I OSK 1600/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K. K. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie było wnioskowane z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, M. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczowym problemem prawnym była interpretacja art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podnosił, że mimo istnienia matki i córki M. K., które zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym miałyby pierwszeństwo w obowiązku alimentacyjnym, nie były one w stanie sprawować opieki z obiektywnych względów. Sąd pierwszej instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny uznały jednak te argumenty za niezasadne. NSA, opierając się na uchwale siedmiu sędziów I OPS 2/22, stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu jest legitymowanie się przez rodziców lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia u matki i córki M. K. wykluczał możliwość przyznania świadczenia K. K., niezależnie od ich faktycznych możliwości sprawowania opieki. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w zakresie kryteriów przyznawania świadczeń i nie można odwoływać się do szerszych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym art. 132 k.r.o. Uchwała NSA potwierdziła, że taka regulacja nie narusza Konstytucji RP, w tym zasad równości i sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności kolejności osób uprawnionych i znaczenia orzeczenia o niepełnosprawności.
Orzeczenie opiera się na uchwale siedmiu sędziów NSA (I OPS 2/22), która rozstrzygnęła istniejący wcześniej spór interpretacyjny. Ma zastosowanie do spraw o świadczenie pielęgnacyjne, gdzie występują osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną.
Zagadnienia prawne (4)
Czy okoliczność istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną (matka, córka) wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny (bratu), nawet jeśli te osoby nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub nie są w stanie sprawować opieki z obiektywnych względów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, istnienie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, jeśli te osoby nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w tym zakresie.
Uzasadnienie
NSA, opierając się na uchwale I OPS 2/22, stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu jest legitymowanie się przez rodziców lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia u tych osób wyklucza przyznanie świadczenia K. K., niezależnie od ich faktycznych możliwości sprawowania opieki.
Czy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego powinny być interpretowane z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w szczególności art. 132 k.r.o. dotyczącego kolejności obowiązku alimentacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma ograniczony charakter i nie daje podstaw do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż wynika z tego odesłania. Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia.
Uzasadnienie
Skład poszerzony NSA uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w kwestii kryteriów przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i brak jest podstaw do interpretowania art. 17 ust. 1a u.ś.r. z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. Kolejność dostępu do świadczenia została uregulowana w samej ustawie.
Czy regulacja prawna dotycząca świadczenia pielęgnacyjnego, wprowadzająca kolejność osób uprawnionych opartą na kryterium stopnia niepełnosprawności, narusza zasady konstytucyjne, takie jak równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i sprawiedliwość społeczna (art. 2 Konstytucji RP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka regulacja nie narusza rażąco i w oczywisty sposób standardów konstytucyjnych. Kryterium to jest zobiektywizowane, zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom w tej samej sytuacji faktycznej i nie ma charakteru dyskryminującego.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że wprowadzenie kolejności osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego opartej na kryterium stopnia niepełnosprawności nie narusza zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Jest to zobiektywizowane kryterium, które zapewnia transparentność i przewidywalność rozstrzygnięć.
Czy organ prowadzący postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uprawniony do samodzielnego ustalania, czy istnieją obiektywne przyczyny uniemożliwiające sprawowanie opieki przez osoby pierwsze w kolejności, lub do oceny charakteru sprawowanej opieki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ prowadzący postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uprawniony do dokonywania takich ustaleń, ponieważ legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności stanowi kategorię prawną, a stopnie niepełnosprawności są orzekane przez wyspecjalizowane organy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ustalanie przez organ prowadzący postępowanie o świadczenie pielęgnacyjne obiektywnych przyczyn uniemożliwiających sprawowanie opieki przez osoby pierwsze w kolejności lub ocena charakteru sprawowanej opieki jest zbędne dla rozstrzygnięcia, gdyż kryterium niepełnosprawności jest kategorią prawną orzekaną przez wyspecjalizowane organy.
Przepisy (9)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, jeżeli rodzice lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia u tych osób wyklucza przyznanie świadczenia.
Pomocnicze
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odesłanie do tego przepisu ma ograniczony charakter i nie daje podstaw do szerszej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
u.r.z.o.n. art. 3
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.r.z.o.n. art. 4
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. przez WSA we Wrocławiu. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.) przez WSA we Wrocławiu, polegające na nieuwzględnieniu skargi mimo naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania przez organ II instancji.
Godne uwagi sformułowania
przy wykładni wskazanych przepisów nie można ograniczać się wyłącznie do wykładni literalnej • nie można ograniczać się wyłącznie do wykładni literalnej, a powinno się w tym zakresie posiłkować także wykładnią celowościową i systemową • warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności • waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych [...] powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić konieczność modyfikacji zastosowanych przesłanek • odesłanie, zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z tego odesłania • ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. • nie można było przyjmować, aby w toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzący je organ był jednocześnie uprawniony do czynienia także w tym zakresie ustaleń.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
sędzia
Marian Wolanin
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności kolejności osób uprawnionych i znaczenia orzeczenia o niepełnosprawności."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale siedmiu sędziów NSA (I OPS 2/22), która rozstrzygnęła istniejący wcześniej spór interpretacyjny. Ma zastosowanie do spraw o świadczenie pielęgnacyjne, gdzie występują osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak kluczowa jest precyzyjna interpretacja przepisów, zwłaszcza w kontekście uchwał poszerzonych składów sądu. Pokazuje też, jak prawo może być złożone dla obywatela.
“Kto naprawdę dostanie świadczenie pielęgnacyjne? Kluczowe orzeczenie NSA rozstrzyga spór o kolejność.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.