II NSNc 102/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zasądzający od konsumentki na rzecz banku kwotę ponad 117 tys. zł tytułem niespłaconego kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF. Konsumentka kwestionowała klauzule indeksacyjne, twierdząc, że są one abuzywne. Sądy niższych instancji oddaliły jej apelację, uznając umowę za ważną i zgodną z prawem, wskazując m.in. na poinformowanie konsumentki o ryzyku kursowym. Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę nadzwyczajną, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Uzasadnił to rażącym naruszeniem prawa, w szczególności zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji) oraz przepisów unijnych (Dyrektywa 93/13), poprzez niezbadanie z urzędu abuzywności klauzul indeksacyjnych. Sąd Najwyższy podkreślił, że sądy mają obowiązek badać takie klauzule z urzędu, nawet jeśli konsument nie podnosił zarzutów, a samo poinformowanie o ryzyku nie wyłącza abuzywności, jeśli umowa była zawarta przy użyciu wzorca i nie była negocjowana indywidualnie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie obowiązku sądów do badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście kredytów indeksowanych CHF, oraz interpretacja art. 76 Konstytucji w powiązaniu z prawem UE.
Dotyczy głównie umów kredytowych indeksowanych walutą obcą zawartych z konsumentami przy użyciu wzorców umownych. Konieczność indywidualnej oceny każdej klauzuli.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd ma obowiązek z urzędu badać klauzule indeksacyjne w umowach kredytowych pod kątem ich abuzywności, zgodnie z art. 76 Konstytucji i Dyrektywą 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy mają obowiązek badać klauzule indeksacyjne z urzędu, nawet jeśli konsument nie podnosi zarzutów, a samo poinformowanie o ryzyku nie wyłącza abuzywności, jeśli umowa była zawarta przy użyciu wzorca i nie była negocjowana indywidualnie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji rażąco naruszyły art. 76 Konstytucji i Dyrektywę 93/13, nie badając z urzędu abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu hipotecznego. Podkreślono, że ochrona konsumenta jest konstytucyjnym obowiązkiem państwa, a sądy muszą zapewnić skuteczną ochronę prawną, nawet przy braku aktywności konsumenta.
Czy klauzula indeksacyjna w umowie kredytu hipotecznego, oparta na kursie CHF, zawarta przy użyciu wzorca umownego, może być uznana za abuzywną, jeśli nie była indywidualnie negocjowana?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy, nawet jeśli konsument został poinformowany o ryzyku kursowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że samo poinformowanie o ryzyku kursowym nie wyłącza abuzywności klauzuli indeksacyjnej, jeśli nie została ona indywidualnie uzgodniona. Brak indywidualnych negocjacji i stosowanie wzorca umownego ogranicza swobodę konsumenta, co wymaga szczególnej uwagi sądu przy ocenie postanowień umownych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk masy upadłości Banku S.A. w upadłości | spółka | powód |
| K. P. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (10)
Główne
Konstytucja art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony konsumenta, zobowiązująca organy państwa do podejmowania działań w celu ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek rozważenia istoty sprawy istniejącej w chwili zamknięcia rozprawy.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania apelacji.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek wykazywania dowodów przez strony.
Prawo bankowe art. 69 § ust. 1 i 2
Ustawa - Prawo bankowe
Regulacje dotyczące umów kredytu.
u.RPO art. 8 § ust. 1
Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 76 Konstytucji poprzez niezbadanie z urzędu abuzywności klauzul indeksacyjnych. • Naruszenie Dyrektywy 93/13 poprzez brak kontroli nad klauzulami umownymi. • Naruszenie art. 385¹ k.c. poprzez niezastosowanie przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. • Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul umownych, mimo stosowania wzorca.
Odrzucone argumenty
Argumenty Sądu Apelacyjnego o braku sprzeczności umowy z prawem i zasadami współżycia społecznego. • Argumenty o poinformowaniu konsumentki o ryzyku kursowym. • Argumenty o tym, że klauzula indeksacyjna nie była abuzywna.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przychyla się do stanowiska uznającego art. 76 Konstytucji za dopuszczalny wzorzec kontroli orzeczeń na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN. • Niezależnie od tego, iż Trybunał Konstytucyjny uznał (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 września 2011 r., K 8/09), że zarzut naruszenia art. 76 Konstytucji „nie może (...) stanowić samoistnej podstawy skargi konstytucyjnej”, to stanowiska tego z całą pewnością nie można per analogiam rozciągać na skargę nadzwyczajną. • Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela ten pogląd, podkreślając przy tym, że zarówno w art. 76 zdanie drugie Konstytucji, jak i w art. 81 tego aktu, wymaga się, aby zarzut naruszenia art. 76 Konstytucji formułować w powiązaniu z regulacjami prawa powszechnie obowiązującego. • Sąd Najwyższy zwraca też uwagę, że o nadaniu konstytucyjnej rangi ochronie praw konsumentów w art. 76 ustawy zasadniczej przesądziło uznanie, że „konsument jest słabszą stroną stosunku prawnego i z tej racji wymaga ochrony, a więc pewnych uprawnień, które doprowadziłyby do przynajmniej względnego zrównania pozycji kontrahentów”. • Z orzecznictwa TSUE wyprowadzić można tezę, że prawo europejskie kształtuje wyraźną powinność przeprowadzania kontroli treści umów zawieranych z konsumentami. • Sądy krajowe z urzędu weryfikują czy postanowienia umowne mają nieuczciwy charakter, stosując przy tym przepisy proceduralne w taki sposób, aby zapewnić konsumentowi skuteczną ochronę. […]
Skład orzekający
Elżbieta Karska
przewodniczący, sprawozdawca
Paweł Czubik
członek
Marek Sławomir Molczyk
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie obowiązku sądów do badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście kredytów indeksowanych CHF, oraz interpretacja art. 76 Konstytucji w powiązaniu z prawem UE."
Ograniczenia: Dotyczy głównie umów kredytowych indeksowanych walutą obcą zawartych z konsumentami przy użyciu wzorców umownych. Konieczność indywidualnej oceny każdej klauzuli.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ochrony konsumentów, a orzeczenie Sądu Najwyższego w ramach skargi nadzwyczajnej podkreśla kluczową rolę sądów w egzekwowaniu prawa UE i konstytucyjnych zasad ochrony słabszej strony umowy.
“Sąd Najwyższy: Sądy muszą z urzędu badać kredyty frankowe pod kątem abuzywności!”
Dane finansowe
WPS: 117 207,44 PLN
należność główna: 110 508,59 PLN
odsetki za opóźnienie: 3098,38 PLN
opłaty i prowizje: 207,12 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.