I USKP 200/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną ubezpieczonego W. H. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie, oddalając odwołanie od decyzji organu rentowego obniżającej wysokość emerytury policyjnej. Organ rentowy zastosował art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, uznając okres służby ubezpieczonego na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Okręgowy uznał, że organ niewłaściwie zastosował przepis, wskazując, że nie można było uznać, iż ubezpieczony pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego w sposób uzasadniający obniżenie świadczeń. Sąd Apelacyjny nie podzielił tych ustaleń, uznając apelację organu rentowego za uzasadnioną. Sąd odwoławczy ustalił, że ubezpieczony był członkiem PZPR i aktywnie działał w strukturach WUSW, co miało świadczyć o jego świadomym udziale w służbie na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, wskazując na potrzebę ponownego rozpoznania sprawy. Podkreślono, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego w przypadku służby w określonych formacjach, jednakże ciężar dowodu może przejść na ubezpieczonego, który może obalić to domniemanie. Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na potencjalną niezgodność art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą równości i ochrony praw nabytych, w zakresie obniżania świadczenia do poziomu przeciętnej emerytury, gdy część świadczenia została wypracowana po 1990 r.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących emerytur policyjnych dla funkcjonariuszy służb PRL, w tym kwestii domniemania służby na rzecz państwa totalitarnego oraz zgodności przepisów z Konstytucją RP.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb PRL i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy okres służby funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa państwa w okresie PRL może być uznany za "służbę na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, uzasadniającą obniżenie emerytury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że istnieje domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa w przypadku służby w instytucjach wymienionych w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, jednakże ubezpieczony może obalić to domniemanie. Ponadto, ocena powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, w tym indywidualne czyny i ich weryfikację pod kątem naruszenia praw człowieka.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że choć istnieje domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego, to nie jest ono nieobalalne. Ciężar dowodu może przejść na ubezpieczonego, który musi wykazać, że jego służba nie miała charakteru represyjnego. Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepis art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, nie uwzględniając możliwości obalenia domniemania i nie dokonując pełnej oceny indywidualnych czynów funkcjonariusza.
Czy art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej, obniżający emeryturę do poziomu przeciętnej emerytury ZUS, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą równości, ochrony praw nabytych i prawa do zabezpieczenia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej może naruszać zasady konstytucyjne, w tym prawo do własności i zabezpieczenia społecznego, poprzez dyskryminowanie funkcjonariuszy, których świadczenie zostało wypracowane po 1990 r.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że obniżanie świadczenia do poziomu przeciętnej emerytury, gdy część świadczenia została wypracowana po 1990 r., narusza zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP), prawo do własności (art. 64 Konstytucji RP) i prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 Konstytucji RP), ponieważ nierówno traktuje funkcjonariuszy w porównaniu do tych, którzy służyli po 1990 r.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. H. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (29)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący obniżania emerytur funkcjonariuszy pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definicja legalna pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" oraz katalog jednostek i formacji.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Mechanizm "wyzerowania" lat służby jako środek korygujący wysokość emerytur.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Mechanizm obniżający wysokość świadczenia do przeciętnej emerytury wypłacanej przez ZUS.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 32 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
ustawa zaopatrzeniowa art. 15b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
k.p.c. art. 233
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 234
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 230
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 177
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 8 § ust 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 10
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 173
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 42 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 15c ustawy zaopatrzeniowej przez Sąd Apelacyjny. • Błędna wykładnia art. 13b ustawy zaopatrzeniowej przez Sąd Apelacyjny, nieuwzględniająca możliwości obalenia domniemania służby na rzecz państwa totalitarnego. • Potencjalna niezgodność art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej z Konstytucją RP w zakresie naruszenia zasady równości, ochrony praw nabytych i prawa do zabezpieczenia społecznego.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 233, 232, 231, 234, 386 § 4, 379 pkt 5 k.p.c.).
Godne uwagi sformułowania
"Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni potwierdza trafność poglądu wyrażonego między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2023 r., III USKP 52/23 (OSNP 2024 nr 7, poz. 73), że skoro art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej łączy służbę na rzecz totalitarnego państwa z samym podjęciem służby w instytucjach i formacjach w tym przepisie wymienionych, to można przyjąć, że istnieje domniemanie faktyczne (...), że służba w nich była służbą na rzecz totalitarnego państwa. Domniemanie to może być obalone w procesie cywilnym." • "W sytuacji, gdy potwierdzona zostaje służba w instytucjach i formacjach wymienionych w art. 13b ust. 1 ustawy z o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, to ciężar dowodu przechodzi na ubezpieczonego." • "ze „sprawiedliwością” nie ma nic wspólnego obniżanie świadczenia do pułapu przeciętnej emerytury, gdy wysokość „ponad" ten wskaźnik została wypracowana po 1990 r. (art. 15c ust. 3 tej ustawy)."
Skład orzekający
Krzysztof Staryk
przewodniczący
Piotr Prusinowski
sprawozdawca
Romualda Spyt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących emerytur policyjnych dla funkcjonariuszy służb PRL, w tym kwestii domniemania służby na rzecz państwa totalitarnego oraz zgodności przepisów z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb PRL i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy trudnego tematu służby w PRL i jej wpływu na emerytury, co budzi emocje i jest istotne dla zrozumienia dziedzictwa tamtego okresu. Orzeczenie SN wnosi nowe spojrzenie na interpretację przepisów i ich zgodność z Konstytucją.
“Emerytura za służbę w PRL: Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy można obniżyć świadczenie i kwestionuje konstytucyjność przepisów.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.