II CSKP 57/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi pauliańskiej wniesionej przez powoda „A.” Sp. z o.o. przeciwko K. D., H. D. i L. D. o uznanie za bezskuteczną umowy darowizny nieruchomości wraz z ustanowioną służebnością osobistą mieszkania. Dłużniczka H. D. darowała lokal mieszkalny swojej córce K. D., która w zamian obciążyła nieruchomość służebnością dożywotniego i nieodpłatnego mieszkania na rzecz H. D. i L. D. Celem tej czynności było umożliwienie egzekucji należności wynikających z tytułów wykonawczych. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w części dotyczącej darowizny i służebności wobec K. D., oddalając je wobec H. i L. D. Sąd Apelacyjny częściowo zmienił wyrok, uznając umowę za bezskuteczną wobec wszystkich pozwanych, podkreślając, że ustanowienie służebności nie pozbawia umowy darowizny cech bezpłatności i może być oceniane łącznie z darowizną. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 marca 2022 r. oddalił skargę kasacyjną pozwanych, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedmiotem skargi pauliańskiej może być zarówno umowa darowizny, jak i ustanowienie służebności osobistej, jeśli obie czynności prowadzą do pokrzywdzenia wierzyciela. Podkreślono, że ustanowienie służebności mieszkania na rzecz dłużników, którzy wcześniej darowali nieruchomość, stanowi zabezpieczenie ich prawa do korzystania z niej kosztem wierzyciela, co utrudnia lub uniemożliwia egzekucję.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie możliwości zaskarżenia skargą pauliańską umów darowizny połączonych z ustanowieniem służebności osobistych, a także interpretacja art. 528 k.c. w kontekście ochrony wierzycieli.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej, gdzie darowizna nieruchomości jest połączona z ustanowieniem służebności mieszkania na rzecz darczyńców.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa darowizny nieruchomości połączona z ustanowieniem służebności osobistej mieszkania na rzecz darczyńców może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela na podstawie skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa darowizny nieruchomości połączona z ustanowieniem służebności osobistej mieszkania na rzecz darczyńców może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela na podstawie skargi pauliańskiej, jeśli obie czynności prowadzą do pokrzywdzenia wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że umowa darowizny i ustanowienie służebności nie mogą być traktowane odrębnie w kontekście skargi pauliańskiej. Taka zespolona czynność prawna prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela, ponieważ dłużnicy uzyskują korzyść majątkową (służebność) kosztem składnika majątkowego, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie.
Czy ustanowienie służebności osobistej mieszkania na rzecz dłużników, którzy darowali nieruchomość, może być przedmiotem skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustanowienie służebności osobistej mieszkania na rzecz dłużników, którzy darowali nieruchomość, może być przedmiotem skargi pauliańskiej, jeśli czynność ta prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ustanowienie służebności osobistej na rzecz darczyńców, którzy wcześniej darowali nieruchomość, stanowi korzyść majątkową dla dłużników i może utrudniać lub uniemożliwiać egzekucję z nieruchomości.
Czy osoba bliska dłużnikowi, która uzyskała korzyść majątkową z czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, może być pozwana w ramach skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba bliska dłużnikowi, która uzyskała korzyść majątkową z czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, może być pozwana w ramach skargi pauliańskiej, nawet jeśli nie wiedziała o zamiarze pokrzywdzenia wierzyciela (art. 528 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że przepis art. 527 § 3 k.c. ustanawia domniemanie świadomości osoby bliskiej, które może być obalone. Jednakże, zgodnie z art. 528 k.c., nie ma znaczenia, czy osoba bliska wiedziała o zamiarze pokrzywdzenia wierzyciela, jeśli uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. spółki z o.o. w S. | spółka | powód |
| K. D. | osoba_fizyczna | pozwany |
| H. D. | osoba_fizyczna | pozwany |
| L. D. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy uznania za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli wobec osoby trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową.
k.c. art. 528
Kodeks cywilny
Określa skutki uzyskania korzyści majątkowej bezpłatnie przez osobę trzecią, niezależnie od jej świadomości co do zamiaru pokrzywdzenia wierzyciela.
k.c. art. 531 § § 1
Kodeks cywilny
Określa, że uznanie za bezskuteczną następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek czynności uzyskała korzyść majątkową.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia Sądu Najwyższego o oddaleniu skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Pomocnicze
k.c. art. 527 § § 3
Kodeks cywilny
Ustanawia domniemanie świadomości osoby będącej w bliskim stosunku z dłużnikiem co do jego zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli.
k.c. art. 529
Kodeks cywilny
Zawiera domniemanie świadomości dłużnika co do pokrzywdzenia wierzyciela.
k.c. art. 531 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy sytuacji, gdy czynność prawna dłużnika polegała na ustanowieniu na jego rzecz lub rzecz osób trzecich ograniczonego prawa rzeczowego.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi kasacyjnej.
k.c. art. 158
Kodeks cywilny
Wymóg formy aktu notarialnego dla umowy o przeniesienie własności nieruchomości.
k.c. art. 245 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy formy oświadczenia woli właściciela ustanawiającego ograniczone prawo rzeczowe.
k.c. art. 60
Kodeks cywilny
Dotyczy formy dorozumianej oświadczenia woli.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula generalna zakazująca nadużywania prawa podmiotowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa darowizny nieruchomości połączona z ustanowieniem służebności osobistej mieszkania na rzecz darczyńców może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela na podstawie skargi pauliańskiej. • Ustanowienie służebności osobistej na rzecz dłużników, którzy darowali nieruchomość, stanowi korzyść majątkową i może prowadzić do pokrzywdzenia wierzyciela. • Nie ma znaczenia, czy osoba bliska dłużnikowi wiedziała o zamiarze pokrzywdzenia wierzyciela, jeśli uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie (art. 528 k.c.).
Odrzucone argumenty
Czynność prawna polegająca na darowiźnie nieruchomości i ustanowieniu służebności powinna być traktowana odrębnie. • Ustanowienie służebności osobistej nie stanowi rozporządzenia nieruchomością w rozumieniu art. 531 § 2 k.c. • Brak świadomości pozwanej K. D. o zamiarze pokrzywdzenia wierzyciela przez jej rodziców. • Zastosowanie art. 5 k.c. w celu ochrony dłużników o niskich dochodach.
Godne uwagi sformułowania
„zespolenia” roli dłużnika i osoby trzeciej • Tego rodzaju czynność prawna musi być uznana za zdziałaną ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, bowiem ewidentnie prowadzi do utrudnienia, a nawet uniemożliwienia egzekucji z nieruchomości • nie można „rozszczepiać” tych czynności i traktować ich jako dwóch niezależnych od siebie czynności w postaci umowy darowizny i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego.
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący, sprawozdawca
Dariusz Dończyk
członek
Karol Weitz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości zaskarżenia skargą pauliańską umów darowizny połączonych z ustanowieniem służebności osobistych, a także interpretacja art. 528 k.c. w kontekście ochrony wierzycieli."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej, gdzie darowizna nieruchomości jest połączona z ustanowieniem służebności mieszkania na rzecz darczyńców.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak dłużnicy próbują ukryć majątek przed wierzycielami poprzez skomplikowane transakcje, a sądy walczą z takimi próbami, interpretując przepisy dotyczące skargi pauliańskiej.
“Jak dłużnicy próbują oszukać wierzycieli? Sąd Najwyższy wyjaśnia, co można zaskarżyć.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.