II CSK 228/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania uzgodnienia treści księgi wieczystej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Powódka A.J. kwestionowała czynność darowizny tego prawa na rzecz żony jej ówczesnego męża i pełnomocnika, W.C., dokonaną na podstawie udzielonego pełnomocnictwa. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że pełnomocnictwo obejmowało prawo do rozporządzania tym prawem, a powódka nie wykazała, by czynność była sprzeczna z jej wolą. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Kluczowym zagadnieniem stała się wykładnia pełnomocnictwa oraz możliwość uznania czynności za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) w przypadku nadużycia umocowania przez pełnomocnika, zwłaszcza gdy działał on w sytuacji konfliktu rodzinnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że do wykładni pełnomocnictwa nie stosuje się art. 65 § 2 k.c., ale zwrócił uwagę na konieczność oceny czynności z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, uwzględniając relacje między stronami oraz potencjalną wiedzę osoby trzeciej o sprzeczności czynności z wolą mocodawcy. Wskazano, że Sąd Okręgowy nie zbadał wystarczająco sekwencji czasowej zdarzeń i kontekstu rodzinnego, co mogło prowadzić do nadużycia zaufania i lojalności wobec mocodawcy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia pełnomocnictwa, zasady współżycia społecznego w kontekście nadużycia umocowania, relacje rodzinne a czynności prawne.
Dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu rodzinnego i darowizny prawa do lokalu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy do wykładni pełnomocnictwa pisemnego stosuje się przepisy dotyczące wykładni umów (art. 65 § 2 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, do wykładni pełnomocnictwa pisemnego nie stosuje się art. 65 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Pełnomocnictwo jest jednostronną czynnością prawną, a nie umową, dlatego przepisy dotyczące wykładni umów nie mają do niego zastosowania.
Czy czynność prawna dokonana przez pełnomocnika z osobą trzecią, będąca nadużyciem umocowania w stosunku wewnętrznym (między mocodawcą a pełnomocnikiem), jest nieważna na podstawie art. 58 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Czynność prawna może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) nawet w relacji między mocodawcą a osobą trzecią, jeśli osoba trzecia wiedziała lub mogła się dowiedzieć o sprzeczności czynności z wolą mocodawcy lub o celu uzyskania ochrony własnego interesu kosztem mocodawcy.
Uzasadnienie
Nadużycie umocowania przez pełnomocnika, polegające na działaniu wbrew woli mocodawcy, może prowadzić do nieważności czynności prawnej z osobą trzecią, jeśli ta osoba miała świadomość lub mogła mieć świadomość takiej sytuacji, a czynność służyła jej interesom kosztem mocodawcy. Sąd powinien badać zgodność czynności z zasadami współżycia społecznego w szerszym kontekście.
Czy darowizna spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przez pełnomocnika na rzecz swojej żony, w sytuacji konfliktu rodzinnego między mocodawcą a jego synem (mężem obdarowanej), stanowi nadużycie pełnomocnictwa i jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Taka czynność może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), jeśli kontekst rodzinny i relacje między stronami wskazują na nadużycie zaufania i lojalności wobec mocodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy nie zbadał wystarczająco sekwencji czasowej zdarzeń i kontekstu konfliktu rodzinnego, który mógł istnieć między powódką a jej ówczesnym mężem i jego rodziną. Dokonanie darowizny w takiej sytuacji mogło stanowić nadużycie zaufania i lojalności, co uzasadniałoby uznanie czynności za nieważną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.J. | osoba_fizyczna | powódka |
| S.C. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A.C. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tłumaczyć tak, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
k.c. art. 948
Kodeks cywilny
Zawiera odrębne reguły wykładni testamentu.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacyjna.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. przez Sąd Okręgowy. • Konieczność zbadania, czy czynność darowizny nie stanowiła nadużycia pełnomocnictwa w kontekście zasad współżycia społecznego i konfliktu rodzinnego.
Odrzucone argumenty
Pełnomocnictwo obejmowało prawo do rozporządzania spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu. • Brak dowodów na sprzeczność czynności z rzeczywistą wolą powódki.
Godne uwagi sformułowania
Nadużycie umocowania obejmuje różnorodne sytuacje odznaczające się istotnymi cechami wspólnymi, tj. pełnomocnik działa w granicach umocowania, jego działanie zamiast korzyści przynosi mocodawcy straty, a ponadto działa wbrew jego rzeczywistej lub hipotecznej woli. • Ze względu na niezależność pełnomocnictwa od stosunku podstawowego działanie pełnomocnika będące nadużyciem umocowania, co do zasady nie wywiera wpływu na stosunek zewnętrzny z osobą trzecią. • Za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego może być uznane takie działanie osoby trzeciej, która dokonuje czynności prawnej z pełnomocnikiem, wiedząc (lub dopuszczając taką ewentualność) o tym, że jest ona nie tylko sprzeczna z wolą mocodawcy, ale także ma na celu uzyskanie ochrony własnego interesu majątkowego osoby trzeciej (jej bliskich) kosztem osoby mocodawcy (art. 58 § 2 k.c.).
Skład orzekający
Marian Kocon
przewodniczący-sprawozdawca
Grzegorz Misiurek
członek
Maria Szulc
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia pełnomocnictwa, zasady współżycia społecznego w kontekście nadużycia umocowania, relacje rodzinne a czynności prawne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu rodzinnego i darowizny prawa do lokalu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza kwestię nadużycia zaufania w rodzinie i jego konsekwencji prawnych w obrocie nieruchomościami, co jest tematem interesującym dla szerszego grona odbiorców.
“Czy darowizna mieszkania od teścia dla synowej, dokonana przez pełnomocnika, może być nieważna z powodu konfliktu rodzinnego?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.