I NSNc 34/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 lipca 2011 r., który zasądził od K.L. na rzecz L.S. kwotę 65.372,08 zł tytułem zachowku po zmarłym bracie, H.S. Spadkodawca H.S. wydziedziczył swoich rodziców (A. i R. S.) oraz powołał do spadku K.L. Po śmierci spadkodawcy, jego rodzice i siostra L.S. kwestionowali skuteczność wydziedziczenia i dochodzili zachowku. Po śmierci matki, A.S., jej spadkobiercy (mąż R.S. i córka L.S.) wstąpili w jej prawa. Sąd Okręgowy uznał wydziedziczenie za bezskuteczne i zasądził zachowek na rzecz L.S. Prokurator Generalny zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, w tym art. 1002 k.c., przez uznanie, że roszczenie o zachowek jest dziedziczone na zasadach ogólnych i przysługuje L.S., mimo że nie należała ona do kręgu osób uprawnionych do zachowku po swoim bracie (uprawnieni to zstępni, małżonek, rodzice spadkodawcy). Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Prokuratora Generalnego, uznając, że roszczenie o zachowek przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej tylko wtedy, gdy sami należą do kręgu osób uprawnionych po pierwszym spadkodawcy. W tej sytuacji L.S. nie mogła dziedziczyć roszczenia po swojej matce, gdyż sama nie była uprawniona do zachowku po swoim bracie. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej L.S. i oddalił jej powództwo, podkreślając znaczenie swobody testowania i prawa własności spadkobiercy testamentowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 1002 k.c. dotyczącego dziedziczenia roszczenia o zachowek oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadku rażącego naruszenia prawa.
Dotyczy specyficznej sytuacji, w której spadkobierca osoby uprawnionej do zachowku sam nie jest do niego uprawniony po pierwszym spadkodawcy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy roszczenie o zachowek przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej do zachowku, jeżeli sami nie należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenie o zachowek przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy sami należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na wykładni art. 1002 k.c., zgodnie z którą dziedziczenie roszczenia o zachowek jest ograniczone do osób, które same są uprawnione do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Podkreślono, że prawo do zachowku wynika z relacji rodzinnych z spadkodawcą, a dziedziczenie tego roszczenia powinno opierać się na tej samej relacji.
Czy zasądzenie zachowku na rzecz siostry spadkodawcy, która nie należała do kręgu osób uprawnionych do zachowku po swoim bracie, stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i naruszenie konstytucyjnych praw do własności i dziedziczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stanowi to rażące naruszenie prawa materialnego (art. 1002 k.c. w zw. z art. 991 § 1 k.c. i art. 932 § 1 k.c.) oraz naruszenie art. 64 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Niewłaściwe zastosowanie art. 1002 k.c. doprowadziło do zasądzenia zachowku na rzecz osoby nieuprawnionej, co narusza prawo spadkodawcy do rozporządzania majątkiem oraz prawo własności spadkobiercy testamentowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że Konstytucja nie gwarantuje samego istnienia instytucji zachowku ani jej kształtu, co pozwala ustawodawcy na ograniczenie dziedziczenia tego roszczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| R. S. | osoba_fizyczna | powód |
| K. L. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
| A. S. | osoba_fizyczna | zmarła powódka |
| H. S. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 1002
Kodeks cywilny
Roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do zachowku (zstępni, małżonek, rodzice spadkodawcy).
k.c. art. 932 § § 1
Kodeks cywilny
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej, gdy jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie co do istoty sprawy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 388 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia.
k.p.c. art. 355 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Umorzenie postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie o zachowek nie jest dziedziczone na zasadach ogólnych i nie przechodzi na spadkobierców, którzy sami nie należą do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. • Zasądzenie zachowku na rzecz osoby nieuprawnionej stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i narusza konstytucyjne prawa do własności i dziedziczenia.
Godne uwagi sformułowania
roszczenie o zachowek jest szczególnym prawem majątkowym, podlegającym dziedziczeniu, ale na innych warunkach niż pozostała część masy spadkowej • nie ma gwarancji konstytucyjnych dla samego istnienia instytucji zachowku, jego kształtu ani kręgu uprawnionych • brak należytego zastosowania art. 1002 k.c. (...) wywołał naruszenie prawa zmarłego H. S. do dysponowania majątkiem na wypadek śmieci, a zarazem prawo własności spadkobiercy testamentowego K. L.
Skład orzekający
Janusz Niczyporuk
przewodniczący
Paweł Czubik
sprawozdawca
Józef Kowalski
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 1002 k.c. dotyczącego dziedziczenia roszczenia o zachowek oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadku rażącego naruszenia prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której spadkobierca osoby uprawnionej do zachowku sam nie jest do niego uprawniony po pierwszym spadkodawcy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów o zachowku i dziedziczeniu, a także pokazuje możliwości wykorzystania skargi nadzwyczajnej do korygowania błędnych orzeczeń sądowych.
“Czy można odziedziczyć zachowek po kimś, komu się on nie należał? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 65 372,08 PLN
zachowek: 65 372,08 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.