II CSKP 83/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek po J. P., który wydziedziczył swojego syna T. P. (ojca powódek) i w testamencie powołał do spadku pozwanych B. P. i W. P. Pozwani odwołali się od wyroku Sądu Apelacyjnego, kwestionując w szczególności zaliczenie wartości darowizny gospodarstwa rolnego do substratu zachowku. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok wstępny Sądu Okręgowego, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Kluczowe wątpliwości dotyczyły kwalifikacji umowy darowizny gospodarstwa rolnego zawartej w celu uzyskania renty strukturalnej oraz prawidłowości zastosowania instytucji wyroku wstępnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że instytucja zachowku stanowi wyjątek od swobody testowania i ma na celu ochronę najbliższych członków rodziny. Analizując umowę darowizny, Sąd Najwyższy wskazał, że nawet jeśli umowa zawierała elementy związane z uzyskaniem renty strukturalnej, nie wyklucza to jej kwalifikacji jako darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku. Podkreślono, że przepisy o rentach strukturalnych nie tworzą autonomicznego rodzaju umowy, a jedynie odsyłają do przepisów kodeksu cywilnego. Sąd Najwyższy zakwestionował również zastosowanie wyroku wstępnego, wskazując, że w tej sprawie sporna była wysokość roszczenia, a nie sama zasada odpowiedzialności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowa darowizny gospodarstwa rolnego zawarta w celu uzyskania renty strukturalnej podlega zaliczeniu na poczet zachowku. Kwestionowanie dopuszczalności wyroku wstępnego w sprawach o zachowek, gdy sporna jest wysokość roszczenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w celu uzyskania renty strukturalnej, ale jego argumentacja dotycząca wykładni darowizny i wyroku wstępnego ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa darowizny gospodarstwa rolnego, zawarta w celu uzyskania renty strukturalnej, podlega zaliczeniu na poczet zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wartość gospodarstwa rolnego, będącego przedmiotem darowizny, podlega zaliczeniu na poczet zachowku, nawet jeśli umowa zawierała elementy związane z uzyskaniem renty strukturalnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy o rentach strukturalnych nie tworzą autonomicznego rodzaju umowy i nie wyłączają możliwości kwalifikacji takiej umowy jako darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku. Wartość przysporzenia pod tytułem darmym, które za życia spadkodawcy przeszło z jego majątku do majątku spadkobiercy, podlega zaliczeniu.
Czy w sprawie o zachowek, gdzie sporna jest wysokość roszczenia, dopuszczalne jest wydanie wyroku wstępnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w sytuacji gdy brak wątpliwości co do zasady odpowiedzialności, a sporna jest jedynie wysokość roszczenia (w tym ustalenie substratu zachowku), wydanie wyroku wstępnego jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że wyrok wstępny może dotyczyć jedynie zasady odpowiedzialności lub istnienia konkretnego stosunku prawnego. W tej sprawie, status prawny stron i treść przepisów przesądzały o zasadzie odpowiedzialności, a spór dotyczył wyłącznie wysokości zachowku, co nie powinno być przedmiotem wyroku wstępnego.
Jak należy interpretować pojęcie darowizny na potrzeby obliczania zachowku, w szczególności w kontekście umów przekazania gospodarstwa rolnego następcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przez darowiznę na potrzeby obliczania zachowku należy rozumieć wszelkie przysporzenia pod tytułem darmym, które za życia spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy jako nieodpłatnie uzyskane korzyści.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że pojęcie darowizny w prawie spadkowym nie ma autonomicznego charakteru i należy je rozumieć szeroko, obejmując wszelkie nieodpłatne przysporzenia. Nawet jeśli umowa zawierała elementy odpłatne lub była związana z uzyskaniem świadczeń, nie wyklucza to jej kwalifikacji jako darowizny, jeśli dominującą cechą było przysporzenie pod tytułem darmym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. P. | osoba_fizyczna | powódka |
| N. P. | osoba_fizyczna | powódka |
| B. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| W. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, dolicza się jednak darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
Pomocnicze
k.c. art. 1000 § 1
Kodeks cywilny
Roszczenie o uzupełnienie zachowku można kierować przeciwko osobie trzeciej, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.
k.c. art. 888 § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy darowizny.
k.c. art. 65 § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zasady wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 889 § 1
Kodeks cywilny
Przepis określający stosunki prawne wyłączone spod reguł darowizny.
Dz.U. z 2018 r., poz. 872 art. 2 § ust. 5
Ustawa o rentach strukturalnych w rolnictwie
Definicja przekazania gospodarstwa rolnego.
Dz.U. z 2018 r., poz. 872 art. 3 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o rentach strukturalnych w rolnictwie
Przekazanie gospodarstwa rolnego jako warunek uzyskania renty strukturalnej.
Dz.U. z 2018 r., poz. 872 art. 7 § ust. 1
Ustawa o rentach strukturalnych w rolnictwie
Wymagania dotyczące umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego.
k.p.c. art. 318 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres wyroku wstępnego.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398^15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa wykładnia umowy darowizny gospodarstwa rolnego. • Niewłaściwe zastosowanie przepisu o wyroku wstępnym. • Błędne uznanie, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego nie podlega zaliczeniu na poczet zachowku.
Odrzucone argumenty
Umowa darowizny w celu zaprzestania działalności rolniczej i uzyskania renty strukturalnej nie jest darowizną w rozumieniu k.c. • Niezastosowanie przepisów ustawy o rentach strukturalnych. • Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy ma autonomiczny charakter i nie podlega zaliczeniu na poczet zachowku.
Godne uwagi sformułowania
swoboda testowania nigdy nie ma charakteru absolutnego • zachowek stanowi minimum udziału spadkobierców ustawowych • przez darowiznę należy rozumieć wszelkie przysporzenia pod tytułem darmym • umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy jest niejednorodna, zawiera elementy prawa administracyjnego, cywilnego i ubezpieczeniowego stąd ma autonomiczny charakter.
Skład orzekający
Anna Owczarek
przewodniczący, sprawozdawca
Władysław Pawlak
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa darowizny gospodarstwa rolnego zawarta w celu uzyskania renty strukturalnej podlega zaliczeniu na poczet zachowku. Kwestionowanie dopuszczalności wyroku wstępnego w sprawach o zachowek, gdy sporna jest wysokość roszczenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w celu uzyskania renty strukturalnej, ale jego argumentacja dotycząca wykładni darowizny i wyroku wstępnego ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej instytucji prawa spadkowego (zachowek) w kontekście specyficznych przepisów dotyczących rolnictwa (renty strukturalne) i procedury cywilnej (wyrok wstępny). Interpretacja Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla prawników.
“Czy darowizna gospodarstwa rolnego na rentę strukturalną pozbawia spadkobierców zachowku? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 200 000 PLN
zachowek: 100 000 PLN
zachowek: 100 000 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.