Orzeczenie · 2014-04-02

II CA 2452/13

Sąd
Sąd Okręgowy w Krakowie
Miejsce
Kraków
Data
2014-04-02
SAOSnieruchomościzasiedzenieWysokaokręgowy
zasiedzenienieruchomościposiadanie samoistneposiadanie zależnezamiana gruntówumowa użyczeniadopłaty unijnestan prawny

Sąd Okręgowy w Krakowie rozpatrywał apelację Agencji Nieruchomości Rolnych od postanowienia Sądu Rejonowego w Oświęcimiu, które uwzględniło wniosek o zasiedzenie nieruchomości przez wnioskodawców J. H. i D. H. Wnioskodawcy posiadali nieruchomość od 1976 roku, wywodząc swoje posiadanie z nieformalnej zamiany gruntów z poprzednikiem prawnym Agencji. Sąd Rejonowy ustalił, że posiadanie to miało charakter samoistny, mimo że nabyto je w złej wierze, i zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 stycznia 2007 roku. Apelacja Agencji skupiała się na zarzutach naruszenia przepisów procedury cywilnej (art. 247 kpc, art. 233 § 1 kpc) oraz prawa materialnego (art. 172 kc w zw. z art. 336 kc, art. 339 kc, art. 603 kc w zw. z art. 65 § 1 i 2 kc). Głównym argumentem apelującego było uznanie, że posiadanie wnioskodawców było zależne (wynikające z umowy użyczenia), a nie samoistne, co miało być potwierdzone przez porozumienie z 30 grudnia 2003 roku. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego za własne. Sąd odwoławczy podkreślił, że art. 247 kpc nie dotyczy dokumentów zawierających oświadczenia wiedzy, a porozumienie z 2003 roku miało taki charakter i służyło głównie uzyskaniu dopłat unijnych, nie zaś potwierdzeniu umowy użyczenia. Sąd odrzucił również zarzuty naruszenia art. 233 § 1 kpc, uznając ocenę dowodów przez Sąd Rejonowy za prawidłową, a zeznania świadków wnioskodawców za wiarygodne, znajdujące potwierdzenie w innych dowodach. Sąd Okręgowy podkreślił, że nawet świadomość posiadacza o braku tytułu własności nie wyklucza samoistności posiadania, a dążenie do uregulowania stanu prawnego nie pozbawia posiadania tego charakteru. Sąd uznał, że pierwotna umowa z 1976 roku, mimo braku formalnej formy, miała charakter zamiany, a nie użyczenia, co doprowadziło do zasiedzenia. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 kpc.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Potwierdzenie, że nieważna umowa może prowadzić do zasiedzenia, a także interpretacja charakteru posiadania w kontekście nieformalnych transakcji gruntami i celu uzyskania dopłat unijnych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej z lat 70. XX wieku i późniejszych porozumień.

Zagadnienia prawne (4)

Czy posiadanie nieruchomości nabyte na podstawie nieformalnej umowy zamiany gruntów, która nie spełnia wymogów formy aktu notarialnego, może prowadzić do zasiedzenia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, nawet nieważna umowa (np. zamiany gruntów bez zachowania formy aktu notarialnego) może stanowić podstawę do nabycia posiadania samoistnego, które prowadzi do zasiedzenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo braku formalnej umowy zamiany w 1976 roku, działania stron i sposób zagospodarowania nieruchomości wskazywały na zamiar zamiany, a nie użyczenia. Nieważna umowa może kreować stan posiadania prowadzący do zasiedzenia.

Czy porozumienie z 2003 roku, dotyczące korzystania z gruntów, potwierdzało umowę użyczenia, czy miało inny cel?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Porozumienie z 2003 roku miało na celu głównie sprecyzowanie stanu posiadania dla celów uzyskania dopłat unijnych i nie stanowiło potwierdzenia umowy użyczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że porozumienie nie posługiwało się terminem 'użyczenie', a jego treść i kontekst (możliwość uzyskania dopłat unijnych) wskazywały na inny cel niż potwierdzenie umowy użyczenia. Sąd podkreślił, że dopłaty unijne były uzależnione od rolniczego korzystania z gruntu, a niekoniecznie od formalnego tytułu prawnego.

Czy świadomość posiadacza, że nie jest właścicielem nieruchomości, a także jego starania o uregulowanie stanu prawnego, wykluczają samoistność posiadania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, świadomość braku tytułu własności wpływa jedynie na kwalifikację posiadania jako dobrej lub złej wiary, a nie na jego samoistność. Starani o uregulowanie stanu prawnego również nie pozbawiają posiadania przymiotu samoistności.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym samoistny posiadacz w złej wierze, który zwraca się do właściciela z ofertą nabycia własności, nie traci przymiotu samoistności. Podobnie, świadomość braku własności wpływa na dobrą/złą wiarę, a nie na samoistność posiadania.

Czy dowód ze świadków przeciwko osnowie dokumentu obejmującego czynność prawną jest dopuszczalny?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Dowód ze świadków przeciwko osnowie dokumentu jest dopuszczalny, gdy dokument zawiera oświadczenia wiedzy (narratywne), a nie oświadczenia woli (konstytutywne).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że art. 247 kpc dotyczy dokumentów konstytutywnych, a nie narratywnych. Porozumienie z 2003 roku miało charakter oświadczenia wiedzy, dlatego można było dowodzić jego sensu innymi środkami dowodowymi.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalić apelację
Strona wygrywająca
wnioskodawcy

Strony

NazwaTypRola
J. H.osoba_fizycznawnioskodawca
D. H.osoba_fizycznawnioskodawczyni
Agencja Nieruchomości Rolnych w W.instytucjauczestnik
Agencja Nieruchomości Rolnych w (...)instytucjauczestnik
(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w O.spółkauczestnik

Przepisy (11)

Główne

k.c. art. 172

Kodeks cywilny

Dotyczy zasiedzenia nieruchomości przez samoistnego posiadacza.

Pomocnicze

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Definicja posiadacza samoistnego.

k.c. art. 339

Kodeks cywilny

Domniemanie samoistności posiadania.

k.c. art. 603

Kodeks cywilny

Dotyczy zamiany rzeczy.

k.c. art. 65 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli.

k.p.c. art. 247

Kodeks postępowania cywilnego

Dowód ze świadków przeciwko osnowie dokumentu.

k.p.c. art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasady oceny dowodów.

k.p.c. art. 520 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie o kosztach w sprawach nieprocesowych.

u.k.s.c. art. 113 § ust. 1

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy kosztów sądowych.

Ustawa o zmianie ustawy - kodeks cywilny art. 9 i 10

Zmiany w zakresie zasiedzenia nieruchomości państwowych.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych...

Podstawa do ustalenia kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Posiadanie nieruchomości od 1976 roku miało charakter samoistny, mimo braku formalnej umowy. • Porozumienie z 2003 roku służyło uzyskaniu dopłat unijnych, a nie potwierdzeniu umowy użyczenia. • Nieważna umowa może prowadzić do zasiedzenia. • Świadomość braku własności nie wyklucza samoistności posiadania. • Starania o uregulowanie stanu prawnego nie pozbawiają posiadania przymiotu samoistności.

Odrzucone argumenty

Posiadanie było zależne (umowa użyczenia). • Porozumienie z 2003 roku potwierdzało umowę użyczenia. • Dowód ze świadków przeciwko osnowie dokumentu był niedopuszczalny. • Ocena dowodów przez Sąd Rejonowy była błędna. • Dysproporcja w wartości zamienianych gruntów świadczy o braku zamiany.

Godne uwagi sformułowania

nie można rozważać skuteczności umowy zamiany z uwagi na brak zgody uczestnika Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, skoro ta instytucja nie funkcjonowała w roku 1976 • nie można zgodzić się z apelacją, że dokument ten potwierdza na piśmie zawartą ustnie w 1976 r. umowę wzajemnego użyczenia. • dokument ten służyć miał jedynie pozyskiwaniu przez posiadaczy gruntów dopłat unijnych • samoistny posiadacz rzeczy w złej wierze, który w czasie biegu zasiedzenia zwraca się do właściciela lub innej osoby, którą uważa za właściciela, z ofertą nabycia własności tej rzeczy w drodze umowy, nie pozbawia swego posiadania przymiotów samoistności • cała koncepcja prowadzenia niniejszego procesu oraz właściwie cała apelacja zbudowane zostały na tym jednym dowodzie, na dokumencie z 30 grudnia 2003 r., któremu apelujący pragnął, bezskutecznie, przypisać wagę, jakiej ten dokument po prostu nie ma.

Skład orzekający

Lucyna Rajchel

przewodniczący

Weronika Oklejak

sędzia

Krzysztof Wąsik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że nieważna umowa może prowadzić do zasiedzenia, a także interpretacja charakteru posiadania w kontekście nieformalnych transakcji gruntami i celu uzyskania dopłat unijnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej z lat 70. XX wieku i późniejszych porozumień.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak długotrwałe, nieformalne transakcje gruntami mogą prowadzić do zasiedzenia, nawet jeśli pierwotne umowy były wadliwe formalnie. Podkreśla znaczenie faktycznego władania nieruchomością.

Nieformalna zamiana gruntów sprzed 40 lat doprowadziła do zasiedzenia – sąd rozstrzyga spór o własność.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst