Orzeczenie · 2022-04-27

I OSK 1516/21Odszkodowanie za nieruchomość przejętą bezprawnie 2

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2022-04-27

NSAAdministracyjneWysokansa

nieruchomościwywłaszczenieodszkodowanieprawo administracyjneustawa o gospodarce nieruchomościamiustawa o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnychprzejęcie nieruchomościNSA

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa w 1963 r. na podstawie art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych. WSA przychylił się do linii orzeczniczej dopuszczającej możliwość ustalenia odszkodowania, w zależności od celu przejęcia nieruchomości (cele użyteczności publicznej lub działki budowlane). Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Wojewody, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę. NSA uznał, że art. 11 ustawy z 1958 r. wyraźnie stanowił o przejściu 33% nieruchomości na własność Państwa "bez odszkodowania". Sąd podkreślił, że przepis ten nie przewidywał odszkodowania, a późniejsze przepisy, w tym art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wprowadzony w 2004 r., nie mogą być stosowane do stanów faktycznych, gdzie pierwotne przejęcie było bezpłatne z mocy prawa. NSA wskazał, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. konieczne jest, aby pozbawienie praw do nieruchomości nastąpiło mimo, że obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. W sytuacji, gdy utrata własności następowała na podstawie przepisu przewidującego przejęcie bez odszkodowania, nie można stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Sąd odrzucił również argumentację opartą na Konstytucji RP, KPC oraz EKPC, wskazując, że nie mogą one stanowić samodzielnej podstawy dla konkretnego uprawnienia majątkowego w sytuacji braku obowiązującego przepisu ustawowego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów sprzed 1997 r., w szczególności w kontekście stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do tzw. "starych wywłaszczeń".

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia nieruchomości na podstawie art. 11 ustawy z 1958 r., który wyraźnie stanowił o braku odszkodowania. Może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych przypadków "starych wywłaszczeń", gdzie pierwotne przepisy przewidywały odszkodowanie.

Zagadnienia prawne (2)

Czy możliwe jest ustalenie i wypłata odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa w 1963 r. na podstawie art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych, który nie przewidywał odszkodowania, przy zastosowaniu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, nie jest możliwe ustalenie i wypłata odszkodowania w takiej sytuacji.

Uzasadnienie

Art. 11 ustawy z 1958 r. wyraźnie stanowił o przejściu części nieruchomości na własność Państwa "bez odszkodowania". Późniejsze przepisy, w tym art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nie mogą być stosowane do stanów faktycznych, gdzie pierwotne przejęcie było bezpłatne z mocy prawa. Dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. konieczne jest, aby pozbawienie praw do nieruchomości nastąpiło mimo, że obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania.

Czy przepisy Konstytucji RP, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka lub Karty Praw Podstawowych UE mogą stanowić samodzielną podstawę do przyznania odszkodowania za nieruchomość przejętą bez odszkodowania na podstawie nieobowiązujących już przepisów?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy dla konkretnego uprawnienia majątkowego w sytuacji braku obowiązującego przepisu ustawowego.

Uzasadnienie

Konstytucja RP, EKPC i Karta Praw Podstawowych UE mają charakter ogólny lub dotyczą ochrony już nabytego mienia i nie mogą być stosowane do stanów prawnych wytworzonych przez nieobowiązujące przepisy, zwłaszcza gdy pierwotne przejęcie było bezpłatne. Podstawą takiego uprawnienia mógłby być jedynie obecnie obowiązujący przepis ustawowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Zaskarżony wyrok WSA został uchylony, a skarga oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odszkodowanie za nieruchomość przejętą na podstawie art. 11 ustawy z 1958 r. nie przysługuje.

Przepisy (10)

Główne

u.t.b.m. art. 11

Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych

Przewidywała przejście 33% nieruchomości na własność Państwa bez odszkodowania.

Pomocnicze

u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Wprowadzony w 2004 r., dotyczy sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, gdy obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Nie ma zastosowania, gdy pierwotne przejęcie było bezpłatne z mocy prawa.

u.g.n. art. 98 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Wspomniany w kontekście możliwości ustalenia odszkodowania, ale uznany za nie mający zastosowania w tej sprawie.

u.g.n. art. 233

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis wskazujący, że w odniesieniu do spraw dotyczących wywłaszczeń nieruchomości, za które odszkodowanie nie przysługiwało zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, nie będą miały zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

K.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a