II CSKP 893/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa M. R. przeciwko Bank S.A. o zapłatę kwoty 231 027,60 zł wraz z odsetkami, wynikającego z rzekomej nieważności umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, a Sąd Apelacyjny w Łodzi utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy, oddalając apelację powoda. Sąd Apelacyjny uznał umowę za nieważną z powodu abuzywności klauzuli indeksacyjnej, ale zastosował teorię salda do rozliczeń między stronami, stwierdzając, że powód nie udowodnił, iż spełnione przez niego świadczenie przewyższa świadczenie banku. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 405 k.c. są uzasadnione. Powołując się na własną uchwałę (III CZP 11/20) i utrwalone orzecznictwo, Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku nieważności umowy kredytu, stronie która spłacała kredyt przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego (teoria dwóch kondykcji), niezależnie od ewentualnego roszczenia banku o zwrot kwoty kredytu. Sąd Najwyższy odrzucił tym samym zastosowaną przez Sąd Apelacyjny teorię salda. W związku z błędnymi założeniami prawnymi, Sąd Najwyższy przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zasady stosowania teorii dwóch kondykcji do rozliczeń stron w przypadku nieważności umów kredytowych indeksowanych do walut obcych, w szczególności w kontekście abuzywności klauzul.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy kredytu z powodu abuzywności klauzul, a jego zastosowanie do innych typów umów lub innych podstaw nieważności może wymagać analizy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, rozliczenie między stronami powinno nastąpić na podstawie teorii salda, czy teorii dwóch kondykcji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku nieważności umowy kredytu, stronie która spłacała kredyt przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego (teoria dwóch kondykcji), niezależnie od ewentualnego roszczenia banku o zwrot kwoty kredytu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odrzucił teorię salda stosowaną przez sąd apelacyjny, wskazując, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w przypadku nieważności umowy kredytu, strony mają niezależne od siebie roszczenia o zwrot świadczeń nienależnych. Istnienie i rozmiar roszczenia banku nie wpływa na zasadność dochodzonego przez konsumenta roszczenia.
Czy umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawierająca klauzule dotyczące waloryzacji i oprocentowania, może pozostać w mocy po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień?
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał umowę za nieważną z powodu abuzywności klauzuli indeksacyjnej, ale nie rozstrzygnął ostatecznie, czy umowa może dalej obowiązywać po wyeliminowaniu klauzul. Sąd Najwyższy uchylił wyrok z innych przyczyn, nie odnosząc się bezpośrednio do tej kwestii w uzasadnieniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. R. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
W przypadku nieważności umowy kredytu, stronie która spłacała kredyt przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Odrzucono teorię salda na rzecz teorii dwóch kondykcji.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia polegająca na stwierdzeniu z urzędu przez Sąd istnienia wzbogacenia po stronie powodowej, które kompensuje w pewnym zakresie roszczenie powoda w sytuacji, gdy strona pozwana takiego żądania nie zgłosiła, ani w formie roszczenia, ani w formie zarzutu, i go nie wykazała.
k.c. art. 498 § § 1
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia polegająca na przyjęciu z urzędu, że dokonanie potrącenia jest koniecznym warunkiem ustalenia istnienia oraz wysokości bezpodstawnego wzbogacenia, pomimo braku zarzutu ze strony pozwanej.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia polegająca na przyjęciu, że utrzymanie w mocy umowy kredytowej ze zmiennym oprocentowaniem po wyeliminowaniu z niej klauzuli określającej zasady zmiany oprocentowania nie będzie w konsekwencji stanowiło związania strony umową o odmiennym charakterze głównego przedmiotu umowy.
k.c. art. 385 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia polegająca na przyjęciu, że umowa kredytowa po wyeliminowaniu z niej zapisu dotyczącego zasad zmiany oprocentowania może dalej obowiązywać w sytuacji, gdy jest to sprzeczne z wolą konsumenta (powoda) i jako takie narusza zasadę swobody umów, a ponadto, gdy wskazane powyżej przepisy, również biorąc pod uwagę treść art. 353¹ k.c., wskazują, iż w takiej sytuacji umowa powinna zostać unieważniona w całości.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do roszczenia o zwrot świadczenia nienależnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 405 k.c. przez błędną wykładnię i zastosowanie teorii salda zamiast teorii dwóch kondykcji do rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu. • Naruszenie art. 6 k.c. przez stwierdzenie z urzędu wzbogacenia po stronie powodowej, które kompensuje roszczenie, mimo braku wniosku strony pozwanej. • Naruszenie art. 498 § 1 k.c. przez przyjęcie z urzędu, że potrącenie jest konieczne do ustalenia wzbogacenia, mimo braku zarzutu pozwanej. • Naruszenie art. 353¹ k.c. i art. 385 § 1 i 2 k.c. w zw. z dyrektywą 93/13/EWG przez błędną wykładnię, która dopuściła możliwość utrzymania w mocy umowy po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul, wbrew woli konsumenta i zasadzie swobody umów.
Godne uwagi sformułowania
stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. • Sąd Najwyższy odrzucił więc teorię salda, wskazując, że do rozliczenia stron w takim przypadku ma zastosowanie teoria dwóch kondykcji.
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący
Maciej Kowalski
członek
Marcin Łochowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady stosowania teorii dwóch kondykcji do rozliczeń stron w przypadku nieważności umów kredytowych indeksowanych do walut obcych, w szczególności w kontekście abuzywności klauzul."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy kredytu z powodu abuzywności klauzul, a jego zastosowanie do innych typów umów lub innych podstaw nieważności może wymagać analizy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i wyjaśnia kluczową kwestię rozliczeń po stwierdzeniu nieważności umowy, co jest niezwykle istotne dla wielu konsumentów i prawników.
“Kredyt frankowy nieważny? Sąd Najwyższy wyjaśnia, jak banki muszą rozliczyć się z klientami!”
Dane finansowe
WPS: 231 027,6 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.