I UK 348/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła prawa J.P. do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania renty, ponieważ ubezpieczona nie wykazała wymaganego okresu ubezpieczenia. W ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy (22 lutego 2005 r.) udokumentowała jedynie 4 miesiące i 6 dni okresu ubezpieczenia, a w dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku (2 grudnia 1999 r. - 1 grudnia 2009 r.) tylko 5 dni okresów składkowych. Ponadto, stwierdzona niezdolność do pracy powstała po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego ubezpieczenia (8 grudnia 2001 r.). Sądy Okręgowy i Apelacyjny oddaliły odwołanie ubezpieczonej, uznając, że okresy prowadzenia działalności gospodarczej bez odprowadzania składek oraz praca w gospodarstwie rolnym rodziców nie mogą być zaliczone do okresów ubezpieczenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty dotyczące nieważności postępowania (pozbawienie możności obrony praw) za nieuzasadnione, wskazując na utrwalone orzecznictwo, że choroba psychiczna strony nie stanowi obligatoryjnej przesłanki do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, chyba że strona jest niezdolna do świadomego podejmowania decyzji. Sąd Najwyższy odrzucił również zarzuty naruszenia prawa materialnego, stwierdzając, że art. 5 k.c. nie ma zastosowania w sprawach ubezpieczeń społecznych, a art. 15 ust. 4 i 5 ustawy emerytalnej dotyczy podstawy wymiaru renty, a nie przedmiotu sporu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalanie wymogów okresu ubezpieczenia do renty, kwestie nieważności postępowania w przypadku choroby psychicznej strony, stosowanie prawa cywilnego w sprawach ubezpieczeń społecznych.
Dotyczy specyficznych przepisów ustawy emerytalnej i procedury cywilnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ubezpieczony spełnia wymogi dotyczące okresu ubezpieczenia wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ubezpieczony nie spełnił wymogów dotyczących okresu ubezpieczenia.
Uzasadnienie
Sądy niższych instancji ustaliły, że ubezpieczona nie wykazała wymaganego stażu składkowego i nieskładkowego w kluczowych okresach, a niezdolność do pracy powstała po upływie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Sąd Najwyższy potwierdził brak podstaw do zaliczenia okresów działalności gospodarczej bez składek oraz pracy w gospodarstwie rolnym.
Czy choroba psychiczna strony stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania z powodu pozbawienia możności obrony praw, jeśli nie ustanowiono pełnomocnika z urzędu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama choroba psychiczna strony nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania z powodu pozbawienia możności obrony praw, jeśli strona była zdolna do podejmowania czynności procesowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na utrwalone orzecznictwo stwierdził, że nieważność postępowania z powodu pozbawienia możności obrony praw ma miejsce tylko w razie całkowitego pozbawienia, a nie utrudnienia obrony. Choroba psychiczna nie jest obligatoryjną przesłanką do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, chyba że strona jest niezdolna do świadomego podejmowania decyzji.
Czy przepisy prawa cywilnego (art. 5 k.c.) mogą być stosowane do oceny roszczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy prawa cywilnego nie mają zastosowania do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, które stanowią odrębny stosunek prawny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 5 k.c. jest przepisem prawa cywilnego i nie ma zastosowania do stosunku prawnego ubezpieczenia społecznego, który jest odrębny od prawa cywilnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.P. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych | instytucja | organ rentowy |
| Skarb Państwa (Sąd Apelacyjny) | organ_państwowy | odpowiedzialny za koszty zastępstwa procesowego |
Przepisy (7)
Główne
ustawa emerytalna art. 58 § 1 pkt 5
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa wymogi dotyczące okresu ubezpieczenia dla prawa do renty.
ustawa emerytalna art. 57 § 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa wymogi dotyczące okresu ubezpieczenia dla prawa do renty.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej praw.
k.p.c. art. 3983 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej dotycząca rażącego naruszenia prawa procesowego lub materialnego.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący zasad współżycia społecznego, uznany za nie mający zastosowania w sprawie.
ustawa emerytalna art. 15 § 4 i 5
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dotyczy ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, nie stanowiło przedmiotu sporu.
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin
Wspomniana w kontekście wprowadzenia obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne rolników od 1 stycznia 1983 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niespełnienie przez ubezpieczoną wymogów dotyczących okresu ubezpieczenia. • Powstanie niezdolności do pracy po upływie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. • Brak podstaw do zaliczenia okresów działalności gospodarczej bez odprowadzania składek. • Brak podstaw do zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym rodziców bez odprowadzania składek. • Niezasadność zarzutów o nieważności postępowania z powodu choroby psychicznej strony. • Niemożność zastosowania art. 5 k.c. w sprawach ubezpieczeń społecznych.
Odrzucone argumenty
Zarzut nieważności postępowania z powodu schorzenia psychicznego skarżącej i braku należytej reprezentacji. • Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez nieuwzględnienie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców oraz innych okresów zatrudnienia. • Zarzut nieuwzględnienia decyzji o ustaleniu kapitału początkowego.
Godne uwagi sformułowania
Nieważność postępowania spowodowana pozbawieniem strony możności obrony jej praw ma miejsce tylko w razie całkowitego pozbawienia a nie utrudnienia obrony, z jakiegokolwiek powodu. • W przypadku choroby psychicznej strony przyjmuje się, że nie stanowi ona przesłanki obligatoryjnego ustanowienia adwokata (radcy prawnego) z urzędu. • Przepis art. 5 k.c. jest przepisem prawa cywilnego, nie ma wiec zastosowania do stosunku prawnego ubezpieczenia społecznego.
Skład orzekający
Teresa Flemming-Kulesza
przewodniczący, sprawozdawca
Józef Iwulski
członek
Roman Kuczyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie wymogów okresu ubezpieczenia do renty, kwestie nieważności postępowania w przypadku choroby psychicznej strony, stosowanie prawa cywilnego w sprawach ubezpieczeń społecznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy emerytalnej i procedury cywilnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z chorobą psychiczną strony oraz interpretacji przepisów dotyczących prawa do renty, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w ubezpieczeniach społecznych.
“Choroba psychiczna a prawo do renty: Czy sąd musi ustanowić pełnomocnika z urzędu?”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.