I CSK 592/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka J. S. domagała się zobowiązania pozwanego W. F. do zwrotnego przeniesienia na nią udziału we własności nieruchomości, odwołując darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego. Jako przykłady niewdzięczności podała nadużywanie alkoholu, agresję, znęcanie się fizyczne i psychiczne nad jej córką (żoną pozwanego) i wnuczkami, kradzież pieniędzy oraz usiłowanie zabójstwa córki powódki. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo, jednak Sąd Okręgowy zmienił wyrok, oddalając powództwo. Sąd Okręgowy przyjął, że rażąca niewdzięczność musi być skierowana bezpośrednio przeciwko darczyńcy, a działania przeciwko osobie trzeciej mogą być podstawą odwołania darowizny tylko wtedy, gdy są podejmowane z zamiarem pokrzywdzenia darczyńcy. Ponadto, Sąd Okręgowy uznał, że zabudowanie nieruchomości przez obdarowanych uniemożliwia zwrot darowizny w naturze, a powódka mogłaby dochodzić jedynie zwrotu jej równowartości, czego nie żądała. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił wyrok Sądu Okręgowego. Uznał, że wykładnia art. 898 § 1 k.c. przyjęta przez Sąd Okręgowy jest nieprawidłowa, gdyż rażąca niewdzięczność może obejmować także działania skierowane przeciwko osobom bliskim darczyńcy, które obiektywnie uderzają w jego dobra i emocje. Sąd Najwyższy zakwestionował również stanowisko Sądu Okręgowego dotyczące zwrotu darowizny w naturze lub jej równowartości, wskazując, że zastosowanie art. 408 § 3 k.c. wymaga zgłoszenia stosownego żądania przez jedną ze stron, a w tej sprawie takie żądanie nie zostało zgłoszone. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia rażącej niewdzięczności w kontekście odwołania darowizny, zwłaszcza w odniesieniu do zachowań wobec osób bliskich darczyńcy. Zasady rozliczania zwrotu darowizny w przypadku nakładów obdarowanego.
Każda sprawa o odwołanie darowizny wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rażąca niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy, uzasadniająca odwołanie darowizny, może obejmować zachowania skierowane przeciwko osobom bliskim darczyńcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rażąca niewdzięczność może obejmować także zachowania skierowane przeciwko osobom bliskim darczyńcy, jeśli obiektywnie naganne i z racji swojego charakteru w sposób oczywisty uderzają w dobra i emocje darczyńcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że etyczny nakaz wdzięczności wobec darczyńcy pośrednio obejmuje ochroną osoby mu bliskie. Niewdzięczność rażąca może więc przejawiać się w działaniu wymierzonym przeciwko osobom, z którymi darczyńca jest związany, nawet jeśli nie jest to działanie podjęte z myślą o samym darczyńcy, ale obiektywnie naganne i boleśnie odczuwane przez darczyńcę.
W jaki sposób należy rozliczyć zwrot przedmiotu darowizny, gdy obdarowany poczynił na niego nakłady, a przedmiot ten został zmieniony (np. zabudowany)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Możliwość orzeczenia o zamianie obowiązku wydania korzyści w naturze na zwrot jej wartości w pieniądzu (art. 408 § 3 k.c.) nie jest automatyczna. Wymaga stwierdzenia, że żądający zwrotu korzyści jest zobowiązany do zwrotu nakładów oraz zgłoszenia żądania zastosowania tego przepisu przez jedną ze stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 408 § 3 k.c. nie nakłada na sąd obowiązku orzekania z urzędu. Konieczne jest zgłoszenie stosownego żądania przez powoda lub podniesienie zarzutu prawa materialnego dotyczącego nakładów przez pozwanego. W braku takich żądań sąd orzeka o zwrocie wzbogacenia według ogólnej zasady (art. 405 k.c.).
Czy wyrok Sądu Okręgowego był wadliwy z powodu niewłaściwego uzasadnienia?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. był nieuzasadniony, ponieważ uzasadnienie Sądu Okręgowego wyjaśniało sposób interpretacji przepisów i stan faktyczny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie Sądu Okręgowego było wystarczające do zrozumienia stanu faktycznego, sposobu jego ustalenia oraz zastosowanych przepisów, a także zawierało odniesienie do zarzutów apelacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| W. F. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 898 § § 1
Kodeks cywilny
Rażąca niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy może obejmować także zachowania skierowane przeciwko osobom bliskim darczyńcy, jeśli obiektywnie naganne i z racji swojego charakteru w sposób oczywisty uderzają w dobra i emocje darczyńcy.
Pomocnicze
k.c. art. 898 § § 2
Kodeks cywilny
Zwrot przedmiotu darowizny następuje stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, stosowane przy zwrocie przedmiotu darowizny.
k.c. art. 408 § § 3
Kodeks cywilny
Możliwość orzeczenia o zamianie obowiązku wydania korzyści w naturze na zwrot jej wartości w pieniądzu, wymaga zgłoszenia żądania przez jedną ze stron.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażąca niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy może obejmować zachowania skierowane przeciwko osobom bliskim darczyńcy. • Zastosowanie art. 408 § 3 k.c. wymaga zgłoszenia żądania przez jedną ze stron.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. był nieuzasadniony. • Wyrok Sądu Okręgowego był prawidłowy w zakresie oddalenia powództwa o wydanie nieruchomości, gdyż takie żądanie nie było zgłaszane przez powódkę.
Godne uwagi sformułowania
rażąca niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy • Etyczny nakaz wdzięczności wobec darczyńcy pośrednio obejmuje więc także ochroną osoby mu bliskie • Niewdzięczność, jako przeciwieństwo wdzięczności oznacza postępowanie nie liczące się z odczuciami, potrzebami i dobrem darczyńcy • zwrot przedmiotu darowizny następuje stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu • Konflikt z powódką, której przestał pomagać i do której zwracał się w ordynarny sposób, gdy stawała w obronie córki i wnuczek.
Skład orzekający
Tadeusz Wiśniewski
przewodniczący
Jan Górowski
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącej niewdzięczności w kontekście odwołania darowizny, zwłaszcza w odniesieniu do zachowań wobec osób bliskich darczyńcy. Zasady rozliczania zwrotu darowizny w przypadku nakładów obdarowanego."
Ograniczenia: Każda sprawa o odwołanie darowizny wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy dramatycznych wydarzeń rodzinnych i ważnych kwestii prawnych związanych z odwołaniem darowizny, co czyni ją interesującą zarówno dla prawników, jak i dla szerszej publiczności.
“Czy znęcanie się nad córką i próba zabójstwa żony to 'rażąca niewdzięczność' wobec darczyńcy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.