w postępowaniu upominawczym, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa i zasad sprawiedliwości społecznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji z przeszłości, ale jego zasady dotyczące ochrony konsumenta i lichwy są uniwersalne. Skarga nadzwyczajna jest środkiem ostatecznym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak rażące naruszenie prawa i zasad sprawiedliwości społecznej może zostać naprawione przez skargę nadzwyczajną, podkreślając znaczenie ochrony konsumenta przed lichwiarskimi odsetkami.
“Sąd Najwyższy uchyla nakaz zapłaty sprzed 17 lat. Lichwiarskie odsetki od 400 zł okazały się zbyt wysokie!”
Dane finansowe
WPS: 400 PLN
kwota główna: 400 PLN
koszty procesu: 30 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.