Orzeczenie · 2011-02-02

II CSK 414/10

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2011-02-02
SAOSCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy
roboty budowlaneumowa o roboty budowlaneprace dodatkowebezpodstawne wzbogacenienieważność umowyforma pisemnaaneks do umowySąd Najwyższyskarga kasacyjna

Sprawa dotyczyła roszczenia powoda J. S. o zapłatę kwoty 217 160 zł od pozwanego W. K. z tytułu wykonanych robót budowlanych, w tym prac dodatkowych. Sąd Okręgowy w P. pierwotnie uwzględnił powództwo w całości, uznając, że powodowi należy się wynagrodzenie za prace dodatkowe, mimo braku pisemnego aneksu do umowy, zgodnie z § 8 i § 13 umowy. Sąd pierwszej instancji ustalił, że strony zawarły umowę o roboty budowlane, a powód wykonał szereg prac dodatkowych, których koszt wyniósł 177 762 zł, a także nie otrzymał zapłaty 39 398 zł za prace objęte pierwotnym projektem. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, zasądzając jedynie kwotę 39 398 zł, a pozostałą część powództwa oddalił, opierając się na zarzucie naruszenia art. 632 w zw. z art. 65 § 2 k.p.c. Sąd drugiej instancji uznał, że brak pisemnego aneksu do umowy, mimo wykonania prac dodatkowych, uniemożliwia dochodzenie dodatkowego wynagrodzenia, a prace te zostały wykonane na własne ryzyko powoda. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej oddalenia powództwa o zapłatę za prace dodatkowe. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia art. 405 k.c. przez jego niezastosowanie jest zasadny. Podzielił stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, nawet jeśli umowa jest nieważna z powodu niezachowania formy pisemnej, równowartość wykonanych robót może być dochodzona na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli pozwany został wzbogacony. Sąd Najwyższy podkreślił, że podstawa faktyczna żądania pozostała taka sama, co umożliwiło zastosowanie art. 405 k.c. Sprawa została przekazana Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Uzasadnienie możliwości dochodzenia zapłaty za prace wykonane na podstawie nieważnej umowy o roboty budowlane na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Ograniczenia stosowania

Stosowanie art. 405 k.c. jest możliwe, gdy podstawa faktyczna żądania pozostaje taka sama, a wzbogacenie jest bezsporne.

Zagadnienia prawne (2)

Czy roszczenie o zapłatę za roboty budowlane wykonane na podstawie nieważnej umowy (z powodu niezachowania formy pisemnej) może być uwzględnione na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, roszczenie o zapłatę za roboty budowlane wykonane na podstawie nieważnej umowy może być uwzględnione na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli pozwany został wzbogacony, a podstawa faktyczna żądania jest taka sama.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podzielił stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym nieważność umowy z powodu niezachowania formy pisemnej nie wyklucza możliwości dochodzenia równowartości wykonanych robót na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, pod warunkiem, że podstawa faktyczna żądania nie uległa zmianie.

Czy sąd może uwzględnić powództwo na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli powód dochodził zapłaty na podstawie nieważnej umowy, bez dokonywania przedmiotowej zmiany powództwa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sąd może uwzględnić powództwo na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nawet jeśli powód dochodził zapłaty na podstawie nieważnej umowy, bez potrzeby dokonywania przedmiotowej zmiany powództwa.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, stwierdził, że jeśli podstawa faktyczna żądania jest taka sama, nie ma przeszkód do zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nawet jeśli pierwotnie umowa była nieważna.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
powód (w części dotyczącej prac dodatkowych)

Strony

NazwaTypRola
J. S.osoba_fizycznapowód
W. K.osoba_fizycznapozwany

Przepisy (10)

Główne

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Przepis o bezpodstawnym wzbogaceniu może być podstawą zasądzenia wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na podstawie nieważnej umowy.

Pomocnicze

k.p.c. art. 632

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wynagrodzenia ryczałtowego w umowie o roboty budowlane.

k.p.c. art. 65 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wykładni oświadczeń woli.

k.p.c. art. 3983 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

k.p.c. art. 39813 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie Sądu Najwyższego podstawą faktyczną orzeczenia.

k.p.c. art. 321 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie sądu żądaniem pozwu.

k.p.c. art. 39815

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie przez Sąd Najwyższy.

k.p.c. art. 108 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie o kosztach w przypadku uchylenia wyroku.

k.p.c. art. 391 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Rozpoznanie apelacji.

k.p.c. art. 39821

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 405 k.c. przez jego niezastosowanie, tj. możliwość dochodzenia zapłaty za roboty wykonane na podstawie nieważnej umowy na zasadach bezpodstawnego wzbogacenia.

Godne uwagi sformułowania

roboty dodatkowe, nieobjęte przekazaną dokumentacją, będą wykonane na podstawie wpisu do dziennika budowy (...) oraz zawartego (...) aneksu do umowy (§ 8 umowy) • zmiana umowy będzie dokonywana w formie pisemnej pod rygorem nieważności (§ 13 umowy) • powód wykonał zatem prace nie objęte umową na własne ryzyko • nie było przeszkód – ze względu na to, że podstawa faktyczna jest taka sama – do zastosowania art. 405 k.c.

Skład orzekający

Henryk Pietrzkowski

przewodniczący-sprawozdawca

Dariusz Dończyk

członek

Jan Górowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości dochodzenia zapłaty za prace wykonane na podstawie nieważnej umowy o roboty budowlane na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu."

Ograniczenia: Stosowanie art. 405 k.c. jest możliwe, gdy podstawa faktyczna żądania pozostaje taka sama, a wzbogacenie jest bezsporne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu w budownictwie - rozliczeń za prace dodatkowe i nieważności umów z powodu braku formy pisemnej. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma praktyczne znaczenie dla wykonawców i inwestorów.

Nieważna umowa nie oznacza braku zapłaty? Sąd Najwyższy o bezpodstawnym wzbogaceniu w budownictwie.

Dane finansowe

WPS: 217 160 PLN

część wynagrodzenia za roboty objęte umową: 39 398 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst